Samenvatting

• Beschrijving klachten: Spondylolisthesis in de borstwervelkolom betekent dat een borstwervel naar voren of naar achteren verschuift ten opzichte van de onderliggende wervel. Dit kan zonder klachten verlopen, maar ook bovenrugpijn, ribpijn, stijfheid of zenuwklachten geven.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn slijtage, trauma, aangeboren aanleg, overbelasting, eerdere operatie, verminderde botkwaliteit, osteoporose, ontsteking, infectie of zeldzamer een tumor of andere onderliggende aandoening.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn pijn tussen de schouderbladen, stijfheid van de bovenrug, pijn rond ribben of borstkas, moeite met draaien of strekken, uitstralende pijn, tintelingen, krachtsverlies of een instabiel gevoel.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met lichamelijk onderzoek en beeldvorming, zoals röntgenfoto’s, eventueel buig- en strekfoto’s, MRI-scan of CT-scan. Vooral zenuw- of ruggenmergbetrokkenheid moet goed worden beoordeeld.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van klachten, ernst, stabiliteit en zenuwbetrokkenheid. Mogelijkheden zijn uitleg, houding- en beweegadvies, fysiotherapie, pijnstilling, tijdelijke ondersteuning, leefstijlaanpassingen of bij ernstige instabiliteit specialistische behandeling.

Beschrijving klachten

Spondylolisthesis betekent dat een wervel verschuift ten opzichte van de wervel eronder. Wanneer dit in de borstwervelkolom gebeurt, gaat het om een verschuiving van een wervel in de bovenrug. De wervel kan naar voren verschuiven, maar soms ook naar achteren. Dit wordt ook wel wervelafglijding of vertebral slippage genoemd.

In de borstwervelkolom komt spondylolisthesis minder vaak voor dan in de lage rug. De borstwervelkolom is door de verbinding met de ribben relatief stevig en minder beweeglijk. Daardoor is een duidelijke wervelafglijding in deze regio zeldzamer, maar wanneer deze aanwezig is kan dit klachten geven rond bovenrug, ribben, borstkas of schouderbladregio.

Soms wordt een verschoven wervel toevallig gezien op een röntgenfoto of scan en geeft deze weinig of geen klachten. In andere gevallen kan de verschuiving bijdragen aan pijn tussen de schouderbladen, stijfheid, drukgevoel rond de ribben, moeite met draaien of strekken, uitstraling rond de borstkas of klachten door druk op zenuwen.

De ernst hangt niet alleen af van hoeveel de wervel verschoven is, maar vooral van stabiliteit, pijn, zenuwbetrokkenheid, ruggenmergruimte en dagelijks functioneren. Bij klachten in de borstwervelkolom is het belangrijk om alarmsignalen zoals krachtverlies, loopproblemen, gevoelsstoornissen, koorts, trauma of onverklaard gewichtsverlies serieus te nemen.

Ernst van de afglijding

• Graad I: De wervel is tot ongeveer 25% verschoven.
• Graad II: De verschuiving ligt tussen ongeveer 25% en 50%.
• Graad III: De verschuiving ligt tussen ongeveer 50% en 75%.
• Graad IV: De verschuiving is groter dan ongeveer 75%.

Deze indeling zegt iets over de mate van verschuiving, maar niet automatisch over de ernst van de klachten. Stabiliteit, zenuwdruk, ruggenmergruimte en functioneren zijn minstens zo belangrijk.

Ontstaanswijze

Spondylolisthesis in de borstwervelkolom kan verschillende oorzaken hebben. Soms is de verschuiving al lang aanwezig en verandert deze nauwelijks. In andere gevallen ontstaat of verergert de verschuiving door slijtage, trauma, instabiliteit, verminderde botkwaliteit of een onderliggende aandoening.

• Afglijdingslocatie: Spondylolisthesis komt het vaakst voor in de lendenwervelkolom, maar kan zeldzamer ook in de borstwervelkolom ontstaan.
• Slijtage en degeneratie: Veranderingen van tussenwervelschijven, facetgewrichten en banden kunnen de stabiliteit van de wervelkolom verminderen.
• Trauma: Een val, verkeersongeluk, sportongeval of harde impact op de bovenrug kan schade geven aan bot, banden of gewrichten.
• Aangeboren aanleg: Soms is er sprake van een bouw of aanleg waardoor de wervelkolom gevoeliger is voor verschuiving.
• Overbelasting: Herhaalde rotatie, zware fysieke arbeid, contactsport of langdurige belasting van de bovenrug kan bij sommige mensen klachten uitlokken of onderhouden.
• Verminderde botkwaliteit: Aandoeningen zoals osteoporose kunnen de belastbaarheid van wervels verminderen.
• Ontstekingsziekten: Reumatische of ontstekingsachtige aandoeningen kunnen gewrichten, banden en stabiliteit van de wervelkolom beïnvloeden.
• Infectie of tumor: Zeldzamer kunnen infecties of tumoren bot of omliggende structuren verzwakken en daardoor instabiliteit geven.
• Eerdere operatie: Na een operatie aan de wervelkolom kan de belasting op aangrenzende niveaus veranderen. Soms speelt dit mee bij nieuwe klachten of instabiliteit.
• Leeftijd: Met ouder worden neemt de kans op degeneratieve veranderingen toe, maar klachten blijven per persoon sterk verschillend.

Borstwervelkolom en ribben werken samen

De borstwervelkolom is verbonden met de ribben. Daardoor kan een probleem in deze regio niet alleen bovenrugpijn geven, maar ook pijn rond ribben, borstkas, schouderblad of ademhalingsbewegingen. Dit betekent niet automatisch dat er een ernstige afwijking is, maar alarmsignalen moeten wel serieus worden genomen.

Symptomen

De symptomen van spondylolisthesis in de borstwervelkolom verschillen per persoon. Sommige mensen hebben nauwelijks klachten, terwijl anderen duidelijke bovenrug-, rib- of zenuwklachten ervaren. De klachten hangen af van de mate van verschuiving, stabiliteit en eventuele druk op zenuwen of ruggenmerg.

• Bovenrugpijn: Zeurende, scherpe of wisselende pijn tussen de schouderbladen of in de borstwervelkolom.
• Stijfheid: Minder soepel kunnen draaien, strekken of bewegen van de bovenrug.
• Pijn rond ribben: Pijn kan doortrekken naar de zijkant van de borstkas of rond de ribben.
• Druk- of bandgevoel: Sommige mensen ervaren een beklemmend of strak gevoel rond de borstkas. Bij twijfel over hart- of longklachten is medische beoordeling nodig.
• Pijn bij ademhalen: Door beweging van ribben en borstwervelkolom kan diep ademhalen soms gevoelig zijn.
• Pijn rond schouderblad: Klachten kunnen uitstralen naar schouderblad, schouderregio of bovenrug.
• Instabiel gevoel: Het gevoel dat de bovenrug onzeker, kwetsbaar of niet stevig aanvoelt.
• Uitstralende pijn: Pijn kan in een bandvorm rond de borstkas lopen wanneer zenuwen geprikkeld raken.
• Tintelingen of doof gevoel: Gevoelsverandering rond romp, borstkas, ribregio of benen kan wijzen op zenuw- of ruggenmergbetrokkenheid.
• Krachtsverlies: Minder kracht in benen of duidelijke verandering in lopen vraagt medische beoordeling.
• Balans- of loopproblemen: Dit kan wijzen op ruggenmergbetrokkenheid en moet medisch worden beoordeeld.
• Klachten bij belasting: Lang zitten, tillen, draaien, bukken of langdurig werken in één houding kan klachten uitlokken.
• Verlichting in rust: Sommige klachten nemen af bij liggen, rust of tijdelijke ontlasting.

Alarmsignalen

Neem snel contact op met de huisarts bij toenemend krachtsverlies, tintelingen of gevoelloosheid in beide benen, problemen met lopen of balans, doof gevoel rond romp of benen, problemen met plassen of ontlasting, hevige pijn na trauma, koorts, onverklaard gewichtsverlies, nachtelijke pijn die niet vermindert of duidelijke verslechtering. Bel 112 bij plots ernstige uitval, ernstige benauwdheid, hevige druk op de borst of verdenking op ernstig rugletsel.

Diagnose

De diagnose spondylolisthesis in de borstwervelkolom wordt gesteld op basis van klachten, lichamelijk onderzoek en beeldvorming. De arts of specialist beoordeelt onder andere pijn, beweeglijkheid, houding, spierkracht, gevoel, reflexen, coördinatie, looppatroon en mogelijke tekenen van zenuw- of ruggenmergbetrokkenheid.

Een röntgenfoto van de borstwervelkolom kan laten zien of een wervel verschoven is. Soms worden aanvullende opnames gemaakt om de stand van de wervelkolom en de stabiliteit beter te beoordelen.

Een MRI-scan kan nodig zijn wanneer er aanwijzingen zijn voor zenuwdruk, ruggenmergdruk, kanaalvernauwing, ontsteking, infectie, tumor, tussenwervelschijfproblemen of andere afwijkingen van zachte weefsels. Een CT-scan kan soms worden gebruikt om botstructuren gedetailleerder te beoordelen.

Bij tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies, problemen met lopen, balansproblemen, koorts, onverklaard gewichtsverlies, nachtelijke pijn die niet vermindert, duidelijke verslechtering of andere neurologische klachten is beoordeling door de huisarts, neuroloog, orthopeed of neurochirurg passend. Een fysiotherapeut kan helpen bij het beoordelen van houding, beweging en belastbaarheid, maar stelt geen definitieve beeldvormende diagnose.

Bij plots ernstige uitval, ernstig trauma, ernstige benauwdheid, hevige druk op de borst of verdenking op ernstig rugletsel is spoedbeoordeling nodig.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van spondylolisthesis in de borstwervelkolom hangt af van de klachten, mate van verschuiving, stabiliteit, zenuwdruk en dagelijkse beperkingen. Niet iedere wervelafglijding hoeft behandeld te worden. Bij alarmsignalen of neurologische klachten is eerst medische beoordeling nodig.

• Geen klachten of milde klachten: Wanneer de afglijding stabiel is en weinig klachten geeft, kan uitleg, bewegen binnen grenzen en controle voldoende zijn.
• Medische beoordeling bij zenuwklachten: Tintelingen, krachtsverlies, gevoelsverlies, loopproblemen, balansproblemen of problemen met plassen of ontlasting moeten serieus worden beoordeeld.
• Pijnstilling: Pijnmedicatie kan soms tijdelijk helpen. Gebruik pijnstillers, NSAID’s of andere medicatie bij voorkeur in overleg met huisarts of apotheker, zeker bij maag-, nier-, hart- of bloeddrukproblemen.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen met houding, beweeglijkheid, rompcontrole, ademhalingsbeweging, schouderbladcontrole, belastingopbouw en vertrouwen in bewegen.
• Geen geforceerde behandeling: Bij instabiliteit, duidelijke afglijding, zenuwklachten of verdenking op ruggenmergdruk horen geen harde manipulaties, forse mobilisaties, tractie of agressieve massage plaats te vinden zonder medische vrijgave.
• Oefeningen rustig opbouwen: Oefeningen richten zich meestal op rompstabiliteit, rustige mobiliteit, ademhaling, schouderbladcontrole, houding en geleidelijke belastbaarheid.
• Ademhaling en ribbeweging: Omdat de ribben met de borstwervelkolom meebewegen, kan rustige begeleiding helpen bij ontspannen ademhalen en veilig bewegen van de borstkas.
• Ergonomie: Aanpassen van werkplek, schermhoogte, pauzes, tillen, zitten en slaaphouding kan helpen om klachten te verminderen.
• Operatie: Bij ernstige instabiliteit, progressieve neurologische uitval, duidelijke ruggenmergdruk of onvoldoende herstel kan specialistische behandeling of operatie nodig zijn.
• Revalidatie na operatie: Na een operatie is revalidatie gericht op veilig bewegen, rompcontrole, conditie, dagelijkse activiteiten en terugkeer naar werk of sport.
• Leefstijl: Voldoende slaap, kracht, ontspanning, gezonde voeding, stoppen met roken en passende beweging ondersteunen herstel en belastbaarheid.