Samenvatting

• Beschrijving klachten: Hartgerelateerde klachten kunnen zich uiten als druk, pijn of beklemming op de borst, maar ook als pijn rond ribben, borstbeen, bovenrug, tussen de schouderbladen, maagstreek, schouder, arm, nek of kaak.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn vernauwde kransslagaders, zuurstoftekort van de hartspier, hartritmestoornissen, hartklepproblemen, hartfalen, ontsteking rond het hart of problemen met grote bloedvaten zoals de aorta.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn drukkende pijn op de borst, pijn tussen schouderbladen, uitstraling naar arm, schouder, nek of kaak, benauwdheid, misselijkheid, zweten, duizeligheid, flauwvallen, hartkloppingen of klachten bij inspanning.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met beoordeling van klachten, lichamelijk onderzoek en zo nodig ECG, bloedonderzoek, bloeddrukmeting, hartbewaking, inspanningstest, echo of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bij verdenking op een hartinfarct of acuut coronair syndroom bel je 112. Verdere behandeling kan bestaan uit medicatie, dotteren, stent, operatie, hartrevalidatie, leefstijlbegeleiding en controle bij arts of cardioloog.

Beschrijving van de aandoening

Hartgerelateerde klachten ontstaan wanneer het hart, de kransslagaders, hartkleppen, hartspier, hartslag of grote bloedvaten niet goed functioneren. Bekende voorbeelden zijn angina pectoris, een hartinfarct, acuut coronair syndroom, hartritmestoornissen, hartfalen, hartklepproblemen, pericarditis en problemen met de aorta.

In de regio borstwervelkolom en ribben is vooral belangrijk dat hartklachten kunnen lijken op gewone borstkas-, rib- of bovenrugklachten. Pijn rond het borstbeen, tussen de schouderbladen, hoog in de rug, rond de ribben of in de maagstreek kan soms afkomstig zijn van het hart. Dit geldt vooral wanneer klachten optreden bij inspanning, kou, stress of emotie, of samengaan met benauwdheid, zweten, misselijkheid of uitstraling naar arm, schouder, nek of kaak.

Bij angina pectoris krijgt de hartspier tijdelijk te weinig zuurstof, vaak door vernauwde kransslagaders. De klachten ontstaan meestal bij inspanning en zakken vaak in rust. Bij een hartinfarct of acuut coronair syndroom is er een ernstiger probleem met de bloedtoevoer naar de hartspier. Dan is snelle medische hulp noodzakelijk.

Borstkas- of ribpijn komt vaak door spieren, gewrichten, ribben, ademhaling, houding of overbelasting. Toch mag pijn op of rond de borstkas niet automatisch als spier- of ribklacht worden gezien wanneer er alarmsignalen zijn.

Wanneer direct 112 bellen?

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst die niet snel zakt in rust, of bij pijn rond borstkas, bovenrug, ribben, maagstreek, schouder, arm, nek of kaak met benauwdheid, zweten, misselijkheid, bleekheid, flauwvallen, ernstige duizeligheid of een gevoel van naderend onheil.

Ontstaanswijze

Hartgerelateerde klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Sommige klachten ontstaan geleidelijk door risicofactoren zoals hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken of overgewicht. Andere klachten ontstaan acuut, bijvoorbeeld bij een hartinfarct, ernstige ritmestoornis of probleem met de aorta.

• Vernauwde kransslagaders: Bij slagaderverkalking kunnen kransslagaders nauwer worden, waardoor de hartspier bij inspanning te weinig zuurstof krijgt.
• Angina pectoris: Tijdelijk zuurstoftekort van de hartspier kan druk op de borst geven met uitstraling naar bovenrug, ribbenregio, schouder, arm, nek, kaak of maagstreek.
• Acuut coronair syndroom: Bij plots verminderde bloedtoevoer naar de hartspier kan een instabiele situatie of hartinfarct ontstaan. Dit vraagt spoedzorg.
• Hartinfarct: Een kransslagader raakt deels of volledig afgesloten, waardoor hartspierweefsel beschadigd kan raken.
• Hartritmestoornissen: Een te snelle, te trage of onregelmatige hartslag kan hartkloppingen, duizeligheid, benauwdheid of flauwvallen veroorzaken.
• Hartfalen: Wanneer het hart minder goed pompt, kunnen vermoeidheid, kortademigheid, vocht vasthouden en inspanningsbeperking ontstaan.
• Hartklepproblemen: Vernauwing of lekkage van hartkleppen kan pijn op de borst, duizeligheid, benauwdheid of vermoeidheid geven.
• Pericarditis: Ontsteking van het hartzakje kan pijn op de borst geven die soms verandert met houding of ademhaling.
• Aorta-problemen: Problemen met de grote lichaamsslagader, zoals een dissectie, kunnen plots hevige borst-, rug-, schouderblad-, kaak- of buikpijn geven en zijn spoed.
• Risicofactoren: Hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken, overgewicht, weinig bewegen, stress, slaapapneu, ongezonde voeding, leeftijd en familiegeschiedenis verhogen het risico.

Borstkas- of ribpijn is niet altijd een ribklacht

Pijn rond ribben, borstbeen of bovenrug is vaak mechanisch, maar klachten bij inspanning, klachten met benauwdheid of zweten, of pijn met uitstraling naar arm, nek, kaak of maagstreek moeten medisch worden beoordeeld.

Symptomen

Hartgerelateerde klachten kunnen duidelijk zijn, maar ook vaag of atypisch verlopen. In de regio borstwervelkolom en ribben is vooral belangrijk dat borstkas-, rib-, borstbeen- of bovenrugpijn soms onderdeel kan zijn van een hartprobleem.

• Druk of pijn op de borst: Een beklemmend, drukkend, brandend of zwaar gevoel op of achter het borstbeen.
• Pijn rond ribben of borstkas: Soms voelt de pijn als druk, knelling, bandgevoel of diepe pijn in de borstregio.
• Pijn tussen schouderbladen: Bovenrugpijn of pijn tussen de schouderbladen kan bij hart- of vaatproblemen voorkomen.
• Uitstraling naar schouder of arm: Vooral naar linkerarm, maar ook rechts of beide armen mogelijk.
• Uitstraling naar nek of kaak: Pijn of druk kan doortrekken naar hals, nek, kaak of tanden.
• Pijn in maagstreek: Soms lijken hartklachten op maagpijn, zuurbranden of misselijkheid.
• Kortademigheid: Benauwdheid in rust of bij lichte inspanning kan wijzen op hart- of longproblemen.
• Zweten en bleekheid: Koud zweet, klam gevoel of grauwe kleur kan voorkomen bij acute hartproblemen.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met druk op de borst of uitstraling een belangrijk signaal.
• Duizeligheid of flauwvallen: Kan passen bij ritmestoornissen of ernstige circulatieproblemen.
• Hartkloppingen: Snelle, onregelmatige of bonzende hartslag kan samengaan met duizeligheid of benauwdheid.
• Vermoeidheid: Ongewone vermoeidheid, vooral bij inspanning, kan een signaal zijn.
• Vocht vasthouden: Dikke enkels, benen of snelle gewichtstoename kunnen passen bij hartfalen.
• Onrust of angstgevoel: Sommige mensen voelen sterke onrust, paniek of een gevoel dat er iets mis is.

Alarmsignalen

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst, pijn rond borstkas, ribben, bovenrug of maagstreek met uitstraling naar arm, nek, kaak of schouder, ernstige benauwdheid, flauwvallen, koud zweten, bleekheid, misselijkheid, plots ernstige duizeligheid, onregelmatige hartslag met ziek gevoel of klachten die niet snel zakken in rust. Neem dezelfde dag contact op met de huisarts bij inspanningsgebonden klachten, nieuwe hartkloppingen, onverklaarde duizeligheid of toenemende benauwdheid.

Diagnose

De diagnose van hartgerelateerde klachten wordt gesteld door een arts. Bij acute of ernstige klachten moet eerst worden beoordeeld of er sprake kan zijn van een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ritmestoornis, longembolie, aortaprobleem of andere spoedsituatie.

De arts vraagt naar het soort pijn, duur, ontstaan, relatie met inspanning of rust, uitstraling naar arm, nek, kaak, rug of maagstreek, benauwdheid, hartkloppingen, zweten, misselijkheid, duizeligheid, medicatiegebruik, risicofactoren en familiegeschiedenis.

Afhankelijk van de ernst kunnen onderzoeken nodig zijn zoals bloeddrukmeting, lichamelijk onderzoek, zuurstofmeting, ECG, bloedonderzoek, hartbewaking, holteronderzoek, inspanningstest, echo van het hart, CT-scan, hartkatheterisatie of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.

Bij borstkas-, rib- of bovenrugpijn wordt ook gekeken of de klachten mogelijk uit spieren, ribgewrichten, borstwervelkolom, longen, maag, stress of ademhaling komen. Maar bij alarmsignalen heeft het uitsluiten van hart- en vaatproblemen altijd prioriteit.

(Zelf)behandeling en herstel

Hartgerelateerde klachten moeten veilig worden beoordeeld. Bij verdenking op een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ernstige ritmestoornis of andere spoedsituatie is zelfzorg niet passend en moet direct medische hulp worden ingeschakeld.

• Bel 112 bij spoedsignalen: Wacht niet af bij druk op de borst, uitstraling naar arm, nek, kaak, bovenrug of maagstreek, ernstige benauwdheid, koud zweten, flauwvallen of klachten die niet snel zakken in rust.
• Huisarts bij inspanningsklachten: Klachten die steeds optreden bij inspanning, kou, stress of traplopen en afnemen in rust moeten door de huisarts worden beoordeeld.
• Medicatie volgens voorschrift: Gebruik hartmedicatie, bloedverdunners, bloeddrukmedicatie, cholesterolverlagers of nitraten alleen zoals voorgeschreven. Stop of wijzig medicatie niet zelfstandig.
• Medische behandeling: Afhankelijk van de oorzaak kan behandeling bestaan uit medicatie, dotteren, stentplaatsing, ritmebehandeling, pacemaker, bypassoperatie, klepbehandeling of andere cardiologische zorg.
• Hartrevalidatie: Na een hartinfarct, operatie of ernstige hartklacht kan hartrevalidatie helpen bij veilig bewegen, conditieopbouw, leefstijl, stress, vertrouwen en terugkeer naar dagelijkse activiteiten.
• Fysiotherapie pas na medische beoordeling: Bij borstkas-, rib- of bovenrugklachten met mogelijke hartsignalen is fysiotherapie pas passend wanneer ernstige oorzaken zijn uitgesloten of wanneer cardioloog/huisarts bewegen veilig vindt.
• Bewegen op maat: Regelmatig bewegen is belangrijk voor hartgezondheid, maar bij bekende of vermoede hartproblemen moet intensiteit veilig worden opgebouwd.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Gebruik eventueel begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Leefstijl: Gezonde voeding, voldoende slaap, stressregulatie, minder alcohol, gezond gewicht en voldoende beweging ondersteunen de hartgezondheid.
• Controle en follow-up: Regelmatige controle van bloeddruk, cholesterol, diabetes, gewicht, klachten en medicatie is belangrijk bij verhoogd risico of bekende hart- en vaatziekten.
• Psychologische impact: Hartklachten kunnen angst of onzekerheid geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of hartrevalidatieteam.