Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een wervelfractuur is een breuk of inzakkingsbreuk van een ruggenwervel. In de borstwervelkolom kan dit pijn geven rond bovenrug, middenrug, ribben of borstkas. De ernst varieert van stabiele breuken tot instabiele breuken met risico op zenuw- of ruggenmergschade.
• Ontstaanswijze: Een borstwervelfractuur kan ontstaan door een val, verkeersongeval, sportongeval, harde klap, extreme buiging of door verzwakte botten bij osteoporose, uitzaaiingen, botziekten of langdurig corticosteroïdgebruik.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn hevige lokale rugpijn, pijn bij bewegen, pijn bij hoesten of diep ademhalen, duidelijke drukpijn op de wervelkolom, bewegingsangst, standsverandering en bij ernstige breuken gevoelsstoornissen, krachtsverlies of problemen met lopen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met lichamelijk onderzoek en beeldvorming, zoals röntgenfoto, CT-scan of MRI-scan. Neurologisch onderzoek is belangrijk bij tintelingen, gevoelsverlies, krachtsverlies of verdenking op ruggenmergschade.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van de stabiliteit van de breuk. Mogelijke opties zijn pijnstilling, tijdelijke rust, brace, medische controle, behandeling van osteoporose, operatie bij instabiele breuken en revalidatie onder begeleiding.

Beschrijving van de aandoening

Een wervelfractuur is een breuk of inzakkingsbreuk van een wervel. In de borstwervelkolom gaat het om een breuk in één of meerdere borstwervels, meestal tussen T1 en T12. Deze wervels vormen samen met de ribben een belangrijk deel van de borstkas en beschermen het ruggenmerg.

Een breuk in de borstwervelkolom kan ontstaan door een duidelijk trauma, zoals een val, verkeersongeval, sportongeval of harde klap op de rug. Bij mensen met verzwakte botten kan een wervel ook breken of inzakken na een relatief klein trauma, hoesten, tillen of soms zonder duidelijke aanleiding.

De pijn zit vaak midden op de rug of tussen de schouderbladen en kan uitstralen richting ribben of borstkas. Bewegen, draaien, bukken, opstaan, hoesten, niezen of diep ademhalen kan de pijn verergeren. Soms lijkt de klacht op een gebroken rib, ribkneuzing of spier-/gewrichtsklacht van de bovenrug.

Een wervelfractuur moet serieus worden beoordeeld, omdat het verschil tussen een stabiele en instabiele breuk belangrijk is. Bij een stabiele breuk is er meestal geen direct gevaar voor het ruggenmerg. Bij een instabiele breuk kan verdere verplaatsing, inzakking of druk op zenuwen of ruggenmerg ontstaan.

Stabiele en instabiele breuken

Een stabiele breuk betekent dat de wervel beschadigd is, maar dat de wervelkolom meestal voldoende stabiel blijft. Bij een instabiele breuk is er meer risico op verplaatsing, verdere inzakking of beschadiging van zenuwen of ruggenmerg. Daarom is beeldvorming en medische beoordeling belangrijk.

Ontstaanswijze

Een wervelfractuur in de borstwervelkolom kan traumatisch of niet-traumatisch ontstaan. Bij een traumatische breuk is er meestal sprake van een duidelijke kracht op de wervelkolom. Bij een niet-traumatische of osteoporotische breuk is het bot verzwakt en kan een kleinere belasting al genoeg zijn.

• Val of ongeval: Een val van hoogte, verkeersongeval, sportongeval of harde klap op de rug kan een borstwervel doen breken.
• Extreme buiging of draaiing: Een plotselinge krachtige buiging, verdraaiing of compressie van de romp kan een fractuur veroorzaken.
• Osteoporose: Bij botontkalking is het bot minder sterk. Hierdoor kan een wervel inzakken na een klein trauma, tillen, hoesten of soms zonder duidelijke aanleiding.
• Uitzaaiingen of botziekten: Kanker, uitzaaiingen in het bot of andere botziekten kunnen een wervel verzwakken en de kans op een breuk vergroten.
• Langdurig corticosteroïdgebruik: Langdurig gebruik van prednison of andere corticosteroïden kan de botkwaliteit verminderen en osteoporose versterken.
• Reumatische of chronische aandoeningen: Sommige aandoeningen kunnen botkwaliteit, houding, belastbaarheid of valrisico beïnvloeden.
• Leeftijd en valrisico: Op hogere leeftijd neemt de kans op botontkalking, vallen en wervelinzakkingen toe.
• Herhaalde belasting bij kwetsbare botten: Bij zwakke botten kan herhaald hoesten, niezen, tillen of bukken soms voldoende zijn om een inzakkingsfractuur uit te lokken.

Een kleine aanleiding kan toch serieus zijn

Bij jonge, gezonde mensen is vaak een groot trauma nodig voor een wervelbreuk. Bij osteoporose of botverzwakking kan een relatief kleine beweging of val al een inzakkingsbreuk veroorzaken. Nieuwe hevige rugpijn zonder duidelijke verklaring verdient dan beoordeling.

Symptomen

De klachten bij een borstwervelfractuur hangen af van de ernst, locatie en stabiliteit van de breuk. Bij een stabiele breuk staan meestal pijn en bewegingsbeperking op de voorgrond. Bij een instabiele breuk of ruggenmergbetrokkenheid kunnen neurologische klachten ontstaan.

• Lokale rugpijn: Hevige of duidelijke pijn midden op de borstwervelkolom, vaak op één plek.
• Drukpijn op de wervel: Kloppen of drukken op de betrokken wervel kan erg pijnlijk zijn.
• Pijn bij bewegen: Draaien, bukken, opstaan, liggen, lopen of rechtop zitten kan de pijn verergeren.
• Pijn bij ademhalen of hoesten: Door de verbinding met de ribben kan diep ademhalen, niezen of hoesten meer pijn geven.
• Rib- of borstkasuitstraling: Pijn kan richting ribben, flank of borstkas trekken.
• Bewegingsangst: Mensen durven vaak minder te bewegen door scherpe pijn of onzekerheid.
• Standsverandering: Bij inzakkingsfracturen kan meer kromming van de bovenrug ontstaan.
• Lengteverlies: Meerdere inzakkingsfracturen kunnen bijdragen aan kleiner worden of een meer voorovergebogen houding.
• Tintelingen of doof gevoel: Dit kan wijzen op zenuw- of ruggenmergbetrokkenheid.
• Krachtsverlies: Minder kracht in benen of romp vraagt snelle medische beoordeling.
• Problemen met lopen: Wankel lopen, door de benen zakken of coördinatieproblemen zijn alarmsignalen.
• Blaas- of darmproblemen: Controleverlies of niet goed kunnen plassen is een ernstig alarmsignaal.

Alarmsignalen

Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij hevige rugpijn na een val, ongeval of harde klap, pijn midden op de wervelkolom, toenemende pijn, tintelingen, gevoelsverlies, krachtsverlies, problemen met lopen, koorts, onverklaard gewichtsverlies, bekende kanker, langdurig prednisongebruik of osteoporose. Bel 112 bij verlamming, controleverlies over blaas of darmen, ernstige uitval of verdenking op ernstig wervelletsel na trauma.

Diagnose

Een wervelfractuur wordt vastgesteld met een combinatie van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek, neurologisch onderzoek en beeldvorming. Vooral na een trauma, bij osteoporose of bij hevige lokale drukpijn op de wervelkolom is beeldvorming belangrijk.

De arts kijkt naar de aanleiding, pijnlocatie, bewegingsbeperking, drukpijn, neurologische signalen, gebruik van medicatie, botkwaliteit, valrisico en mogelijke onderliggende aandoeningen. Ook wordt beoordeeld of er tekenen zijn van zenuw- of ruggenmergbetrokkenheid.

Een röntgenfoto kan een wervelinzakking of duidelijke breuk zichtbaar maken. Een CT-scan geeft meer detail over de botstructuur en stabiliteit van de breuk. Een MRI-scan kan nodig zijn bij verdenking op ruggenmerg- of zenuwbetrokkenheid, verse inzakkingsfractuur, infectie, tumor of onduidelijke pijn.

Bij een vermoedelijke osteoporotische wervelfractuur kan aanvullend onderzoek naar botdichtheid, valrisico en onderliggende oorzaken nodig zijn. Dit is belangrijk om nieuwe fracturen te helpen voorkomen.

Fysiotherapie start pas wanneer duidelijk is wat voor breuk het is, welke beperkingen gelden en of de wervelkolom voldoende stabiel is.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van een borstwervelfractuur hangt af van de stabiliteit van de breuk, de oorzaak, de pijn, de botkwaliteit en eventuele neurologische klachten. Zelf behandelen zonder diagnose is bij verdenking op een wervelbreuk niet verstandig.

• Laat de breuk beoordelen: Bij verdenking op een wervelfractuur is medische beoordeling en vaak beeldvorming nodig om stabiliteit en risico’s te bepalen.
• Stabiele breuk: Een stabiele breuk wordt vaak conservatief behandeld met pijnstilling, leefregels, tijdelijke beperking van belasting en soms een brace.
• Instabiele breuk: Bij instabiliteit, verplaatsing of neurologische risico’s kan ziekenhuisbehandeling of operatie nodig zijn.
• Pijnstilling: Goede pijncontrole is belangrijk om veilig te kunnen ademen, slapen en geleidelijk weer te bewegen. Overleg met huisarts of specialist welke pijnstilling passend is.
• Brace of korset: Een brace kan soms tijdelijk ondersteuning geven, maar moet passen bij het type breuk en medisch advies. Gebruik dit niet op eigen initiatief bij verdenking op instabiel letsel.
• Rust, maar niet onnodig lang stil liggen: In de eerste fase kan rust nodig zijn. Daarna is geleidelijk en veilig bewegen belangrijk om conditie, spierkracht en zelfstandigheid te behouden.
• Ademhaling en hoesten: Door pijn kunnen mensen oppervlakkiger ademen. Rustige ademhalingsoefeningen kunnen helpen, maar moeten binnen de pijngrens blijven.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij veilig bewegen, houding, ademhaling, spierfunctie, lopen, dagelijkse activiteiten en geleidelijke opbouw.
• Osteoporose aanpakken: Bij botontkalking is behandeling van botgezondheid belangrijk om nieuwe fracturen te helpen voorkomen.
• Valpreventie: Balans, spierkracht, zicht, medicatie, schoeisel en woningveiligheid zijn belangrijk, vooral bij ouderen of osteoporose.
• Oefenprogramma bovenrug en ribben: Pas wanneer de breuk voldoende hersteld en medisch veilig belastbaar is, kan een specifiek oefenprogramma bovenrug en ribben helpen bij rustige mobiliteit en houding.
• Trainingsschema op maat: In een latere herstelfase kan een trainingsschema op maat helpen bij veilige kracht-, conditie- en belastbaarheidsopbouw.
• Begeleiding op locatie: Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut voor begeleiding tijdens herstel.