Samenvatting

• Beschrijving klachten: Dispositie van het os cuboideum, ook wel cuboidsyndroom genoemd, kan pijn geven aan de buitenzijde van de voet. De klachten ontstaan vaak na een enkelverzwikking, misstap of langdurige belasting.
• Ontstaanswijze: De klachten kunnen ontstaan na een supinatie- of inversietrauma, herhaald zwikken, overbelasting of verhoogde spanning op structuren rond het cuboïd, zoals de peroneus longus-pees.
• Symptomen: Klachten bestaan vaak uit pijn aan de buitenzijde of onderzijde van de middenvoet, drukpijn rond het cuboïd, pijn bij afzetten, lopen, springen of op de tenen staan en soms een aangepast looppatroon.
• Diagnose: De diagnose wordt vooral gesteld op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. Beeldvorming is niet altijd afwijkend, maar kan nodig zijn om een breuk, peesletsel of ander voetletsel uit te sluiten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op belasting doseren, herstel van normale voetfunctie, mobilisatie of manipulatie door een deskundige, tape of padding, schoenadvies en gerichte oefeningen.

Beschrijving klachten

Het os cuboideum, ook wel het cuboïd genoemd, is een botje aan de buitenzijde van de middenvoet. Het ligt tussen het hielbeen en de middenvoetsbeentjes en speelt een rol bij stabiliteit, afwikkeling en krachtverdeling aan de buitenzijde van de voet.

Bij een dispositie van het os cuboideum of cuboidsyndroom wordt bedoeld dat de beweeglijkheid of stand van het cuboïd verstoord lijkt te zijn. Dit kan pijn geven rond het gewricht tussen het hielbeen en het cuboïd, het calcaneocuboïdale gewricht. De klacht wordt vaak gezien na een supinatietrauma, inversietrauma of aanhoudende pijn na een enkelverzwikking.

De klachten kunnen lijken op gewoon enkelbandletsel, peesklachten, middenvoetklachten of een stressreactie van het bot. Daarom is het belangrijk om niet te snel één oorzaak aan te wijzen. Vooral wanneer pijn aan de buitenzijde van de voet blijft bestaan terwijl de enkelverzwikking zelf lijkt te herstellen, kan het cuboïd als mogelijke pijnbron worden meegenomen in het onderzoek.

Toelichting bij de afbeelding

De afbeelding toont de buitenzijde van de voetwortel. Het cuboïd ligt tussen het hielbeen en de middenvoetsbeentjes. Het gewricht tussen het hielbeen en het cuboïd wordt het calcaneocuboïdale gewricht genoemd.

Ontstaanswijze

Cuboidsyndroom ontstaat vaak na een plotselinge verdraaiing van de enkel of voet. Door de kracht van het trauma kunnen gewrichten, banden, pezen en spieren aan de buitenzijde van de voet geïrriteerd raken. Ook de peroneus longus-pees, die langs de buitenzijde van de enkel en onder de voet loopt, kan hierbij een rol spelen.

• Enkelverzwikking: Na een supinatietrauma of inversietrauma kan pijn aan de buitenzijde van de voet blijven bestaan.
• Ernstige misstap: Een onverwachte draaibeweging, landing of stap op oneffen ondergrond kan het cuboïdgebied overbelasten.
• Herhaald zwikken: Bij enkelinstabiliteit of onvoldoende herstel na eerder letsel kan de buitenzijde van de voet steeds opnieuw geïrriteerd raken.
• Spanning van de peroneus longus: Deze pees loopt langs het cuboïd en kan bij overbelasting, sport of trauma bijdragen aan klachten rond de buitenzijde van de voet.
• Sportbelasting: Hardlopen, dans, turnen, voetbal, tennis en sporten met veel springen, draaien of landen kunnen klachten uitlokken of onderhouden.
• Voetstand en schoeisel: Een veranderde voetstand, instabiel schoeisel of onvoldoende demping en steun kan de belasting op de buitenzijde van de voet verhogen.

Cuboidklachten bij sport en dans

Bij sporters en dansers kan de buitenzijde van de voet zwaar belast worden door springen, landen, draaien en extreme voetposities. Bij aanhoudende pijn na een verzwikking of overbelasting is het verstandig om niet alleen naar de enkelbanden te kijken, maar ook naar de middenvoet, pezen en voetafwikkeling.

Symptomen

De klachten bij cuboidsyndroom zitten meestal aan de buitenzijde of onderzijde van de middenvoet. De pijn kan scherp, zeurend of diffuus aanvoelen en wordt vaak duidelijker bij belasting.

• Pijn aan de buitenzijde van de voet: Vaak ter hoogte van het cuboïd, tussen hielbeen en middenvoetsbeentjes.
• Pijn bij afwikkelen: Vooral de afzetfase tijdens lopen kan gevoelig zijn.
• Drukpijn: Druk op het cuboïd of het gebied eromheen kan herkenbare pijn oproepen.
• Pijn bij tenenstand: Op de tenen staan, springen of krachtig afzetten kan klachten uitlokken.
• Moeite met lopen: Door pijn kan het looppatroon veranderen, bijvoorbeeld minder goed afwikkelen of meer ontlasten.
• Stijfheid of bewegingsbeperking: De middenvoet of enkel kan minder soepel aanvoelen.
• Zwelling of warmte: Soms is er lokale irritatie, zwelling of warmte aan de buitenzijde van de voet.
• Tintelingen of doof gevoel: Soms kunnen zenuwachtige klachten aanwezig zijn, zoals tintelingen of een prikkelend gevoel aan de buitenzijde of onderzijde van de voet.
• Aanhoudende klachten na verzwikking: Cuboidklachten worden vooral verdacht wanneer pijn aan de buitenzijde van de voet blijft bestaan nadat de eerste enkelzwelling is afgenomen.

Mogelijke zenuwirritatie

Soms worden klachten rond het cuboïd in verband gebracht met irritatie van zenuwstructuren aan de buitenzijde of onderzijde van de voet, zoals lateral plantar nerve irritation. Dit kan tintelingen, doofheid, branderigheid of een prikkelend gevoel geven. Bij duidelijke gevoelsstoornissen, krachtsverlies of toenemende zenuwklachten is medische beoordeling verstandig.

Diagnose

De diagnose cuboidsyndroom wordt vooral gesteld op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar het ontstaan van de klachten, eerdere enkelverzwikking, pijnlocatie, drukpijn, looppatroon, beweeglijkheid van voet en enkel, peesfunctie, balans en belastbaarheid.

Beeldvorming laat bij cuboidsyndroom vaak geen duidelijke afwijking zien. Toch kan een röntgenfoto, echo, CT of MRI soms nodig zijn om andere oorzaken uit te sluiten, zoals een breuk, stressfractuur, peesletsel, kraakbeenletsel, syndesmoseletsel of aanhoudend enkelbandletsel.

Laat de voet beoordelen wanneer de pijn na een enkelverzwikking niet duidelijk verbetert, wanneer lopen pijnlijk blijft, wanneer je niet goed kunt afzetten, of wanneer er pijn aan de buitenzijde van de voet blijft bestaan ondanks rust en opbouw.

Neem contact op met de huisarts of huisartsenpost bij niet kunnen steunen, duidelijke botpijn na trauma, afwijkende stand, forse zwelling, roodheid met koorts, wondjes, gevoelsverlies, toenemende tintelingen of pijn die snel erger wordt.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van de oorzaak, ernst en duur van de klachten. Omdat cuboidsyndroom vaak lijkt op andere voet- of enkelklachten, is een goede beoordeling belangrijk. Het doel is om pijn te verminderen, de normale voetfunctie te herstellen en opnieuw overbelasting te voorkomen.

• Laat aanhoudende klachten beoordelen: Blijft pijn aan de buitenzijde van de voet bestaan na een enkelverzwikking of sportbelasting, laat dan beoordelen of er sprake is van cuboidklachten, peesklachten, enkelinstabiliteit of ander letsel.
• Mobilisatie of manipulatie: Een fysiotherapeut, manueel therapeut of andere deskundige kan beoordelen of mobilisatie of manipulatie van de voet zinvol en veilig is. Dit moet niet worden toegepast wanneer een breuk, ernstige zwelling, ontsteking of ander letsel wordt vermoed.
• Tape, padding of brace: Tape, cuboid padding of een brace kan tijdelijk helpen om de voet te ondersteunen en de belasting beter te verdelen.
• Belasting tijdelijk aanpassen: Verminder tijdelijk springen, hardlopen, lange wandelingen, draaien en sporten als dit de pijn duidelijk uitlokt. Bouw daarna rustig weer op.
• Oefeningen: Herstel vraagt vaak oefeningen voor voetspieren, kuitkracht, peroneusfunctie, balans, enkelcontrole en geleidelijke sportopbouw.
• Schoen- en zooladvies: Bij terugkerende klachten, standsafwijkingen of pijn tijdens afwikkelen kan een podotherapeut of orthopedisch schoenmaker meedenken over zool, padding of schoenaanpassing.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan zinvol zijn bij aanhoudende pijn, sportdoelen, aangepast looppatroon, enkelinstabiliteit of moeite met belasting opbouwen. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig opbouwen: Wil je gericht werken aan voet- en enkelkracht, balans en belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om veilig en haalbaar op te bouwen.
• Aanhoudende of terugkerende klachten: Wanneer klachten blijven terugkomen, is het belangrijk om ook te kijken naar enkelstabiliteit, voetstand, schoeisel, trainingsopbouw en eventuele pees- of zenuwirritatie.