Samenvatting

• Beschrijving klachten: Elleboogartrose is slijtage of beschadiging van het kraakbeen in het ellebooggewricht. Dit kan pijn, stijfheid, kraakgeluiden, bewegingsbeperking en soms slot- of inklemmingsklachten geven.
• Ontstaanswijze: Elleboogartrose kan ontstaan door leeftijd, langdurige belasting, zwaar werk, sport, eerdere breuk of luxatie, instabiliteit, ontstekingsziekten, osteofyten, OCD of losse gewrichtsdeeltjes.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn pijn rondom de elleboog, moeite met strekken, buigen of draaien, ochtendstijfheid, krachtsverlies, kraken, zwelling, warmte en soms blokkeren van de elleboog.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en meestal een röntgenfoto. Bij slotklachten, losse deeltjes of operatieplanning kan aanvullend onderzoek nodig zijn.
• (Zelf)behandeling en herstel: De aanpak bestaat vaak uit belasting aanpassen, pijnregulatie, oefeningen, fysiotherapie, leefstijl en soms een brace of injectie. Bij ernstige slotklachten of blijvende beperking kan een kijkoperatie of andere behandeling worden besproken.

Beschrijving van de klachten

Elleboogartrose betekent dat het kraakbeen in het ellebooggewricht dunner, ruwer of beschadigd is. Kraakbeen zorgt normaal voor een soepele beweging tussen de botdelen. Als dit kraakbeen minder goed werkt, kunnen pijn, stijfheid en bewegingsbeperking ontstaan.

De elleboog bestaat uit drie botten: het opperarmbeen, de ellepijp en het spaakbeen. Samen vormen ze het gewricht waarmee je de arm kunt buigen, strekken en de onderarm kunt draaien. Bij artrose kunnen ook botuitsteeksels, osteofyten, ontstaan. Deze kunnen inklemming of slotklachten geven.

Elleboogartrose komt minder vaak voor dan artrose in knie of heup. Het wordt relatief vaak gezien bij mensen met zwaar handmatig werk, krachtsport, werpsport, eerdere elleboogbreuk, elleboogluxatie, ontstekingsziekte of langdurige belasting van de arm.

De klachten ontstaan meestal geleidelijk. In het begin is er vooral pijn bij eindstandig strekken of zwaar belasten. Later kan de elleboog stijver worden en kunnen dagelijkse taken zoals tillen, wringen, duwen, sporten of steunen lastiger worden.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat het ellebooggewricht zien. Bij artrose kan het kraakbeen beschadigen en kunnen botuitsteeksels of losse gewrichtsdeeltjes ontstaan.

Osteofyten, impingement en slotklachten

Bij elleboogartrose kunnen botuitsteeksels ontstaan. Deze worden osteofyten genoemd. Ze ontstaan vaak aan de randen van het gewricht en kunnen de beweging blokkeren of pijn geven aan het einde van de beweging.

• Strekkingspijn: Pijn bij volledig strekken kan passen bij inklemming aan de achterkant of voorkant van het gewricht.
• Buigingspijn: Pijn bij maximaal buigen kan ontstaan door botuitsteeksels of inklemming.
• Slotklachten: De elleboog kan blokkeren door een los stukje bot of kraakbeen.
• Kraakgeluiden: Kraken of schuren kan voorkomen door ruwer kraakbeen of losse deeltjes.

Bij echte blokkades, plots vastschieten, toenemende zwelling of duidelijke bewegingsbeperking is beoordeling door huisarts, fysiotherapeut of specialist verstandig.

OCD en corpus liberum

Osteochondritis dissecans is een aandoening waarbij kraakbeen en onderliggend bot in de elleboog beschadigd raken. Dit komt vooral voor bij jongere sporters met herhaalde belasting, zoals turnen, werpen of racketsport.

Als een stukje kraakbeen of bot losraakt, kan dit als een corpus liberum door het gewricht bewegen. Dit kan pijn, klikken, slotklachten of blokkeren van de elleboog geven.

Deze klachten lijken soms op artroseklachten, maar komen vaak op jongere leeftijd voor en vragen een andere beoordeling.

Wanneer moet je opletten?

Elleboogartrose is meestal geen spoed, maar sommige signalen vragen wel beoordeling. Vooral trauma, duidelijke zwelling, warmte, slotklachten of zenuwklachten moet je niet negeren.

Neem contact op met huisarts of fysiotherapeut bij

• Pijn die duidelijk toeneemt of niet past bij normale belasting.
• Nieuwe klachten na val, stoot, verdraaiing of ongeval.
• Zwelling, warmte, roodheid of koorts.
• De elleboog die blokkeert of niet meer goed wil bewegen.
• Duidelijk minder kunnen strekken, buigen of draaien van de onderarm.
• Tintelingen, gevoelsverlies of krachtsverlies in hand of vingers.
• Een koude, bleke of blauw verkleurde hand.
• Ernstige ochtendstijfheid of meerdere ontstoken gewrichten.
• Snelle verslechtering zonder duidelijke verklaring.

Bel 112 bij ernstig trauma, duidelijke standsafwijking, open wond, verlamming, duidelijke vaat-/zenuwuitval, benauwdheid of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

Elleboogartrose kan ontstaan door slijtage, eerdere schade of langdurige belasting van het gewricht. Soms is er geen duidelijke oorzaak.

• Eerdere breuk of luxatie: Een oude elleboogfractuur of elleboog uit de kom kan later artrose geven.
• Overmatige belasting: Zwaar werk, tillen, duwen, trekken of herhaald steunen kan het gewricht belasten.
• Krachtsport: Zware presses, dips, tricepsbelasting of herhaalde eindstandige druk kan klachten uitlokken.
• Werp- en armsporten: Honkbal, tennis, turnen, klimmen of vechtsport kunnen de elleboog langdurig belasten.
• Instabiliteit: Langdurige instabiliteit of bandletsel kan de gewrichtsbelasting veranderen.
• Osteofyten: Botuitsteeksels kunnen ontstaan als reactie op belasting of slijtage.
• OCD of corpus liberum: Kraakbeenletsel of losse gewrichtsdeeltjes kunnen pijn en slotklachten geven.
• Ontstekingsziekten: Reumatoïde artritis of andere ontstekingsziekten kunnen het gewricht beschadigen.
• Leeftijd en pees-/gewrichtsverandering: Kraakbeen, kapsel en botstructuren veranderen met de jaren.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen zijn gevoeliger voor gewrichtsslijtage.
• Leefstijl en herstel: Roken, overgewicht, weinig herstel, slechte slaap of lage algemene belastbaarheid kunnen klachten onderhouden.

Symptomen

Elleboogartrose geeft vaak geleidelijk toenemende klachten. De pijn zit meestal rondom het ellebooggewricht en wordt erger bij belasting of eindstanden.

• Pijn rondom de elleboog: Vaak diep in het gewricht of aan voor-/achterzijde.
• Minder goed strekken: Volledig strekken wordt vaak als eerste beperkt.
• Minder goed buigen: Later kan ook buigen lastiger worden.
• Stijfheid: Vooral na rust, in de ochtend of na langere inactiviteit.
• Kraakgeluiden: Kraken, schuren of klikken tijdens bewegen.
• Slotklachten: De elleboog kan vastschieten door losse deeltjes of osteofyten.
• Pijn bij tillen of wringen: Bijvoorbeeld bij potten openen, dragen, duwen of trekken.
• Krachtsverlies: Minder kracht door pijn, stijfheid of onzekerheid.
• Zwelling of warmte: Soms bij irritatie of ontstekingsreactie in het gewricht.
• Instabiliteitsgevoel: Soms voelt de elleboog minder betrouwbaar.
• Uitstraling: Pijn kan doortrekken naar onderarm, bovenarm of hand.
• Tintelingen: Bij bijkomende zenuwirritatie kunnen tintelingen in hand of vingers ontstaan.

Diagnose

De diagnose elleboogartrose wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en vaak beeldvorming. Belangrijk zijn pijnlocatie, duur van klachten, eerdere trauma’s, werkbelasting, sportbelasting, stijfheid, slotklachten en zenuwklachten.

Bij lichamelijk onderzoek wordt gekeken naar buigen, strekken, onderarm draaien, kracht, zwelling, warmte, drukpijn, stabiliteit, gevoel, doorbloeding en functie van hand en vingers.

Een röntgenfoto kan artrosekenmerken laten zien, zoals botuitsteeksels, gewrichtsspleetverandering of losse gewrichtsdeeltjes. Bij duidelijke slotklachten, verdenking op OCD, corpus liberum, bandletsel of operatieplanning kan aanvullend onderzoek zoals CT of MRI nodig zijn.

Niet elke pijnlijke elleboog met kraken is artrose. Andere oorzaken zijn onder andere tenniselleboog, golferselleboog, zenuwbeknelling, corpus liberum, OCD, reumatoïde artritis, jicht, fractuur of peesletsel.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van elleboogartrose start meestal niet-operatief. Doel is pijn verminderen, stijfheid beperken, functie verbeteren en belasting beter doseren. Bij mechanische blokkades, losse deeltjes of ernstige beperking kan een specialistische behandeling worden besproken.

• Belasting aanpassen: Verminder tijdelijk zware eindstandige belasting, herhaald duwen, trekken, wringen, steunen en zwaar tillen.
• Blijf gedoseerd bewegen: Helemaal stilhouden maakt de elleboog vaak stijver. Beweeg binnen aanvaardbare pijngrenzen.
• Pijnregulatie: Paracetamol of ontstekingsremmende medicatie kan tijdelijk helpen. Overleg met huisarts of apotheker bij maagklachten, nierproblemen, bloedverdunners, zwangerschap of medicatiegebruik.
• Warmte of kou: Warmte kan prettig zijn bij stijfheid. Kou kan helpen bij tijdelijke opvlamming of zwelling.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij mobiliteit, kracht, onderarmfunctie, schoudercontrole, belastingadvies en oefenopbouw.
• Oefeningen: Richt je op beweeglijkheid, lichte kracht, grip, schouder-/polsfunctie en opbouw van dagelijkse belasting.
• Brace of sleeve: Een elleboogbrace of arm sleeve kan tijdelijk comfort geven bij belasting, maar vervangt geen oefenopbouw of medische beoordeling.
• Injectie: Bij duidelijke ontstekingsopvlamming kan een arts soms een injectie bespreken. Dit is geen structurele oplossing voor slijtage.
• Kijkoperatie: Bij losse gewrichtsdeeltjes, osteofyten of slotklachten kan een artroscopie worden besproken.
• Andere operatie: Bij ernstige artrose en forse beperkingen kan een specialist opties bespreken, afhankelijk van leeftijd, belasting en gewrichtsschade.
• Ergotherapie: Ergotherapie kan helpen om werk, huishouden, hobby’s en hulpmiddelen beter af te stemmen op de belastbaarheid.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij veilige opbouw van mobiliteit, kracht en belastbaarheid.
• BehandelaarWijzer: Bij aanhoudende klachten of behoefte aan begeleiding kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.