Gebruikte bronnen

Gebruikte bronnen

Bronverantwoording

AdviesBijKlachten.nl is opgebouwd met gebruik van relevante richtlijnprincipes, professionele standaarden, actuele wetenschappelijke literatuur, specialistische boeken en praktijkervaring binnen de fysiotherapie. Deze bronnen ondersteunen de uitleg over lichamelijke klachten, herstel, bewegen, leefstijl, zelfzorg en passende vervolgstappen.

Richtlijnprincipes als basisNHG-, KNGF-, NICE-, WHO- en internationale richtlijnprincipes worden gebruikt waar ze passen bij het onderwerp.
Praktisch vertaaldWetenschappelijke kennis wordt vertaald naar begrijpelijke uitleg, zelfzorg en terugkomcriteria.
Geen diagnoseDe informatie geeft richting, maar vervangt geen medische beoordeling door huisarts of fysiotherapeut.
Blijvend aangescherptNieuwe richtlijnen, relevante onderzoeken en praktijkervaring worden gebruikt om de content te verbeteren.
Belangrijk

Hoe deze bronnen worden gebruikt

Niet iedere pagina gebruikt elke bron afzonderlijk. Per onderwerp wordt gekeken welke richtlijnprincipes, professionele standaarden, wetenschappelijke artikelen, boeken en praktijkbronnen inhoudelijk het best passen. AdviesBijKlachten.nl stelt geen diagnose, vervangt geen huisarts, fysiotherapeut of spoedzorg en is geen formele triage als zorgverlening. Bij spoed, alarmsignalen, duidelijke verslechtering of twijfel over veiligheid blijft contact met de eigen huisarts, huisartsenpost of 112 leidend.

1. Richtlijnen, standaarden en professionele uitgangspunten
Basis voor veilige afbakening, alarmsignalen, zelfzorg, fysiotherapie, huisartsadvies en professionele dossiervoering.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. Richtlijnen fysiotherapie. Actueel overzicht van KNGF-richtlijnen en betrokken externe richtlijnen.
  • NHGNederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Richtlijnen. Actueel overzicht van NHG-Standaarden en behandelrichtlijnen voor de huisartspraktijk.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2021). KNGF-richtlijn Lage rugpijn en lumbosacraal radiculair syndroom. Amersfoort: KNGF.
  • NHGNHG-Werkgroep Standaard Aspecifieke lagerugpijn. (2017). NHG-Standaard Aspecifieke lagerugpijn. Huisarts en Wetenschap, 60(2), 78-84.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2016). KNGF-richtlijn Nekpijn. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2010). KNGF-richtlijn Klachten aan de arm, nek en/of schouder (KANS). Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 1(suppl.).
  • NHGNHG-Werkgroep Schouderklachten. NHG-Standaard Schouderklachten. Nederlands Huisartsen Genootschap.
  • NHGNHG-Werkgroep Hoofdpijn. NHG-Standaard Hoofdpijn. Nederlands Huisartsen Genootschap.
  • NHGNHG-Werkgroep Niet-traumatische knieklachten. (2016). NHG-Standaard Niet-traumatische knieklachten. Huisarts en Wetenschap, 62(2), 62-66.
  • NHGNHG-Werkgroep Traumatische knieproblemen. (2010). NHG-Standaard Traumatische knieproblemen (eerste herziening). Huisarts en Wetenschap, 54(3), 147-158.
  • NHGNHG-Werkgroep Enkelbandletsel. (2012). NHG-Standaard Enkelbandletsel (tweede herziening). Huisarts en Wetenschap, 55(8).
  • NHGNHG-Werkgroep Epicondylitis. (2009). NHG-Standaard Epicondylitis (eerste herziening). Huisarts en Wetenschap, 52(3), 140-146.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2010). KNGF-richtlijn Zwangerschapsgerelateerde bekkenpijn. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2018). KNGF-richtlijn Artrose heup-knie. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2011). KNGF-richtlijn Osteoporose. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2020). KNGF-richtlijn COPD. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2024). KNGF-richtlijn Hartrevalidatie bij coronairlijden en chronisch hartfalen. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2014). KNGF-richtlijn Symptomatisch perifeer arterieel vaatlijden. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2014). KNGF-richtlijn Beroerte. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2022). KNGF-richtlijn Oncologie. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2023). KNGF-richtlijn Parkinson. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2019). KNGF-richtlijn Fysiotherapeutische dossiervoering 2019. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2015). KNGF-standaard Beweeginterventie kwetsbare ouderen. Amersfoort: KNGF.
  • NHGNHG-Werkgroep Cardiovasculair risicomanagement. (2019). NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. Huisarts en Wetenschap, 62(4), 55-85.
  • NHGNHG-Werkgroep Schildklieraandoeningen. (2013). NHG-Standaard Schildklieraandoeningen. Huisarts en Wetenschap, 56(7), 367-382.
  • NHGNHG-Werkgroep Incontinentie voor urine bij vrouwen. (2015). NHG-Standaard Incontinentie voor urine bij vrouwen. Huisarts en Wetenschap, 58(7), 362-373.
  • VvOCMVereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck. (2017). Richtlijn Urine-incontinentie. VvOCM.
  • NICENational Institute for Health and Care Excellence. (2016, updated). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). NICE.
  • WHOWorld Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: WHO.
  • NLGezondheidsraad. (2017). Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad.
  • KNGFDe Vries, C., Hagenaars, L., Kiers, H., & Schmitt, M. (2014). Beroepsprofiel fysiotherapeut. Amersfoort: KNGF.
2. Boeken, handboeken en naslagwerken
Anatomie, fysiologie, orthopedie, sportfysiotherapie, manuele therapie, revalidatie, training en klinisch redeneren.
  • BoekEgmond, D. L., & Schuitemaker, R. (2019). Extremiteiten: Voor de (sport)fysiotherapeut, kinesitherapeut en manueeltherapeut. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekGerritsen, B. J., Berger, M. A. M., Elshoud, G. C. A., & Schutte, H. (2019). Anatomie in vivo: Inspectie en palpatie van het bewegingsapparaat. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekKapandji, I. A. (2009). Bewegingsleer deel 1, 2 en 3. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekBouman, L. N., Muntinga, J. H. J., & Bakels, R. (2018). Leerboek medische fysiologie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekDe Morree, J. J. (2008). Dynamiek van het menselijk bindweefsel: functie, beschadiging en herstel. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekKenney, W. L., Wilmore, J. H., & Costill, D. L. (2023). Inspannings- en sportfysiologie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan der Poel, G. M., Jongert, M. W. A., & De Morree, J. J. (2019). Inspanningsfysiologie, oefentherapie en training. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekTakken, T. (2017). Inspanningstests. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekBosch, F. (2016). Krachttraining en coördinatie: een interactieve benadering. 2010 Uitgevers.
  • BoekNugteren, K., & Winkel, D. (2006). Onderzoek en behandeling van lage rugklachten. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Nugteren, K. (2017). Orthopedische casuïstiek – Onderzoek en behandeling van lage rugklachten (2e druk). Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Nugteren, K., & Winkel, D. (Reds.). (2012). Onderzoek en behandeling van sportblessures van de onderste extremiteit. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Nugteren, K., & Joldersma, P. (Reds.). (2019). Fysiotherapie bij peesaandoeningen 1: onderste extremiteit. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Cingel, R., Hullegie, W., & Witvrouw, E. (Reds.). (2008). Musculoskeletale aandoeningen in de sport: de schouder. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Nierop, P. (2014). Diagnostiek in de bekkenfysiotherapie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan der Velde, H. (2015). Fysiotherapie en medicatie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Zutphen, H. C. F., Van Sambeek, H. W. R., Oostendorp, R. A. B., Van Rens, P. P. Th. G., & Bernards, A. T. M. (2001). Nederlands leerboek der fysische therapie in engere zin 1 (5e druk). Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekCambier, D., Hobbelen, H., & De Vries, N. (Reds.). (2022). Geriatrie in de fysiotherapie en kinesitherapie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekZwarts, M., Van Dijk, G., Van Putten, M., & Mess, W. (Reds.). (2014). Leerboek klinische neurofysiologie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan den Bos, G. A. M., Danner, S. A., De Haan, R. J., & Schadé, E. (Reds.). (2017). Chronisch zieken en gezondheidszorg. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekBröker, L., & Eekhof, J. (Auteurs). (2013). Ontwikkelingen in oncologie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekKitslaar, P. (2007). Klinische zorg rondom de vaatpatiënt. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan Burken, P., De Boer, T. C., & Browne, G. (2017). Mindfulness en fysiotherapie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekMagee, D. J. Orthopedic Physical Assessment. Elsevier.
  • BoekMagee, D. J. (2009). Pathology and intervention in musculoskeletal rehabilitation. Elsevier.
  • BoekBrukner, P., & Khan, K. (2011). Brukner & Khan’s Clinical Sports Medicine (4th ed.). McGraw-Hill Education.
  • BoekBianchi, S., & Martinoli, C. (2007). Ultrasound of the Musculoskeletal System. Springer-Verlag.
  • BoekVerhaar, J. A. N., & Van Mourik, J. B. A. (2008). Orthopedie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekVan de Lisdonk, E. H., Van den Bosch, W. J. H. M., & Lagro-Janssen, A. L. M. (2008). Ziekten in de huisartspraktijk (5e ed.). Maarssen: Elsevier Gezondheidszorg.
3. Overkoepelende wetenschappelijke basis
Best-practice zorg, richtlijnontwikkeling, patiëntinformatie, passende zorg en digitale ondersteuning.
  • BJSMLin, I., Wiles, L., Waller, R., et al. (2020). What does best practice care for musculoskeletal pain look like? Eleven consistent recommendations from high-quality clinical practice guidelines. British Journal of Sports Medicine, 54(2), 79-86.
  • PLOSBabatunde, O. O., Jordan, J. L., Van der Windt, D. A., et al. (2017). Effective treatment options for musculoskeletal pain in primary care: a systematic overview of current evidence. PLOS ONE, 12(6), e0178621.
  • BMJAlonso-Coello, P., Oxman, A. D., Moberg, J., et al. (2016). GRADE Evidence to Decision frameworks: a systematic and transparent approach to making well-informed healthcare choices. BMJ, 353, i2089.
  • BMJAlonso-Coello, P., Schünemann, H. J., Moberg, J., et al. (2016). GRADE Evidence to Decision frameworks: introduction. BMJ, 353, i2016.
  • CochraneHiggins, J. P. T., Thomas, J., Chandler, J., et al. (Eds.). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. Cochrane.
  • AHRQChou, R., Wagner, J., Ahmed, A. Y., et al. (2020). Treatments for Acute Pain: A Systematic Review. Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality.
  • NIVELVan der Linden, M. W., Westert, G. P., De Bakker, D. H., & Schellevis, F. G. (2004). Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen in de huisartspraktijk: klachten en aandoeningen in de bevolking en in de huisartspraktijk. Utrecht/Bilthoven: NIVEL/RIVM.
  • BMJO’Dowd, E., Lydon, S., Madden, C., & O’Connor, P. (2020). A systematic review of patient complaints about general practice. Family Practice, 37(3), 297-305.
  • BMJAustin, E. E., Do, V., Nullwala, R., et al. (2021). Systematic review of the application of the plan-do-study-act method to improve quality in healthcare. BMJ Open Quality.
  • JAMAHoffmann, T. C., Montori, V. M., & Del Mar, C. (2014). The connection between evidence-based medicine and shared decision making. JAMA, 312(13), 1295-1296.
  • BMCElwyn, G., Frosch, D., Thomson, R., et al. (2012). Shared decision making: a model for clinical practice. Journal of General Internal Medicine, 27(10), 1361-1367.
  • LancetBriggs, A. M., Cross, M. J., Hoy, D. G., et al. (2018). Musculoskeletal health conditions represent a global threat to healthy aging: a report for the 2015 World Health Organization world report on ageing and health. The Gerontologist, 58(5), 937-947.
  • LancetCieza, A., Causey, K., Kamenov, K., Hanson, S. W., Chatterji, S., & Vos, T. (2021). Global estimates of the need for rehabilitation based on the Global Burden of Disease study 2019. The Lancet, 396(10267), 2006-2017.
  • WHOWorld Health Organization. (2023). WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. Geneva: WHO.
  • BMJGreenhalgh, T., Howick, J., & Maskrey, N. (2014). Evidence based medicine: a movement in crisis? BMJ, 348, g3725.
4. Lage rug, nek en wervelkolom
Rugpijn, nekpijn, radiculaire klachten, oefentherapie, pijneducatie, herstelverwachting en zelfmanagement.
  • LancetHartvigsen, J., Hancock, M. J., Kongsted, A., et al. (2018). What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet, 391, 2356-2367.
  • LancetFoster, N. E., Anema, J. R., Cherkin, D., et al. (2018). Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet, 391, 2368-2383.
  • LancetBuchbinder, R., Van Tulder, M., Öberg, B., et al. (2018). Low back pain: a call for action. The Lancet, 391, 2384-2388.
  • LancetFerreira, M. L., De Luca, K., Haile, L. M., et al. (2023). Global, regional, and national burden of low back pain, 1990–2020, attributable risk factors, and projections to 2050. The Lancet Rheumatology, 5(6), e316-e329.
  • ACPQaseem, A., Wilt, T. J., McLean, R. M., & Forciea, M. A. (2017). Noninvasive treatments for acute, subacute, and chronic low back pain: a clinical practice guideline. Annals of Internal Medicine, 166(7), 514-530.
  • JOSPTGeorge, S. Z., Fritz, J. M., Silfies, S. P., et al. (2021). Interventions for the management of acute and chronic low back pain: revision 2021. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 51(11), CPG1-CPG60.
  • CochraneHayden, J. A., Ellis, J., Ogilvie, R., Malmivaara, A., & Van Tulder, M. W. (2021). Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD009790.
  • LancetKent, P., Haines, T., O’Sullivan, P., et al. (2023). Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling low back pain. The Lancet.
  • BJSMCaneiro, J. P., O’Sullivan, P., Lipp, O. V., et al. (2020). Three steps to changing the narrative about low back pain. British Journal of Sports Medicine, 54(9), 502-503.
  • Eur SpineChiarotto, A., Deyo, R. A., Terwee, C. B., et al. (2015). Core outcome domains for clinical trials in non-specific low back pain. European Spine Journal, 24(6), 1127-1142.
  • Musc SciNg, J. Y., Mohiuddin, U., & Azizudin, A. M. (2021). Clinical practice guidelines for the treatment and management of low back pain: a systematic review of quantity and quality. Musculoskeletal Science and Practice, 51, 102295.
  • JOSPTBlanpied, P. R., Gross, A. R., Elliott, J. M., et al. (2017). Neck pain: revision 2017 clinical practice guideline. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 47(7), A1-A83.
  • SpineHaldeman, S., Carroll, L., Cassidy, J. D., Schubert, J., & Nygren, Å. (2008). Executive summary: The Bone and Joint Decade Task Force on Neck Pain and Its Associated Disorders. Spine, 33(4 Suppl), S5-S7.
  • SpineGuzman, J., Hurwitz, E. L., Carroll, L. J., et al. (2008). A new conceptual model of neck pain: linking onset, course, and care. Spine, 33(4 Suppl), S14-S23.
  • Eur SpineRubinstein, S. M., Pool, J. J., Van Tulder, M. W., Riphagen, I. I., & De Vet, H. C. (2007). Diagnostic accuracy of provocative tests of the neck for cervical radiculopathy: a systematic review. European Spine Journal, 16(3), 307-319.
  • CochraneFurlan, A. D., Giraldo, M., Baskwill, A., Irvin, E., & Imamura, M. (2015). Massage for low-back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD001929.
  • J BodywMiake-Lye, I. M., Mak, S., Lee, J., Luger, T., Taylor, S. L., Shanman, R., Beroes-Severin, J. M., & Shekelle, P. G. (2019). Massage for pain: an evidence map. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 25(5), 475-502.
  • BMJTraeger, A. C., Buchbinder, R., Harris, I. A., & Maher, C. G. (2017). Diagnosis and management of low-back pain in primary care. CMAJ, 189(45), E1386-E1395.
  • BMJTraeger, A. C., Hübscher, M., Henschke, N., et al. (2015). Effect of primary care-based education on reassurance in patients with acute low back pain: systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 175(5), 733-743.
  • LancetMaher, C., Underwood, M., & Buchbinder, R. (2017). Non-specific low back pain. The Lancet, 389(10070), 736-747.
5. Schouder, arm, elleboog, pols en hand
Schouderklachten, rotator cuff, KANS, epicondylalgie, zenuwbeknelling en arm-handklachten.
  • JOSPTDesmeules, F., et al. (2025). Rotator cuff tendinopathy diagnosis, nonsurgical medical care, and rehabilitation: a clinical practice guideline. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 55.
  • JOSPTLafrance, S., Charron, M., Roy, J.-S., et al. (2022). Diagnosing, managing, and supporting return to work of adults with rotator cuff disorders: a clinical practice guideline. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 52(10), 647-664.
  • J ShoulderKibler, W. B., Uhl, T. L., Maddux, J. W., Brooks, P. V., Zeller, B., & McMullen, J. (2002). Qualitative clinical evaluation of scapular dysfunction: a reliability study. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 11(6), 550-556.
  • BJSMAinsworth, R., & Lewis, J. S. (2007). Exercise therapy for conservative management of full thickness tears of the rotator cuff: a systematic review. British Journal of Sports Medicine, 41(4), 200-210.
  • J ShoulderKuhn, J. E. (2009). Exercise in the treatment of rotator cuff impingement: systematic review and synthesized evidence-based rehabilitation protocol. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 18(1), 138-160.
  • ArthritisLombardi, I. Jr., Magri, A. G., Fleury, A. M., Da Silva, A. C., & Natour, J. (2008). Progressive resistance training in patients with shoulder impingement syndrome. Arthritis & Rheumatology, 59(5), 615-622.
  • JBJSKrasny, C., Enenkel, M., Aigner, N., Wlk, M., & Landsiedl, F. (2005). Ultrasound-guided needling combined with shock-wave therapy for calcifying tendonitis of the shoulder. The Journal of Bone and Joint Surgery, 87(4), 501-507.
  • ManualHuisstede, B. M. A., Gebremariam, L., Van der Sande, R., Hay, E. M., & Koes, B. W. (2011). Evidence for effectiveness of extracorporeal shock-wave therapy for calcific and non-calcific rotator cuff tendinosis: a systematic review. Manual Therapy.
  • J PhysiothBisset, L. M., & Vicenzino, B. (2015). Physiotherapy management of lateral epicondylalgia. Journal of Physiotherapy, 61, 174-181.
  • JOSPTVicenzino, B., Smith, D., Cleland, J., & Bisset, L. (2007). Clinical prediction rule for mobilization with movement and exercise for lateral epicondylalgia. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
  • RheumatolHaahr, J. P., & Andersen, J. H. (2003). Prognostic factors in lateral epicondylitis: randomized trial with one-year follow-up. Rheumatology, 42, 1216-1225.
  • Pain RepSchmid, A. B., Fundaun, J., & Tampin, B. (2020). Entrapment neuropathies: contemporary approach to pathophysiology, clinical assessment, and management. Pain Reports, 5(3), e829.
  • Hand SurgOsei, D. A., Groves, A. P., Bommarito, K., & Ray, W. Z. (2017). Cubital tunnel syndrome: incidence and demographics in a national administrative database. Journal of Hand Surgery, 42(9), 794-799.
  • BJSMLewis, J. (2016). Rotator cuff related shoulder pain: assessment, management and uncertainties. Manual Therapy, 23, 57-68.
  • LancetBeard, D. J., Rees, J. L., Cook, J. A., et al. (2018). Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain: a multicentre, placebo surgery controlled trial. The Lancet, 391(10118), 329-338.
6. Heup, knie, enkel, voet, artrose en peesklachten
Onderste extremiteit, sportblessures, artrose, knieletsel, enkelletsel, peesbelasting en trainingsopbouw.
  • BMJBachmann, L. M., Kolb, E., Koller, M. T., Steurer, J., & Ter Riet, G. (2003). Accuracy of Ottawa ankle rules to exclude fractures of the ankle and mid-foot: systematic review. BMJ, 326, 417-423.
  • JOSPTMartin, R. L., Davenport, T. E., Fraser, J. J., et al. (2021). Ankle stability and movement coordination impairments: lateral ankle ligament sprains revision. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
  • JOSPTWilly, R. W., Hoglund, L. T., Barton, C. J., et al. (2019). Patellofemoral pain: clinical practice guideline. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 49(9), CPG1-CPG95.
  • BJSMBarton, C. J., Lack, S., Hemmings, S., Tufail, S., & Morrissey, D. (2015). Best practice guide to conservative management of patellofemoral pain. British Journal of Sports Medicine, 49(14), 923-934.
  • KNGFBrooijmans, F. A. M., Lenssen, A. F. T., Van Melick, N., et al. (2015). KNGF Evidence Statement acuut knieletsel. KNGF.
  • RadiologyBoks, S. S., Vroegindeweij, D., Koes, B. W., Hunink, M. G. M., & Bierma-Zeinstra, S. M. A. (2006). Follow-up of post-traumatic ligamentous and meniscal knee lesions detected at MR imaging: systematic review. Radiology, 238, 863-871.
  • InjuryBansal, P., Deehan, D. J., & Gregory, R. J. (2002). Diagnosing the acutely locked knee. Injury, 33(6), 495-498.
  • BJSMKhan, K. M., Cook, J. L., Kannus, P., Maffulli, N., & Bonar, S. F. (2002). Time to abandon the “tendinitis” myth. BMJ, 324(7338), 626-627.
  • BJSMCook, J. L., & Purdam, C. R. (2009). Is tendon pathology a continuum? A pathology model for load-induced tendinopathy. British Journal of Sports Medicine, 43, 409-416.
  • Sports MedRio, E., Moseley, L., Purdam, C., et al. (2014). The pain of tendinopathy: physiological or pathophysiological? Sports Medicine.
  • BJSMKingma, J. J., De Knikker, R., Wittink, H. M., & Takken, T. (2007). Eccentric overload training in chronic Achilles tendinopathy: systematic review. British Journal of Sports Medicine, 41(6), e3.
  • Foot AnkleAl-Abbad, H., & Simon, J. V. (2013). Effectiveness of extracorporeal shock wave therapy on chronic Achilles tendinopathy: systematic review. Foot & Ankle International, 34(1), 33-41.
  • AJSMRompe, J. D., Nafe, B., Furia, J. P., & Maffulli, N. (2009). Eccentric loading versus eccentric loading plus shock-wave treatment for midportion Achilles tendinopathy. American Journal of Sports Medicine, 37, 463-470.
  • ManualFrench, S. D., Cameron, M., Walker, B. F., Reggars, J. W., & Esterman, A. J. (2010). Manual therapy for osteoarthritis of the hip or knee: systematic review. Manual Therapy, 15(1), 23-32.
  • J PhysiothJansen, M. J., Viechtbauer, W., Lenssen, A. F., Hendriks, E. J., & De Bie, R. A. (2011). Strength training, exercise therapy and manual mobilization for knee osteoarthritis. Journal of Physiotherapy, 57(1), 11-20.
  • ACRKolasinski, S. L., Neogi, T., Hochberg, M. C., et al. (2020). 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for osteoarthritis management. Arthritis Care & Research, 72(2), 149-162.
  • OARSIBannuru, R. R., Osani, M. C., Vaysbrot, E. E., et al. (2019). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage, 27(11), 1578-1589.
  • BJSMGriffin, D. R., Dickenson, E. J., O’Donnell, J., et al. (2016). The Warwick Agreement on femoroacetabular impingement syndrome. British Journal of Sports Medicine, 50(19), 1169-1176.
  • Clin OrthGanz, R., Parvizi, J., Beck, M., et al. (2003). Femoroacetabular impingement: a cause for osteoarthritis of the hip. Clinical Orthopaedics and Related Research, 417, 112-120.
  • OsteoCulliford, D. J., Maskell, J., Judge, A., et al. (2012). Lifetime risk of total hip and knee arthroplasty. Osteoarthritis and Cartilage, 20(6), 360-366.
  • AJSMLian, O. B., Engebretsen, L., & Bahr, R. (2005). Prevalence of jumper’s knee among elite athletes from different sports. American Journal of Sports Medicine, 33, 561-567.
  • Musc SurgCirci, E., Atalay, Y., & Beyzadeoglu, T. (2017). Treatment of Osgood-Schlatter disease: review of the literature. Musculoskeletal Surgery.
  • PediatricsCarr, J. B., Yang, S., & Lather, L. A. (2016). Pediatric pes planus: a state-of-the-art review. Pediatrics.
  • BMJSkou, S. T., & Roos, E. M. (2017). Good Life with osteoArthritis in Denmark (GLA:D): evidence-based education and supervised neuromuscular exercise delivered by certified physiotherapists. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 47(10), 1-12.
  • BJSMCrossley, K. M., van Middelkoop, M., Callaghan, M. J., et al. (2016). Patellofemoral pain consensus statement from the 4th International Patellofemoral Pain Research Retreat. British Journal of Sports Medicine, 50(14), 839-843.
  • JOSPTMalliaras, P., Barton, C. J., Reeves, N. D., & Langberg, H. (2013). Achilles and patellar tendinopathy loading programmes: a systematic review. Sports Medicine, 43(4), 267-286.
7. Pijn, herstel, bewegen, leefstijl en zelfmanagement
Pijneducatie, biopsychosociaal model, trainingsopbouw, fysieke activiteit, slaap, voeding en gedragsverandering.
  • PainVlaeyen, J. W. S., & Linton, S. J. (2000). Fear-avoidance and its consequences in chronic musculoskeletal pain. Pain, 85(3), 317-332.
  • PainMoseley, G. L., & Butler, D. S. (2015). Fifteen years of explaining pain: the past, present, and future. The Journal of Pain, 16(9), 807-813.
  • Arch PhysLouw, A., Zimney, K., Puentedura, E. J., & Diener, I. (2016). The efficacy of pain neuroscience education on musculoskeletal pain: a systematic review. Physiotherapy Theory and Practice, 32(5), 332-355.
  • BJSMSmith, B. E., Hendrick, P., Smith, T. O., et al. (2017). Should exercises be painful in the management of chronic musculoskeletal pain? British Journal of Sports Medicine, 51(23), 1679-1687.
  • WHOWorld Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: WHO.
  • NLGezondheidsraad. (2017). Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezondheidsraad.
  • CochraneSherrington, C., Fairhall, N., Wallbank, G., et al. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews.
  • IJBNPAHall, K. S., Hyde, E. T., Bassett, D. R., et al. (2020). Systematic review of the prospective association of daily step counts with health outcomes. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity.
  • BJSMMorton, R. W., Murphy, K. T., McKellar, S. R., et al. (2018). Protein supplementation and resistance training: systematic review, meta-analysis and meta-regression. British Journal of Sports Medicine, 52(6), 376-384.
  • ACSMThomas, D. T., Erdman, K. A., & Burke, L. M. (2016). Nutrition and athletic performance. Medicine & Science in Sports & Exercise, 48(3), 543-568.
  • SleepRusch, H. L., Rosario, M., Levison, L. M., et al. (2019). Effect of mindfulness meditation on sleep quality: systematic review and meta-analysis. Journal of Sleep Research.
  • SleepHassirim, Z., Lim, E., Lo, J., et al. (2019). Pre-sleep cognitive arousal decreases following a 4-week introductory mindfulness course. Journal of Sleep Research.
8. COPD, chronische aandoeningen, oncologie, Parkinson en kwetsbare ouderen
Zelfmanagement, bewegen, longfysiotherapie, geriatrie, oncologie, Parkinson, beroerte en chronische zorg.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2020). KNGF-richtlijn COPD. Amersfoort: KNGF.
  • ATS/ERSSpruit, M. A., Singh, S. J., Garvey, C., et al. (2013). An official ATS/ERS statement: key concepts and advances in pulmonary rehabilitation. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 188(8), e13-e64.
  • CochraneMcCarthy, B., Casey, D., Devane, D., Murphy, K., Murphy, E., & Lacasse, Y. (2015). Pulmonary rehabilitation for chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database of Systematic Reviews.
  • GOLDGlobal Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of COPD. GOLD.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2022). KNGF-richtlijn Oncologie. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2023). KNGF-richtlijn Parkinson. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2014). KNGF-richtlijn Beroerte. Amersfoort: KNGF.
  • KNGFKoninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie. (2014). KNGF-richtlijn Symptomatisch perifeer arterieel vaatlijden. Amersfoort: KNGF.
  • BoekVan den Bos, G. A. M., Danner, S. A., De Haan, R. J., & Schadé, E. (Reds.). (2017). Chronisch zieken en gezondheidszorg. Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekCambier, D., Hobbelen, H., & De Vries, N. (Reds.). (2022). Geriatrie in de fysiotherapie en kinesitherapie. Bohn Stafleu van Loghum.
  • CochraneSherrington, C., Fairhall, N., Wallbank, G., et al. (2019). Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews.
9. Diagnostiek, meetinstrumenten, beeldvorming en veiligheid
Uitkomstmaten, klinisch redeneren, echo, rode vlaggen, veiligheid en praktische beoordeling.
  • BoekVerhagen, A., & Alessie, J. (2014). Evidence-Based diagnostiek van het bewegingsapparaat. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
  • BoekBianchi, S., & Martinoli, C. (2007). Ultrasound of the Musculoskeletal System. Springer-Verlag.
  • ICHOMICHOM Working Group Members for Low Back Pain. (2017). The ICHOM Standard Set for Low Back Pain. International Consortium for Health Outcomes Measurement.
  • PainHuskisson, E. C. (1983). Pain measurement and assessment. New York: Raven Press.
  • BMCPaanalahti, K., Holm, L. W., Nordin, M., Asker, M., Lyander, J., & Skillgate, E. (2014). Adverse events after manual therapy among patients seeking care for neck and/or back pain. BMC Musculoskeletal Disorders, 15, 77.
  • JBJSStadhouder, A., Buskens, E., Vergroesen, D., et al. (2009). Nonoperative treatment of thoracic and lumbar spine fractures. The Journal of Bone and Joint Surgery.
  • KneeLelli, A., et al. (2016). The “lever sign”: a new clinical test for the diagnosis of anterior cruciate ligament rupture. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy, 24(9), 2794-2797.
  • KneeDeveci, A., et al. (2015). Arthroscopical and radiological correlation of the lever sign test for anterior cruciate ligament rupture. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy.
10. Aanvullende literatuur voor verdieping
Aanvullende studies over behandeling, herstel, manuele therapie, massage, myofasciale technieken en specifieke klachtenbeelden.
  • CMAJPreyde, M. (2000). Effectiveness of massage therapy for subacute low-back pain. CMAJ, 162(13), 1815-1820.
  • Arch IntCherkin, D. C., Eisenberg, D., Sherman, K. J., et al. (2001). Acupuncture, therapeutic massage and self-care education for chronic low back pain. Archives of Internal Medicine, 161(8), 1081-1088.
  • Ann IntCherkin, D. C., Sherman, K. J., Deyo, R. A., & Shekelle, P. G. (2003). Effectiveness, safety and cost of acupuncture, massage therapy and spinal manipulation for back pain. Annals of Internal Medicine, 138(11), 898-906.
  • Clin PainGeisser, M. E., Wiggert, E. A., Haig, A. J., & Colwell, M. O. (2005). Manual therapy and specific adjuvant exercise for chronic low back pain. The Clinical Journal of Pain, 21(6), 463-470.
  • J BodywHarper, B., Jagger, K., Aron, A., Steinbeck, L., & Stecco, A. (2017). Cost-effectiveness of manual therapies for neck and low back pain. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 21(3), 684-691.
  • J BodywHarper, B., Steinbeck, L., & Aron, A. (2017). Fascial manipulation vs standard physical therapy practice for low back pain diagnoses. Journal of Bodywork and Movement Therapies.
  • Clin RehabLaimi, K., Mäkila, A., Bärlund, E., et al. (2018). Effectiveness of myofascial release in chronic musculoskeletal pain. Clinical Rehabilitation, 32(4), 440-450.
  • Eur PainPoole, H., Glenn, S., & Murphy, P. (2007). Reflexology for chronic low back pain. European Journal of Pain, 11(8), 878-887.
  • MedKim, S. K., Min, A., Jeon, C., et al. (2020). Massage chair therapy versus basic physiotherapy in lower back pain patients. Medicine, 99(12), e19514.
  • Clin AnatCollin, P., et al. (2016). Hip fractures in the elderly: a clinical anatomy review. Clinical Anatomy, 30, 89-97.
  • Acta OrthHede, A., et al. (1990). Epidemiology of meniscal lesions in the knee. Acta Orthopaedica Scandinavica, 61(5), 435-437.
  • JBJSIrvine, G. B., & Glasgow, M. M. (1992). The natural history of the meniscus in anterior cruciate insufficiency. Journal of Bone and Joint Surgery, 74(3), 403-405.
Deze bronvermelding is breed opgezet omdat AdviesBijKlachten.nl meerdere klachtenregio’s, klachtenchecks, zelftests, COPD-informatie, leefstijlonderwerpen en praktijkmaterialen ondersteunt.
11. Digitale keuzehulp, communicatie, gezondheidsvaardigheden en passende zorg
Bronnen over begrijpelijke patiëntinformatie, samen beslissen, digitale ondersteuning, implementatie en het zorgvuldig inzetten van keuzehulpen.
  • NICENational Institute for Health and Care Excellence. (2021). Shared decision making (NG197). NICE.
  • WHOWorld Health Organization. (2016). Framework on integrated, people-centred health services. Geneva: WHO.
  • WHOWorld Health Organization. (2022). Global strategy on digital health 2020–2025. Geneva: WHO.
  • NICENational Institute for Health and Care Excellence. (2019). Evidence standards framework for digital health technologies. NICE.
  • BMJGreenhalgh, T., Wherton, J., Papoutsi, C., et al. (2017). Beyond adoption: a new framework for theorizing and evaluating nonadoption, abandonment, and challenges to the scale-up, spread, and sustainability of health and care technologies. Journal of Medical Internet Research, 19(11), e367.
  • JAMAMcGinn, T. G., Wyer, P. C., Newman, T. B., Keitz, S., Leipzig, R., & For, G. G. (2004). Tips for learners of evidence-based medicine: 3. Measures of observer variability. JAMA, 292(14), 1800-1806.
  • Health LitBerkman, N. D., Sheridan, S. L., Donahue, K. E., Halpern, D. J., & Crotty, K. (2011). Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 155(2), 97-107.
  • CochraneStacey, D., Légaré, F., Lewis, K., et al. (2017). Decision aids for people facing health treatment or screening decisions. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD001431.
Deze bronnen ondersteunen vooral de manier waarop ABK informatie ordent: begrijpelijk, afgebakend, digitaal inzetbaar en gericht op een passende eerste stap. Ze betekenen niet dat ABK een diagnose stelt of een consult vervangt.

Relevante richtlijnprincipes · specialistische boeken · wetenschappelijke literatuur · praktijkervaring fysiotherapie · geen diagnose · geen vervanging van huisarts, fysiotherapeut of spoedzorg · digitale keuzehulp vóór of naast zorg · dataminimalisatie/AVG · onafhankelijk

image
image
image
image
image
image
image
Cookie instellingen

Wij maken bij het aanbieden van elektronische diensten gebruik van cookies.

Een cookie is een eenvoudig klein bestandje dat met pagina’s van deze website wordt meegestuurd en door uw browser op de harde schijf van uw computer wordt opgeslagen. Daarmee kunnen wij onder andere verschillende opvragingen van pagina’s van de Website combineren en het gedrag van gebruikers analyseren.

Via onderstaande instellingen kunt u aangeven welke cookies u wilt accepteren. Houd er rekening mee dat door het niet accepteren van cookies een deel van de functionaliteit van deze website niet beschikbaar kan zijn. Meer informatie over het gebruik van gegevens en de verschillende cookies vindt u in onze privacy- en cookieverklaring.

+ Toon meer
- Toon minder