Samenvatting

• Beschrijving klachten: Bij de ziekte van Scheuermann ontstaat een versterkte, structurele kromming van de borstwervelkolom. Dit wordt ook wel jeugdige kyfose of Scheuermann’s kyphosis genoemd.
• Ontstaanswijze: De precieze oorzaak is niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, groei, wervelontwikkeling, belasting en bot-/kraakbeenfactoren kunnen een rol spelen.
• Symptomen: Veelvoorkomend zijn een ronde bovenrug, stijfheid tussen de schouderbladen, bovenrugpijn, vermoeidheid na zitten of staan en soms beperking bij draaien of diep ademhalen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van houding, lichamelijk onderzoek en beeldvorming, meestal een röntgenfoto waarop de kromming en wigvormige wervels beoordeeld worden.
• Behandeling en herstel: De aanpak bestaat meestal uit uitleg, oefentherapie, houdingsadvies, mobiliteit en kracht. Bij groei en duidelijke kromming kan een brace worden overwogen; operatie is zelden nodig.

Beschrijving klachten

De ziekte van Scheuermann is een structurele groeiafwijking van de wervelkolom die meestal ontstaat tijdens de tienerjaren. De aandoening wordt ook wel osteochondrosis juvenilis dorsi, juvenile kyphose of Scheuermann’s kyphosis genoemd.

Bij Scheuermann groeien meerdere wervels niet gelijkmatig. De voorkant van de wervels blijft relatief lager dan de achterkant, waardoor de wervels wigvormig worden. Hierdoor ontstaat een versterkte bolling van de bovenrug, ook wel hyperkyfose genoemd. Deze kromming is structureler dan een gewone ronde houding en is daardoor minder goed actief te corrigeren.

Deze versie richt zich specifiek op de borstwervelkolom en ribben. De borstwervelkolom vormt samen met de ribben en het borstbeen de borstkas. Als de bovenrug duidelijk stijver of ronder wordt, kan dat invloed hebben op draaien, strekken, lang zitten, houding en soms ook op het gevoel van ruimte bij diep ademhalen.

Klachten worden vaak gevoeld tussen de schouderbladen of rond het meest gebolde deel van de bovenrug. Soms ontstaat ook pijn aan de ribben of borstwand doordat de ribben meebewegen met de borstwervels. Pijn op de borst moet wel altijd zorgvuldig worden beoordeeld als er sprake is van benauwdheid, druk op de borst, uitstraling, zweten, misselijkheid of een onwel gevoel.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een versterkte kromming van de borstwervelkolom kan ontstaan door afwijkende vorming van meerdere wervels. Dit kan zorgen voor een rondere bovenrug, stijfheid en soms klachten rond ribben of borstkas.

Waarom Scheuermann juist bij borstwervelkolom en ribben past

De ziekte van Scheuermann zit meestal in de borstwervelkolom. Daardoor vallen vooral een ronde bovenrug, stijfheid tussen de schouderbladen en vermoeidheid bij lang zitten of staan op. Omdat ribben aan de borstwervels vastzitten, kunnen ook rib- of borstwandklachten ontstaan.

Ontstaanswijze

De precieze oorzaak van de ziekte van Scheuermann is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van groei, erfelijke aanleg en veranderingen in wervels en tussenwervelschijven tijdens de adolescentie.

• Groei tijdens de puberteit: Scheuermann ontstaat vaak in een periode waarin de wervelkolom snel groeit. Ongelijke groei van wervels kan bijdragen aan wigvorming.
• Wigvormige borstwervels: Meerdere borstwervels krijgen een lagere voorzijde dan achterzijde. Daardoor neemt de bolling van de bovenrug toe.
• Erfelijke aanleg: De aandoening komt in sommige families vaker voor, wat wijst op een erfelijke component.
• Veranderingen in kraakbeen en tussenwervelschijven: De ontwikkeling van kraakbeen, eindplaten en tussenwervelschijven kan een rol spelen bij de afwijkende wervelvorm.
• Borstkas en ribbeweging: Omdat de ribben vastzitten aan de borstwervelkolom, kan een stijvere bovenrug ook invloed hebben op draaien van de romp en de beweeglijkheid van de borstkas.
• Belasting en sport: Sport of fysieke belasting veroorzaakt Scheuermann niet zomaar, maar kan klachten duidelijker maken wanneer de bovenrug al stijver of gevoeliger is.
• Compensatie in nek en lage rug: Door de rondere bovenrug kunnen nek en lage rug extra moeten compenseren. Daardoor kunnen ook nekklachten, schouderklachten of lage-rugklachten ontstaan.
• Samen voorkomen met andere houdingsafwijkingen: Soms is er ook sprake van scoliose of een duidelijke holle onderrug.

Structurele kyfose is iets anders dan onderuitgezakt zitten

Bij een gewone ronde houding kan iemand vaak tijdelijk rechterop komen. Bij Scheuermann is de bovenrug stijver en is de kromming deels structureel door de vorm van de wervels. Daardoor vraagt de aanpak meer dan alleen “rechtop zitten”.

Symptomen

• Ronde bovenrug: Een versterkte bolling van de borstwervelkolom is vaak het meest zichtbare kenmerk.
• Stijfheid tussen de schouderbladen: De bovenrug kan minder makkelijk strekken, draaien of rechtop komen.
• Bovenrugpijn: Pijn kan ontstaan rond het meest gebolde deel van de rug, vooral na lang zitten, staan of inspanning.
• Vermoeidheid van rugspieren: De rugspieren moeten harder werken om houding en balans te bewaren.
• Rib- of borstwandklachten: Soms ontstaat gevoeligheid rond ribben, borstbeen of zijkant van de borstkas, vooral bij draaien of diep ademhalen.
• Minder diepe ademhaling bij ernstige stijfheid: Bij duidelijke borstkasstijfheid kan diep inademen beperkt of ongemakkelijk voelen. Dit komt niet bij iedereen voor.
• Schouder- en nekklachten: Door de ronde bovenrug kunnen schouders en hoofd meer naar voren komen te staan.
• Lage-rugklachten door compensatie: De onderrug kan holler gaan staan om de bovenrug te compenseren.
• Houdingsonzekerheid: Jongeren kunnen zich onzeker voelen over een zichtbare ronde rug of veranderde lichaamshouding.
• Beperking bij sport of lang zitten: Activiteiten met langdurige buiging, veel impact of lang statisch zitten kunnen klachten uitlokken.
• Alarmsignalen: Neem contact op met je huisarts bij hevige of toenemende pijn, pijn na trauma, uitstraling met krachtsverlies, gevoelsverlies, koorts, ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies, problemen met plassen of ontlasting, of borstpijn met benauwdheid of onwel gevoel.

Borstpijn niet automatisch aan de rug koppelen

Rib- of borstwandpijn kan bij een stijve borstwervelkolom passen. Maar drukkende borstpijn, benauwdheid, pijn met uitstraling naar arm/kaak/rug, zweten, misselijkheid of flauwvallen vraagt om snelle medische beoordeling.

Diagnose

De diagnose begint met het bekijken van de houding, de bolling van de bovenrug, de beweeglijkheid van de borstwervelkolom en de mate waarin iemand de bovenrug actief kan strekken. Ook wordt gekeken naar pijn, stijfheid, spierfunctie, groei, sportbelasting, ribbeweging en eventuele nek- of lage-rugklachten.

Bij verdenking op de ziekte van Scheuermann wordt meestal beeldvormend onderzoek gedaan, vaak een röntgenfoto van de wervelkolom van opzij. Daarop kan worden gekeken naar de mate van kyfose, wigvormige wervels, eindplaatafwijkingen en eventuele bijkomende scoliose.

Een MRI-scan is niet standaard nodig, maar kan worden overwogen bij atypische klachten, neurologische symptomen, duidelijke uitstraling, twijfel aan de oorzaak of wanneer andere aandoeningen uitgesloten moeten worden.

Bij klachten rond ribben of borstkas wordt ook beoordeeld of de pijn uit de borstwervelkolom/ribgewrichten lijkt te komen of dat hart-, long- of andere medische oorzaken eerst uitgesloten moeten worden.

Twijfel je of je bovenrug-, rib- of borstkas klachten passen bij alarmsignalen of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van de ziekte van Scheuermann hangt af van leeftijd, groei, ernst van de kromming, klachten en beperkingen. Bij klachten rond borstwervelkolom en ribben ligt de nadruk op bovenrugmobiliteit, houding, ademhaling, kracht en het goed doseren van belasting.

• Uitleg en geruststelling: Scheuermann is vaak goed te begeleiden met gerichte oefeningen, houdingsadvies en het leren doseren van belasting. Niet elke kromming hoeft actief gecorrigeerd te worden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met borstwervelkolommobiliteit, ribbeweging, houding, ademhaling, romp- en schouderbladcontrole, kracht en opbouw van school, werk of sport. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Oefeningen richten zich vaak op strekking van de borstwervelkolom, rotatie, schouderbladcontrole, rompkracht, ademhaling en het verminderen van overbelasting in nek en lage rug. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Ademhaling en borstkasbeweging: Rustige ademhalingsoefeningen en mobiliteit van de bovenrug kunnen helpen om de borstkas soepel te houden. Forceer niet bij scherpe pijn, benauwdheid of druk op de borst.
• Blijven bewegen: Wandelen, fietsen, zwemmen, rustige krachttraining en mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om de rug belastbaarder te maken.
• Pijnmanagement: Bij pijn kan tijdelijk pijnstilling worden gebruikt volgens bijsluiter of advies van huisarts/apotheek. Gebruik dit niet als vervanging van goede opbouw en beoordeling.
• Brace of korset: Bij jongeren die nog groeien en een duidelijke of toenemende kromming hebben, kan een specialist soms een brace of korset adviseren. Een rugbrace of houdingscorrector uit de winkel is niet hetzelfde als een medisch aangemeten brace. Overleg bij duidelijke kromming altijd met arts of specialist.
• School-, werk- en beeldschermhouding: Lang voorover zitten kan bovenrug- en ribklachten versterken. Wissel zitten, staan en bewegen af en breng laptop, boek of scherm zoveel mogelijk op een prettige kijkhoogte.
• Borstpijn veilig beoordelen: Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of 112 bij drukkende borstpijn, benauwdheid, uitstraling, zweten, misselijkheid, flauwvallen of een onwel gevoel.
• Psychologische ondersteuning: Als de houding invloed heeft op zelfbeeld, onzekerheid of sociale activiteiten, kan begeleiding helpend zijn. Dit geldt vooral bij jongeren.
• Regelmatige controle: Bij duidelijke kromming, groei of toenemende klachten kan periodieke controle door huisarts, orthopeed of specialist nodig zijn om het beloop te volgen.
• Operatie: Een operatie is zelden nodig en wordt vooral overwogen bij ernstige kromming, duidelijke beperkingen, forse pijn of progressie ondanks conservatieve aanpak. Dit besluit hoort bij een gespecialiseerd wervelkolomteam.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, goede voeding, regelmatige beweging en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.