Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Perthes, Legg-Calvé-Perthes of avasculaire necrose van de heupkop is een heupaandoening bij kinderen waarbij de heupkop tijdelijk minder goed doorbloed raakt. Hierdoor kan de vorm van de heupkop veranderen.
• Ontstaanswijze: De precieze oorzaak is meestal onbekend. Waarschijnlijk speelt een tijdelijke verstoring van de bloedvoorziening naar de heupkop een rol. Mogelijke factoren zijn aanleg, stollingsfactoren, eerdere heupbelasting of andere nog niet volledig verklaarde processen.
• Symptomen: Veelvoorkomende signalen zijn pijn in heup, lies, bovenbeen of knie, mank lopen, minder willen rennen of spelen, stijfheid van de heup en moeite met draaien of spreiden van het been.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en beeldvorming zoals een röntgenfoto of MRI. Bij verdenking is medische beoordeling belangrijk.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling richt zich op het behouden van een zo goed mogelijke vorm en beweeglijkheid van de heupkop. Vaak gaat het om langdurige controle, belasting aanpassen, kinderfysiotherapie en soms een operatie.

Beschrijving klachten

De ziekte van Perthes, ook wel Legg-Calvé-Perthes disease of avasculaire necrose van de heupkop genoemd, is een aandoening bij kinderen waarbij de heupkop tijdelijk minder goed bloed krijgt. De heupkop is het ronde bovenste deel van het dijbeen dat in de heupkom beweegt.

Door de verminderde bloedvoorziening kan het bot in de heupkop tijdelijk verzwakken. Het lichaam ruimt dit verzwakte bot geleidelijk op en maakt nieuw bot aan. Dit herstelproces kan lang duren, vaak één tot meerdere jaren. Tijdens die periode is het belangrijk dat de heupkop zo rond mogelijk blijft, zodat de heup later goed kan blijven bewegen.

De ziekte komt vooral voor bij kinderen in de basisschoolleeftijd, meestal tussen ongeveer 5 en 10 jaar. Jongens krijgen het vaker dan meisjes. De klacht kan beginnen met vage heuppijn, liespijn, bovenbeenpijn of kniepijn. Soms valt vooral op dat een kind mank loopt of minder graag rent, springt of speelt.

Omdat kinderen pijn vanuit de heup soms als kniepijn aangeven, kan de aandoening in het begin gemist worden. Aanhoudend mank lopen, heupstijfheid of pijn in heup, lies, bovenbeen of knie bij een kind moet daarom serieus worden genomen.

Belangrijk: deze pagina helpt om de klacht beter te begrijpen, maar de ziekte van Perthes moet altijd door een arts worden beoordeeld. Neem bij verdenking contact op met de huisarts, jeugdarts of specialist.

Ontstaanswijze

Bij de ziekte van Perthes raakt de bloedvoorziening naar de heupkop tijdelijk verstoord. Daardoor kan een deel van het bot in de heupkop verzwakken. Waarom dit precies gebeurt, is niet altijd duidelijk.

• Tijdelijke doorbloedingsstoornis: De heupkop krijgt tijdelijk minder bloed. Hierdoor kan het bot kwetsbaarder worden.
• Herstelproces van het bot: Het lichaam breekt verzwakt bot af en bouwt nieuw bot op. In deze fase kan de heupkop gevoelig zijn voor vervorming.
• Leeftijd: De aandoening komt vooral voor bij kinderen, meestal in de leeftijd van ongeveer 5 tot 10 jaar.
• Geslacht: Jongens krijgen de ziekte van Perthes vaker dan meisjes.
• Mogelijke stollingsfactoren: Er wordt gedacht dat bloedstolling of kleine vaatjes mogelijk een rol kunnen spelen, maar dit verklaart niet alle gevallen.
• Vorm en belasting van de heup: De stand, beweeglijkheid en belasting van de heup kunnen invloed hebben op hoe de heupkop zich tijdens herstel ontwikkelt.
• Aanleg of andere factoren: Erfelijke aanleg of eerdere heupbelasting kan mogelijk meespelen, maar vaak wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.

De belangrijkste zorg bij Perthes is niet alleen de pijn, maar vooral of de heupkop tijdens het herstel rond genoeg blijft. Daarom zijn controle en begeleiding door een arts of specialist belangrijk.

Symptomen

De ziekte van Perthes kan geleidelijk ontstaan. Soms klaagt een kind niet duidelijk over heuppijn, maar valt vooral op dat het anders loopt of minder actief is.

• Heuppijn: Pijn in of rond de heup, vaak wisselend aanwezig.
• Liespijn: Pijn diep in de lies kan passen bij een heupklacht.
• Bovenbeen- of kniepijn: Kinderen voelen heuppijn soms in het bovenbeen of de knie.
• Mank lopen: Een kind kan gaan hinken, manken of het been minder goed belasten.
• Minder willen rennen of spelen: Kinderen vermijden soms spontaan rennen, springen of lang lopen.
• Stijfheid van de heup: De heup kan minder soepel bewegen.
• Beperkte heupbeweging: Vooral naar buiten draaien, spreiden of naar binnen draaien kan beperkt of pijnlijk zijn.
• Spierzwakte of dunner been: Bij langer bestaande klachten kan het aangedane been minder sterk worden.
• Beenlengteverschil: In sommige gevallen ontstaat een verschil in beenlengte door invloed op groei of vorm van de heupkop.
• Vermoeidheid bij bewegen: Een kind kan sneller moe zijn bij lopen, spelen of sporten.

Wanneer extra opletten?

• Een kind loopt mank zonder duidelijke verklaring.
• Heup-, lies-, bovenbeen- of kniepijn blijft terugkomen.
• Het kind wil minder lopen, rennen, springen of spelen.
• De heup wordt stijver of bewegen doet duidelijk pijn.
• Klachten ontstaan na een val of trauma.
• Er is koorts, ziek zijn, nachtelijke pijn of duidelijke achteruitgang.

Neem bij deze signalen contact op met de huisarts. Bij een kind met aanhoudend mank lopen of onverklaarde heup-, lies- of kniepijn is beoordeling belangrijk.

Diagnose

De diagnose ziekte van Perthes wordt gesteld door een arts. De beoordeling begint met het verhaal van het kind en de ouders: waar zit de pijn, hoe lang bestaat het, loopt het kind mank, is er minder activiteit en zijn er eerdere heupklachten of trauma’s geweest?

Bij lichamelijk onderzoek kijkt de arts naar het looppatroon, de beweeglijkheid van de heup, pijn bij draaien of spreiden van het been en verschillen tussen beide kanten. Omdat heupklachten bij kinderen soms als kniepijn worden gevoeld, wordt ook vaak naar knie en bovenbeen gekeken.

Beeldvormende diagnostiek is belangrijk bij verdenking op Perthes. Een röntgenfoto kan veranderingen van de heupkop zichtbaar maken. In een vroeg stadium kan een röntgenfoto soms nog weinig laten zien; dan kan een MRI meer informatie geven.

De diagnose en behandeling verlopen meestal via de huisarts, kinderarts, orthopeed of kinderorthopeed. Fysiotherapie kan ondersteunend zijn, maar vervangt niet de medische beoordeling en controle van de heupkop.

Twijfel je of de klachten van je kind passen bij een normaal beloop? Neem dan contact op met de huisarts. Bij heup-, lies- of kniepijn met mank lopen is het verstandig om niet te lang af te wachten.

(Zelf)behandeling en herstel

• Behandeling onder medische begeleiding
  • Doel van behandeling: Het belangrijkste doel is om vervorming van de heupkop zoveel mogelijk te beperken en de beweeglijkheid van de heup te behouden.
  • Regelmatige controle: De arts of specialist volgt met onderzoek en beeldvorming hoe de heupkop zich ontwikkelt.
  • Langdurig traject: Herstel kan lang duren. Vaak gaat het om maanden tot jaren van controle, aanpassen van belasting en begeleiding.
• Belasting aanpassen
  • Niet forceren: Rennen, springen, contactsport of zware belasting kan tijdelijk afgeraden worden, afhankelijk van de fase en het advies van de specialist.
  • Bewegen binnen grenzen: Rustig bewegen blijft vaak belangrijk, maar moet passen bij pijn, beweeglijkheid en medisch advies.
  • Ontlasten waar nodig: Bij pijn of in bepaalde fases kunnen elleboogkrukken voor kinderen of een transportrolstoel tijdelijk nodig zijn. Gebruik dit alleen volgens advies van arts of therapeut.
• Kinderfysiotherapie en oefentherapie
  • Beweeglijkheid behouden: Kinderfysiotherapie kan helpen om de heup soepel te houden, vooral bij draaien, spreiden en gecontroleerd bewegen.
  • Kracht en coördinatie: Oefeningen richten zich op heup-, bil-, romp- en beenspieren, maar altijd gedoseerd en passend bij de fase van de aandoening.
  • Geen standaard sportschema: Bij Perthes hoort oefenopbouw afgestemd te worden op het kind, de fase van de ziekte en het specialistische beleid.
  • Oefenmateriaal: Onder begeleiding kunnen een weerstandsband, oefenmat of oefenbal ondersteunend zijn.
  • Voorzichtig met opstapjes: Een fitnessstep is alleen passend als opstaptraining door de therapeut is toegestaan.
• Pijn en dagelijks functioneren
  • Pijnstilling: Bij pijn kan medicatie soms nodig zijn. Gebruik pijnstillers bij kinderen alleen na overleg met arts, apotheek of volgens passend kinderadvies.
  • School en spelen: Bespreek met arts, school en eventueel fysiotherapeut welke activiteiten tijdelijk aangepast moeten worden.
  • Emotionele belasting: Langdurige beperking kan voor een kind frustrerend zijn. Uitleg, steun en zo nodig begeleiding kunnen helpen.
• Operatie in sommige gevallen
  • Niet altijd nodig: Veel kinderen worden zonder operatie behandeld, afhankelijk van leeftijd, ernst, beweeglijkheid en vorm van de heupkop.
  • Wanneer wel: Bij ernstiger vormen kan een operatie worden overwogen om de heupkop beter in de heupkom te houden of de stand van de heup te verbeteren.
  • Specialistisch besluit: De keuze voor operatie wordt altijd gemaakt door specialist en ouders/verzorgers op basis van onderzoek en beeldvorming.
• Nazorg en follow-up
  • Controles blijven belangrijk: Regelmatige controle helpt om te volgen hoe de heupkop herstelt en of het beleid moet worden aangepast.
  • Terugkeer naar sport: Sporthervatting gebeurt stapsgewijs en alleen wanneer arts of therapeut dit verantwoord vindt.
  • Begeleiding op locatie: Zoek je passende begeleiding? Bekijk dan de BehandelaarWijzer of vraag de huisarts/specialist naar een kinderfysiotherapeut in de buurt.
• Leefstijl en herstelvoorwaarden
  • Algemene gezondheid: Voldoende slaap, gezonde voeding, beweging binnen grenzen en een passende balans tussen activiteit en rust ondersteunen het herstelproces.
  • Meer informatie: Lees eventueel verder over leefstijl. Algemene leefstijlinformatie is aanvullend en vervangt geen medisch beleid bij Perthes.