Samenvatting

• Beschrijving klachten: Jicht is een plotselinge, pijnlijke ontsteking van een gewricht door ophoping van urinezuurkristallen. De grote teen is vaak aangedaan, maar jicht kan ook voorkomen in de voet, enkel, knie, hand of pols.
• Ontstaanswijze: Jicht ontstaat wanneer urinezuur zich ophoopt en kristallen vormt in of rond een gewricht. Erfelijke aanleg, nierfunctie, medicatie, overgewicht, alcohol, voeding en snelle gewichtsverandering kunnen hierbij een rol spelen.
• Symptomen: Kenmerkend zijn plotselinge hevige pijn, zwelling, roodheid, warmte, drukpijn, beperkte beweging en moeite met belasten. Soms ontstaan aanvallen vooral ’s nachts of in de vroege ochtend.
• Diagnose: De huisarts beoordeelt het klachtenbeeld, het gewricht en mogelijke risicofactoren. Soms is bloedonderzoek, gewrichtspunctie of beeldvorming nodig om jicht of een andere oorzaak te bevestigen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bij een jichtaanval is medisch advies belangrijk. Koelen, hoogleggen en rust kunnen tijdelijk prettig zijn, maar medicatie en leefstijladvies via de huisarts zijn vaak nodig om klachten en herhaling te beperken.

Beschrijving klachten

Jicht is een vorm van gewrichtsontsteking waarbij urinezuurkristallen neerslaan in of rond een gewricht. Dit kan een plotselinge, heftige ontstekingsreactie geven. Het gewricht wordt vaak rood, warm, dik en zeer pijnlijk. Zelfs lichte aanraking, een sok of deken kan dan al veel pijn geven.

Jicht komt vaak voor in het gewricht van de grote teen, maar kan ook ontstaan in de voet, enkel, knie, hand, pols of elleboog. Een aanval begint meestal snel en kan binnen enkele uren duidelijk verergeren. De pijn is vaak het heftigst in de eerste dagen en neemt daarna geleidelijk af.

De aandoening komt vaker voor bij volwassenen en neemt toe met de leeftijd. Mannen hebben vaker jicht dan vrouwen, maar ook vrouwen kunnen jicht krijgen, vooral na de overgang. Jicht kan eenmalig optreden, maar bij terugkerende aanvallen kan er sprake zijn van chronische jicht.

Urinezuurkristallen en ontsteking

Urinezuur is een afvalstof die ontstaat bij de afbraak van purines. Normaal wordt urinezuur via het bloed en de nieren afgevoerd. Als er te veel urinezuur aanwezig blijft, kunnen kristallen ontstaan. Deze kristallen kunnen zich ophopen in gewrichten, pezen of slijmbeurzen en daar een ontsteking uitlokken.

Jichtknobbels, ook wel tophi genoemd

Bij langdurige of terugkerende jicht kunnen soms harde knobbeltjes ontstaan door ophoping van urinezuurkristallen onder de huid. Deze worden tophi genoemd. Ze kunnen voorkomen rond tenen, vingers, oorschelp, achillespees, ellebogen of andere gewrichten. Dit past meestal bij een langer bestaand of onvoldoende gereguleerd jichtbeeld.

Ontstaanswijze

Jicht ontstaat door een verstoring in de balans tussen aanmaak en afvoer van urinezuur. Wanneer het urinezuurgehalte te hoog wordt, kunnen uraatkristallen ontstaan. Deze kristallen kunnen in een gewricht terechtkomen en daar een ontstekingsreactie veroorzaken.

• Erfelijke aanleg: In sommige families komt jicht vaker voor. Erfelijke factoren kunnen invloed hebben op de urinezuurstofwisseling.
• Nierfunctie: De nieren spelen een belangrijke rol bij het afvoeren van urinezuur. Wanneer dit minder goed lukt, kan urinezuur zich ophopen.
• Medicatie: Bepaalde medicijnen, zoals sommige plastabletten, kunnen het risico op jicht verhogen. Stop nooit zelf met medicatie, maar bespreek dit met je huisarts.
• Overgewicht en stofwisseling: Overgewicht, hoge bloeddruk, diabetes type 2 en verhoogde bloedvetten komen vaker samen voor met jicht.
• Alcohol: Vooral bier en sterke drank kunnen het risico op jichtaanvallen verhogen.
• Voeding: Grote hoeveelheden purinerijke voeding, zoals orgaanvlees, rood vlees en sommige vissoorten, kunnen bijdragen aan een hoger urinezuurgehalte.
• Snel gewichtsverlies: Streng vasten of snel afvallen kan tijdelijk het urinezuur verhogen en een aanval uitlokken.
• Uitdroging of ziekte: Te weinig drinken, koorts, operaties of andere lichamelijke stress kunnen soms een aanval uitlokken.

Symptomen

Een jichtaanval is vaak duidelijk herkenbaar door het plotselinge begin en de heftigheid van de pijn. Toch kunnen sommige klachten lijken op een infectie, artrose-opvlamming, reumatoïde artritis of een andere gewrichtsontsteking. Laat een eerste aanval daarom altijd beoordelen door de huisarts.

• Plotselinge hevige pijn: De pijn ontstaat vaak snel, soms binnen enkele uren.
• Rood, warm en gezwollen gewricht: Het gewricht kan duidelijk ontstoken ogen en warm aanvoelen.
• Grote teen vaak aangedaan: De grote teen is een bekende plek, maar ook voet, enkel, knie, hand of pols kunnen meedoen.
• Pijn bij aanraken of belasten: Lopen, schoenen dragen of lichte aanraking kan veel pijn geven.
• Beperkte beweging: Door pijn en zwelling lukt bewegen vaak minder goed.
• Nachtelijke klachten: Een aanval kan ’s nachts of vroeg in de ochtend ontstaan of verergeren.
• Koorts of ziek gevoel: Soms is er een algemeen ziek gevoel. Bij koorts, forse roodheid of twijfel moet een infectie worden uitgesloten.
• Terugkerende aanvallen: Wanneer aanvallen vaker terugkomen, is het belangrijk om met de huisarts te bespreken hoe nieuwe aanvallen voorkomen kunnen worden.

Diagnose

De diagnose jicht wordt meestal gesteld op basis van het verhaal, het lichamelijk onderzoek en het patroon van de klachten. De huisarts kijkt onder andere naar de plek van de pijn, het plotselinge ontstaan, roodheid, warmte, zwelling, eerdere aanvallen, medicijngebruik en risicofactoren zoals nierproblemen, overgewicht of alcoholgebruik.

Bloedonderzoek kan helpen om het urinezuurgehalte en ontstekingswaarden te beoordelen. Een verhoogd urinezuur past bij jicht, maar bewijst de diagnose niet altijd. Tijdens een acute aanval kan het urinezuur soms zelfs normaal zijn.

Wanneer er twijfel is over de diagnose, kan een gewrichtspunctie worden gedaan. Hierbij wordt wat vocht uit het gewricht onderzocht op urinezuurkristallen. Dit is de meest zekere manier om jicht aan te tonen. Soms wordt aanvullende beeldvorming, zoals echo of röntgen, gebruikt om andere oorzaken of schade aan het gewricht te beoordelen.

Neem bij een eerste aanval, koorts, snel toenemende roodheid, een ziek gevoel, een wondje bij het gewricht, diabetes, verminderde afweer of twijfel altijd contact op met de huisarts. Een bacteriële gewrichtsontsteking kan soms lijken op jicht en moet snel worden beoordeeld.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van jicht hangt af van de ernst van de aanval, hoe vaak aanvallen terugkomen, je gezondheid, medicijngebruik en eventuele nier- of hart- en vaatproblemen. De huisarts kan beoordelen welke medicatie passend en veilig is.

• Laat een jichtaanval medisch beoordelen: Vooral bij een eerste aanval, terugkerende aanvallen, koorts of twijfel is contact met de huisarts belangrijk. Medicatie kan nodig zijn om pijn en ontsteking te verminderen.
• Koelen en hoogleggen: Koelen met een doek tussen huid en coldpack kan tijdelijk prettig zijn. Leg het gewricht eventueel hoog en vermijd druk van strakke schoenen of sokken.
• Rust in de acute fase: Forceer het gewricht niet zolang het duidelijk rood, warm, dik en zeer pijnlijk is. Korte, rustige beweging binnen de pijngrens kan soms prettig zijn, maar belasting moet tijdelijk worden aangepast.
• Geleidelijk weer opbouwen: Zodra pijn en zwelling afnemen, kun je lopen en bewegen rustig uitbreiden. Bouw belasting stap voor stap op en voorkom dat je direct te veel doet.
• Leefstijl en herhaling voorkomen: Voldoende drinken, gezond gewicht, minder alcohol en een passend voedingspatroon kunnen helpen om het risico op nieuwe aanvallen te verminderen. Doe dit bij voorkeur geleidelijk; streng vasten of snel afvallen kan juist ongunstig zijn.
• Bespreek terugkerende aanvallen: Bij meerdere aanvallen per jaar, jichtknobbels of gewrichtsschade kan de huisarts medicatie bespreken die het urinezuur verlaagt en nieuwe aanvallen helpt voorkomen.
• Fysiotherapie bij herstel of bewegingsangst: Fysiotherapie behandelt de jicht zelf niet, maar kan zinvol zijn als je na een aanval stijf blijft, onzeker loopt, conditie hebt ingeleverd of hulp wilt bij veilig opbouwen. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig conditie opbouwen: Wil je na herstel verantwoord aan je algemene conditie werken? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om rustig en haalbaar op te bouwen.