Samenvatting

• Beschrijving klachten: Heup impingement, femoroacetabular impingement of FAI betekent dat er bij bepaalde bewegingen een knellend contact kan ontstaan tussen de heupkop en heupkom. Dit geeft vaak diepe liespijn of pijn aan de voorzijde van de heup, vooral bij buigen en draaien.
• Ontstaanswijze: Klachten ontstaan vaak geleidelijk bij actieve jongvolwassenen en sporters. Factoren zoals de vorm van heupkop of heupkom, veel heupbuiging, draaibewegingen, sportbelasting, eerdere heupklachten of een trauma kunnen meespelen. Cam- en pincer-impingement zijn bekende vormen.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn scherpe, knellende of diepe pijn in de lies of voorzijde van de heup. De pijn kan toenemen bij squats, lunges, hurken, draaien, sporten, traplopen, fietsen of lang zitten. Soms straalt de pijn uit naar bil, bovenbeen of lage rug.
• Diagnose: De beoordeling gebeurt op basis van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en soms beeldvorming. Een röntgenfoto, MRI of CT-scan kan helpen om de vorm van het heupgewricht, labrum of kraakbeen beter te beoordelen.
• (Zelf)behandeling en herstel: De eerste aanpak bestaat meestal uit belasting aanpassen, fysiotherapie, verbeteren van heup-, bil- en rompcontrole en vermijden van provocerende eindstanden. Bij aanhoudende beperkingen kan verwijzing naar een specialist of operatie worden overwogen.

Beschrijving klachten

Heup impingement, femoroacetabular impingement, FAI, inklemming van de heup of hip joint impingement is een klachtenbeeld waarbij de heupkop en heupkom bij bepaalde bewegingen eerder tegen elkaar aan kunnen komen. Dit gebeurt vooral bij bewegingen waarbij de heup diep buigt, naar binnen draait of in een combinatie van buigen en draaien wordt belast.

De pijn zit vaak diep in de lies of aan de voorzijde van de heup. Sommige mensen wijzen de pijn aan met een hand rondom de heup, ook wel het C-teken genoemd. De klachten kunnen ook uitstralen naar de zijkant van de heup, bil, bovenbeen, SI-regio of lage rug.

FAI wordt vaak beschreven bij actieve jongvolwassenen en sporters, maar niet iedere afwijkende vorm van de heup geeft klachten. Sommige mensen hebben kenmerken van cam- of pincer-impingement op beeldvorming zonder pijn. Daarom is het belangrijk om klachten, lichamelijk onderzoek en eventueel beeldvorming altijd samen te beoordelen.

Bij heupimpingement kunnen ook structuren rond de heup geïrriteerd raken, zoals het labrum. Het labrum is een kraakbeenachtige rand rond de heupkom die helpt bij stabiliteit en verdeling van belasting. Bij aanhoudende diepe liespijn, slotklachten, klikken met pijn of duidelijke beperking kan verdere beoordeling zinvol zijn.

Ontstaanswijze

Heup impingement ontstaat meestal niet door één losse oorzaak. Vaak spelen de vorm van het heupgewricht, sportbelasting, beweeglijkheid, spiercontrole en herhaalde eindstanden van de heup samen een rol.

• Cam-impingement: Hierbij is de overgang tussen heupkop en dijbeenhals minder rond. Daardoor kan de heupkop bij buigen en draaien eerder tegen de rand van de heupkom komen.
• Pincer-impingement: Hierbij bedekt de heupkom de heupkop relatief veel of staat de rand van de heupkom ongunstig. Hierdoor kan eerder knelling ontstaan aan de rand van het gewricht.
• Gecombineerde vorm: Cam- en pincer-kenmerken kunnen ook samen voorkomen.
• Sportbelasting: Sporten met veel draaien, wenden, diepe heupbuiging of explosieve bewegingen kunnen klachten uitlokken. Denk aan voetbal, hockey, rugby, basketbal, golf, vechtsport of krachttraining.
• Herhaalde eindstanden: Diepe squats, lunges, hurken, laag zitten, trappen, schoppen of veel draaien vanuit de heup kunnen de klachten provoceren.
• Eerdere heupklachten of trauma: Een eerdere val, heupblessure, heupfractuur of andere verandering rond het heupgewricht kan invloed hebben op de belasting.
• Spiercontrole en mobiliteit: Verminderde controle van romp, bekken, bilspieren en heupspieren kan zorgen dat de heup vaker in provocerende posities komt.

Cam en pincer impingement

• Cam-impingement: Het probleem zit vooral aan de kant van de heupkop en dijbeenhals. Door een minder ronde vorm kan de heup bij buigen en draaien eerder klemmen.
• Pincer-impingement: Het probleem zit vooral aan de kant van de heupkom. De rand van de heupkom kan de heupkop relatief veel bedekken, waardoor eerder contact of irritatie ontstaat.

De aanwezigheid van cam- of pincer-kenmerken betekent niet automatisch dat dit de oorzaak van de pijn is. De klachten, het onderzoek en eventuele beeldvorming moeten samen passen.

Uitleg afbeelding: Bij heupimpingement kan de vorm van de heupkop, dijbeenhals of heupkom invloed hebben op de ruimte in het heupgewricht tijdens buigen en draaien.

Symptomen

Bij heup impingement staat vaak diepe pijn in de lies of voorzijde van de heup op de voorgrond. De klachten worden meestal duidelijker bij bewegingen waarbij de heup buigt, draait of in een diepe stand komt.

• Diepe liespijn: Vaak scherp, stekend, knellend of zeurend diep in de lies of voorzijde van de heup.
• Pijn bij buigen en draaien: Klachten bij squats, lunges, hurken, schoppen, draaien, lage zitposities of in- en uitstappen uit de auto.
• Pijn bij sport: Vooral bij wenden, versnellen, afremmen, draaien, trappen, sprinten of diepe heupstanden.
• Pijn bij lang zitten: Lang zitten, laag zitten of zitten met opgetrokken heup kan klachten uitlokken.
• Uitstraling: De pijn kan uitstralen naar de zijkant van de heup, bil, bovenbeen, SI-regio of lage rug.
• Klikken of haken: Soms is er een klik, haakgevoel, slotgevoel of knappend gevoel, vooral wanneer ook labrumirritatie meespeelt.
• Bewegingsbeperking: De heup kan stijver aanvoelen, vooral bij diep buigen, draaien naar binnen of de knie richting borst brengen.
• Verlichting bij rust: Rust of het vermijden van diepe heupstanden kan de klachten tijdelijk verminderen.

Wanneer extra opletten?

• Heup- of liespijn na een duidelijke val, klap of trauma.
• Niet goed kunnen staan, lopen of belasten.
• Nachtelijke pijn, koorts, ziek gevoel of onverklaarde pijn.
• Duidelijke slotklachten, forse bewegingsbeperking of snel toenemende pijn.
• Pijn in de lies in combinatie met buikklachten, plasklachten of testikelklachten.

Neem bij deze signalen contact op met de huisarts of een passende zorgprofessional. Bij acute ernstige klachten na trauma is snelle beoordeling verstandig.

Diagnose

Heup impingement wordt beoordeeld op basis van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en soms beeldvorming. Een huisarts, fysiotherapeut, sportfysiotherapeut, manueel therapeut of sportarts kijkt naar de pijnlocatie, provocerende bewegingen, heupmobiliteit, kracht, controle en het effect van sport- of werkbelasting.

Tijdens lichamelijk onderzoek kunnen bewegingen worden getest waarbij de heup buigt en draait. Als deze bewegingen de herkenbare lies- of heuppijn oproepen, kan dat passen bij heupgerelateerde klachten. Dit betekent nog niet automatisch dat er sprake is van FAI; ook andere heup-, lies-, bekken- of rugklachten kunnen vergelijkbare pijn geven.

Beeldvormende diagnostiek kan helpen om de vorm van het heupgewricht te beoordelen. Een röntgenfoto kan botvormen zoals cam- of pincer-kenmerken laten zien. Een MRI kan worden gebruikt om kraakbeen, labrum en andere weke delen beter te beoordelen. Soms wordt een MRI met contrast of een CT-scan overwogen.

Belangrijk: afwijkingen op beeldvorming moeten altijd worden gekoppeld aan je klachten en lichamelijk onderzoek. Niet iedere cam- of pincer-vorm geeft pijn, en niet iedere diepe liespijn komt door heupimpingement.

Twijfel je of jouw klachten passen bij een normaal beloop? Start dan met de heup & bovenbeen-klachtencheck of bekijk via de BehandelaarWijzer welke fysiotherapeut passend kan zijn. Bij alarmsignalen, trauma of duidelijke verslechtering is contact met de huisarts verstandiger.

(Zelf)behandeling en herstel

• Belasting en beweging aanpassen
  • Vermijd provocerende eindstanden: Beperk tijdelijk diepe squats, diepe lunges, laag zitten, hurken, veel draaien op één been en bewegingen waarbij de heup diep buigt en naar binnen draait.
  • Blijf bewegen binnen grenzen: Wandelen, rustig fietsen of lichte krachttraining kan vaak, zolang de lies- of heuppijn niet duidelijk toeneemt.
  • Let op de reactie achteraf: Een lichte reactie mag, maar duidelijke toename van pijn die lang blijft hangen betekent meestal dat de belasting te hoog was.
• Pijn dempen waar nodig
  • Pijnstilling: Overleg bij aanhoudende pijn met huisarts of apotheek over het gebruik van pijnstillers. Gebruik medicatie altijd volgens advies of bijsluiter.
  • Warmte of kou: Een warmte- en koudekompres kan tijdelijk prettig zijn bij pijn, stijfheid of spanning rond de heup.
• Fysiotherapie en oefentherapie
  • Conservatieve aanpak eerst: De eerste aanpak bestaat meestal uit fysiotherapie, uitleg, belasting aanpassen, spiercontrole verbeteren en provocerende bewegingen tijdelijk doseren.
  • Heup- en rompcontrole: Oefeningen richten zich vaak op bilspieren, rompspieren, heupcontrole, mobiliteit en het verbeteren van beweegpatronen tijdens sport of dagelijkse activiteiten.
  • Mobilisaties en begeleiding: Een fysiotherapeut of manueel therapeut kan beoordelen of mobilisaties, tractie, oefentherapie of aanpassing van sporttechniek zinvol zijn.
  • BehandelaarWijzer: Zoek je begeleiding op locatie? Bekijk dan de BehandelaarWijzer.
  • Zelfstandig oefenen: Je kunt starten met core stability oefeningen of een trainingsschema op maat, mits de oefeningen geen duidelijke heupinklemming uitlokken.
• Thuis oefenen en materiaal
  • Basismateriaal: Een oefenmat, oefenbal en weerstandsbanden kunnen helpen bij rustige kracht- en controletraining.
  • Techniek belangrijk: Vermijd oefeningen die de bekende knellende liespijn oproepen. Pas diepte, houding, weerstand of bewegingsuitslag aan.
• Wanneer specialist of operatie?
  • Bij aanhoudende klachten: Als klachten ondanks goede conservatieve aanpak blijven beperken, kan verwijzing naar een orthopeed of sportarts passend zijn.
  • Operatieve opties: Bij geselecteerde mensen kan een heuparthroscopie worden overwogen. Hierbij kan overtollig bot worden gecorrigeerd en kan labrum- of kraakbeenschade worden beoordeeld of behandeld.
  • Herstel na operatie: Revalidatie duurt vaak meerdere maanden. Licht werk kan soms na enkele weken, zwaardere belasting en sport meestal pas later. Volg altijd het schema van specialist en fysiotherapeut.
  • Loophulpmiddelen: Na een operatie kunnen tijdelijk elleboogkrukken, een wandelstok of een rollator nodig zijn, afhankelijk van het operatieprotocol.
• Leefstijl en herstelvoorwaarden
  • Herstelbasis: Voldoende slaap, rust tussen trainingen, gezonde voeding, hydratatie en stressregulatie ondersteunen herstel.
  • Gezonde balans: Lees eventueel verder over leefstijl of bekijk de e-learning gezonde leefstijl.