Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een pancoasttumor is een zeldzame longtoptumor die pijn of zenuwklachten kan geven richting arm, elleboog, onderarm, hand of vingers. Daardoor kan het soms lijken op een elleboogklacht, zenuwbeknelling of nekuitstraling.
• Ontstaanswijze: Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker. Risicofactoren zijn onder andere roken, passief roken en langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen zoals asbest, dieseluitlaatgassen, radon of bepaalde industriële stoffen.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn uitstralende pijn naar elleboog, onderarm, hand of vingers, tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies, minder knijpkracht, pijn rond schouder of oksel, nachtelijke pijn, gewichtsverlies, vermoeidheid, bloed ophoesten of tekenen van het syndroom van Horner.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met lichamelijk en neurologisch onderzoek, beeldvorming zoals röntgenfoto, CT-scan, MRI-scan of PET-scan en weefselonderzoek via biopsie.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hoort via longarts, oncoloog en/of chirurg te verlopen. Mogelijkheden zijn chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie en nazorg. Fysiotherapie kan ondersteunend zijn tijdens herstel of revalidatie.

Beschrijving van de aandoening

Een pancoasttumor, ook wel longtoptumor of superior sulcus tumor genoemd, is een tumor die bovenin de long ontstaat. Door deze ligging kan de tumor druk geven op zenuwen die vanuit de nek en schouderregio naar arm, elleboog, onderarm, hand en vingers lopen.

Bij de regio elleboog en onderarm is vooral belangrijk dat de klachten soms kunnen lijken op een gewone elleboogklacht, zoals een tenniselleboog, golferselleboog, overbelasting van de onderarmspieren, zenuwbeknelling rond de elleboog of uitstraling vanuit de nek. Toch past een pancoasttumor meestal niet goed bij een lokale pees- of spierklacht.

De pijn is vaak dieper, aanhoudender en minder duidelijk gekoppeld aan één specifieke beweging of belasting. Soms begint de pijn rond schouder, oksel of bovenarm en trekt deze door naar elleboog, onderarm, hand of vingers. Ook tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies of afname van knijpkracht kunnen voorkomen.

Een pancoasttumor kan ook het syndroom van Horner geven. Daarbij kunnen een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht ontstaan. In combinatie met arm-, elleboog- of onderarmklachten is dit een belangrijk alarmsignaal.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding geeft een schematische indruk van een tumor bovenin de long. De exacte ligging en uitbreiding verschillen per persoon en kunnen alleen met medisch onderzoek worden beoordeeld.

Waarom dit bij elleboog- en onderarmklachten belangrijk is

Elleboog- en onderarmklachten komen vaak door pezen, spieren, zenuwen, nekuitstraling of overbelasting. Maar pijn die aanhoudt, ’s nachts erger is, niet goed past bij lokale belasting, of samengaat met tintelingen, krachtsverlies, minder handfunctie, gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid, moet medisch worden beoordeeld.

Ontstaanswijze

Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker die ontstaat in de bovenste longtop. Door de ligging kan de tumor druk geven op of doorgroeien in omliggende structuren, zoals zenuwen richting arm en hand, bovenste ribben, bloedvaten, lymfeklieren en weefsels rond schouder en borstkas.

• Longkanker: Een pancoasttumor is meestal een vorm van niet-kleincellige longkanker.
• Roken: Roken is een belangrijke risicofactor voor longkanker. Ook passief roken verhoogt het risico.
• Blootstelling aan schadelijke stoffen: Langdurige blootstelling aan stoffen zoals asbest, radon, dieseluitlaatgassen, chroom, nikkel, arsenicum of andere kankerverwekkende stoffen kan het risico verhogen.
• Ligging bovenin de long: Door de ligging in de longtop kan pijn uitstralen richting schouder, oksel, bovenarm, elleboog, onderarm, hand of vingers.
• Betrokkenheid van de plexus brachialis: Druk op zenuwen richting arm en hand kan uitstralende pijn, tintelingen, doof gevoel of krachtsverlies geven.
• Ulnarisgebied en handfunctie: Klachten kunnen soms vooral aan de binnenzijde van arm, elleboog, onderarm, pinkzijde van de hand of vingers worden gevoeld, waardoor het kan lijken op een lokale zenuwbeknelling.
• Betrokkenheid van ribben of borstkas: Doorgroei of druk op ribben en omliggende weefsels kan diepe pijn rond schouderblad, borstkas of bovenrug veroorzaken.
• Syndroom van Horner: Betrokkenheid van zenuwbanen richting het gezicht kan zorgen voor een hangend ooglid, kleine pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht.
• Doorgroei naar omliggende structuren: De tumor kan bloedvaten, lymfeklieren, ribben, wervels, zenuwen of omliggende weefsels aantasten.
• Niet besmettelijk: Longkanker is niet besmettelijk. Erfelijke aanleg kan soms een rol spelen, maar roken en omgevingsfactoren zijn vaker bepalend.

Niet elke onderarm- of elleboogpijn komt uit de elleboog

Pijn in elleboog of onderarm kan ook uitstralend zijn vanuit nek, schouder, borstkas, zenuwen of algemene ziekte. Pijn die niet logisch verandert met lokale belasting, steeds erger wordt of samengaat met algemene klachten vraagt medische beoordeling.

Symptomen

De symptomen van een pancoasttumor hangen samen met de ligging bovenin de long en mogelijke betrokkenheid van zenuwen, ribben, bloedvaten en omliggende weefsels. In de regio elleboog en onderarm kunnen klachten lijken op zenuwbeknelling, peesklachten of nekuitstraling.

• Uitstralende pijn naar elleboog: Pijn kan vanuit schouder, oksel of bovenarm doortrekken richting elleboog.
• Onderarmpijn: De pijn kan lopen naar de onderarm, soms vooral aan de binnenzijde of richting pinkzijde.
• Pijn richting hand of vingers: Klachten kunnen verder uitstralen naar hand, pink, ringvinger of andere vingers.
• Tintelingen of doof gevoel: Vooral in onderarm, hand of vingers door betrokkenheid van zenuwen.
• Krachtsverlies: Zwakte in hand, vingers, pols of arm kan ontstaan door druk op zenuwen.
• Minder knijpkracht: Grijpen, knijpen, tillen of fijne handelingen kunnen moeilijker worden.
• Minder handfunctie: Fijne motoriek, schrijven, openen van potjes of vasthouden van voorwerpen kan lastiger worden.
• Diepe schouder- of okselpijn: Elleboog- en onderarmklachten gaan vaak samen met pijn hoger in de keten.
• Nachtelijke pijn: Pijn die vooral ’s nachts aanwezig is of niet goed reageert op rust verdient extra aandacht.
• Syndroom van Horner: Een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht kunnen voorkomen.
• Onverklaard gewichtsverlies: Afvallen zonder duidelijke reden kan een alarmsignaal zijn.
• Vermoeidheid of ziek gevoel: Aanhoudende vermoeidheid kan voorkomen.
• Bloed ophoesten: Dit vraagt altijd medische beoordeling.
• Heesheid of slikproblemen: Kan ontstaan wanneer zenuwen of structuren rond keel of borstkas betrokken raken.
• Zwelling in arm, gezicht of nek: Kan ontstaan door druk op bloedvaten of lymfeafvoer.

Alarmsignalen

Neem snel contact op met de huisarts bij aanhoudende elleboog-, onderarm-, arm- of handklachten zonder duidelijke verklaring, pijn die ’s nachts erger is, tintelingen of krachtsverlies in hand of arm, minder knijpkracht, minder handfunctie, onverklaard gewichtsverlies, bloed ophoesten, heesheid, slikproblemen, zwelling in gezicht of arm, of een hangend ooglid met kleinere pupil aan één kant.

Diagnose

De diagnose pancoasttumor wordt gesteld door een arts. Omdat de klachten kunnen lijken op een tenniselleboog, golferselleboog, zenuwbeknelling, nekuitstraling of overbelasting van de onderarm, is het belangrijk dat alarmsignalen en risicofactoren zorgvuldig worden uitgevraagd.

De arts kijkt naar duur en beloop van de pijn, nachtelijke pijn, uitstraling, tintelingen, krachtsverlies, knijpkracht, handfunctie, gewichtsverlies, hoesten, bloed ophoesten, rookgeschiedenis en eventuele neurologische signalen. Ook wordt beoordeeld of de klachten logisch passen bij lokale elleboogbelasting of juist meer op een uitstralend of algemeen probleem wijzen.

Bij lichamelijk onderzoek kan worden gekeken naar elleboogbelasting, peesprovocatie, zenuwspanning, gevoel, spierkracht, reflexen, handfunctie, schouder- en nekbeweging. Wanneer het beeld niet past bij een gewone elleboog- of onderarmklacht of wanneer alarmsignalen aanwezig zijn, is verder medisch onderzoek nodig.

Bij verdenking op een longtoptumor is beeldvorming nodig. Dit kan beginnen met een röntgenfoto van de borstkas, maar vaak zijn CT-scan en/of MRI-scan nodig om de longtop, zenuwen, bloedvaten, ribben en omliggende structuren goed te beoordelen. Een PET-scan en biopsie kunnen nodig zijn om uitbreiding en type tumor vast te stellen.

(Zelf)behandeling en herstel

Een pancoasttumor is geen elleboog- of onderarmklacht om zelf te behandelen. Bij verdenking is snelle medische beoordeling nodig. De behandeling wordt bepaald door longarts, oncoloog, radiotherapeut, chirurg en andere betrokken specialisten. De aanpak hangt af van het type tumor, uitbreiding, algemene gezondheid en behandelbaarheid.

• Neem alarmsignalen serieus: Wacht niet af bij aanhoudende elleboog-, onderarm-, hand- of armklachten met nachtelijke pijn, tintelingen, krachtsverlies, minder knijpkracht, gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid.
• Medische behandeling: Behandeling kan bestaan uit chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie of een combinatie hiervan.
• Operatie: Wanneer de tumor technisch en medisch operabel is, kan chirurgische verwijdering onderdeel zijn van de behandeling. Dit wordt altijd specialistisch beoordeeld.
• Pijnbehandeling: Pijn door zenuwdruk of tumoruitbreiding vraagt gerichte medische pijnbehandeling. Gebruik pijnmedicatie alleen volgens advies van arts of apotheker.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken blijft belangrijk voor algemene gezondheid, longfunctie, herstelvermogen en behandeluitkomsten. Gebruik eventueel professionele begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Fysiotherapie als nazorg: Fysiotherapie kan zinvol zijn tijdens of na behandeling voor conditie, ademhaling, armfunctie, handfunctie, kracht, pijn, vermoeidheid en dagelijkse belastbaarheid. Dit gebeurt bij voorkeur in afstemming met het behandelteam.
• Geen lokale behandeling bij verdenking: Start niet met elleboogoefeningen, krachttraining, rekken, massage, dry needling of mobilisaties wanneer er alarmsignalen zijn of nog geen medische beoordeling heeft plaatsgevonden.
• Arm- en handfunctie herstellen: Na behandeling kan begeleiding nodig zijn bij knijpkracht, fijne motoriek, zenuwklachten, schouder-armfunctie, houding en dagelijkse activiteiten.
• Bewegen op maat: Rustige beweging kan later ondersteunend zijn, maar belasting moet worden afgestemd op klachten, behandeling, bloedwaarden, vermoeidheid, pijn en medische adviezen.
• Voeding en herstel: Voldoende eiwitten, energie, vocht en begeleiding bij gewichtsverlies zijn belangrijk. Bij onbedoeld gewichtsverlies kan een diëtist zinvol zijn.
• Psychologische ondersteuning: Een verdenking of diagnose kanker kan veel angst, onzekerheid en stress geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of oncologisch team.
• Nazorg en controle: Regelmatige controles zijn belangrijk om behandeling, bijwerkingen, herstel, pijn en eventuele terugkeer of uitbreiding van ziekte te volgen.
• Leefstijl als ondersteuning: Voldoende slaap, stoppen met roken, gezonde voeding, passende beweging, stressregulatie en sociale steun kunnen de algemene belastbaarheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl.