Samenvatting

• Beschrijving klachten: Aangezichtsverlamming is uitval of verminderde aansturing van de gezichtsspieren, meestal aan één kant. Dit kan zorgen voor een scheve mond, moeite met oogsluiting, speekselverlies, veranderd spreken of smaakverandering.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn Bellse parese, virale ontsteking, oorontsteking, gordelroos rond het oor, ziekte van Lyme, diabetes, hoge bloeddruk, schedelletsel, operatie, tumor of een beroerte.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn een scheve mond, hangende mondhoek, niet goed kunnen sluiten van het oog, tranend of droog oog, speekselverlies, smaakverandering, oorpijn, gevoeligheid voor geluid en moeite met praten of eten.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek. Soms is aanvullend onderzoek nodig, zoals gehooronderzoek, bloedonderzoek, KNO-onderzoek, MRI of CT.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van de oorzaak. Bel 112 bij tekenen van een beroerte. Bij perifere aangezichtsverlamming kunnen oogbescherming, medicatie, controle en eventueel mimetherapie belangrijk zijn.

Beschrijving van de aandoening

Aangezichtsverlamming betekent dat de spieren aan één kant van het gezicht minder goed of niet meer bewegen. Dit komt meestal doordat de aangezichtszenuw, de nervus facialis, tijdelijk of blijvend minder goed functioneert. Deze zenuw stuurt onder andere de spieren aan waarmee je lacht, fronst, je ogen sluit, je lippen beweegt en je gezichtsexpressie maakt.

De aangezichtszenuw loopt vanuit de hersenstam via een smal kanaal in de schedel richting het gezicht. Onderweg heeft de zenuw ook functies die te maken hebben met smaak, traanvocht, speeksel en gevoeligheid voor geluid. Daardoor kunnen naast een scheve mond ook klachten ontstaan zoals een droog of tranend oog, veranderde smaak, pijn rond het oor of geluid dat harder binnenkomt.

Een veelvoorkomende vorm is de verlamming van Bell. Hierbij ontstaat vrij plots een perifere aangezichtsverlamming zonder dat er direct een andere duidelijke oorzaak wordt gevonden. Vaak herstelt dit geleidelijk, maar de mate en snelheid van herstel verschillen per persoon.

Belangrijk is het onderscheid met een beroerte. Bij een beroerte kunnen ook een scheve mond, spraakproblemen en uitval ontstaan. Daarom moet plotselinge gezichtsverlamming altijd serieus worden genomen, zeker wanneer er ook armzwakte, spraakproblemen, verwardheid, dubbelzien of evenwichtsproblemen zijn.

Snelle herkenning van beroertesymptomen

Bel 112 bij plots een scheve mond in combinatie met verwarde of onduidelijke spraak, krachtsverlies of gevoelsverlies in arm of been, dubbelzien, ernstige duizeligheid, evenwichtsproblemen of bewustzijnsverandering. Bij alleen een nieuwe scheve mond zonder duidelijke verklaring is dezelfde dag beoordeling door huisarts of huisartsenpost belangrijk.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding geeft een indruk van eenzijdige aangezichtsverlamming, waarbij de gezichtsspieren aan één kant minder goed bewegen.

Ontstaanswijze

Aangezichtsverlamming kan verschillende oorzaken hebben. Soms gaat het om een tijdelijke ontsteking of zwelling van de aangezichtszenuw. Soms is er sprake van infectie, trauma, druk op de zenuw of een probleem in de hersenen. De oorzaak bepaalt welke behandeling en vervolgstappen nodig zijn.

• Verlamming van Bell: Dit is een plots ontstane perifere aangezichtsverlamming waarbij geen andere duidelijke oorzaak wordt gevonden. Een virale ontstekingsreactie kan hierbij een rol spelen.
• Virale infectie: Virussen zoals herpes simplex kunnen mogelijk bijdragen aan ontsteking of zwelling van de aangezichtszenuw.
• Herpes zoster oticus: Gordelroos rond het oor kan pijnlijke aangezichtsverlamming geven, soms met blaasjes, oorpijn, gehoorverlies of duizeligheid.
• Oorontsteking: Een middenoorontsteking of andere ontsteking rond het oor kan in zeldzame gevallen de aangezichtszenuw beïnvloeden.
• Ziekte van Lyme: Lyme kan aangezichtsverlamming veroorzaken, soms ook aan beide kanten. Dit moet worden beoordeeld bij passende klachten of tekenbeetgeschiedenis.
• Schedelletsel of operatie: Trauma aan hoofd, schedelbasis, oorregio of operaties rond oor, kaak, speekselklier of schedel kunnen de zenuw beschadigen.
• Diabetes of hoge bloeddruk: Deze aandoeningen kunnen het risico op zenuw- en vaatproblemen vergroten.
• Tumor of druk op de zenuw: Zeldzamer kan een tumor of andere afwijking druk geven op de aangezichtszenuw.
• Beroerte of neurologische oorzaak: Een centrale oorzaak, zoals een beroerte, moet vooral bij plotselinge uitval en bijkomende neurologische signalen snel worden uitgesloten.
• Auto-immuun of ontstekingsziekte: In sommige gevallen kan een ontstekings- of auto-immuunproces de zenuwfunctie beïnvloeden.

Verlamming van Bell

Bij de verlamming van Bell ontstaat meestal vrij plots uitval van de spieren aan één kant van het gezicht. Vaak lukt het minder goed om het oog te sluiten, de mondhoek kan hangen en praten of eten kan lastig zijn. De oorzaak is niet altijd duidelijk. Veel mensen herstellen geleidelijk, maar controle en goede oogbescherming zijn belangrijk.

Symptomen

De klachten bij aangezichtsverlamming hangen af van de oorzaak en ernst. Meestal gaat het om eenzijdige uitval van de gezichtsspieren. De klachten kunnen plots ontstaan of geleidelijk toenemen.

• Scheve mond: De mondhoek aan één kant kan hangen of minder goed meebewegen.
• Minder mimiek: Lachen, fronzen, wenkbrauw optrekken of lippen tuiten lukt minder goed aan één kant.
• Oog niet goed kunnen sluiten: Het oog aan de aangedane kant blijft soms deels open, ook bij knipperen of slapen.
• Droog of geïrriteerd oog: Door minder knipperen of onvoldoende oogsluiting kan het oog uitdrogen.
• Tranend oog: Soms loopt het oog juist over doordat traanvocht minder goed wordt verdeeld.
• Speekselverlies: Speeksel of drinken kan uit de mondhoek lopen.
• Moeite met eten of drinken: Kauwen, drinken uit een glas of voedsel binnenhouden kan lastiger zijn.
• Moeite met praten: Uitspraak kan minder duidelijk zijn door verminderde lip- en wangcontrole.
• Smaakverandering: Smaak aan de voorste tonghelft kan anders of verminderd zijn.
• Gevoeligheid voor geluid: Geluiden kunnen aan één kant harder of scherper binnenkomen.
• Pijn rond oor of kaak: Oorpijn, druk rond het oor of pijn achter het oor kan voorkomen.
• Blaasjes rond oor of gehoorklachten: Dit kan passen bij gordelroos rond het oor en vraagt medische beoordeling.
• Restverschijnselen: Soms blijven strak gevoel, meebewegingen, asymmetrie, tranend oog bij eten of vermoeidheid van het gezicht bestaan.

Alarmsignalen

Bel 112 bij scheve mond met armzwakte, gevoelsverlies, spraakproblemen, verwardheid, dubbelzien, ernstige duizeligheid, balansproblemen of bewustzijnsverandering. Neem dezelfde dag contact op met huisarts of huisartsenpost bij nieuwe aangezichtsverlamming, niet goed kunnen sluiten van het oog, oorpijn met blaasjes, gehoorverlies, koorts, hoofdpijn na trauma of snel toenemende klachten.

Diagnose

De diagnose aangezichtsverlamming wordt gesteld door een arts op basis van het klachtenverhaal en lichamelijk onderzoek. De arts kijkt onder andere naar het ontstaan, de snelheid van toename, de verdeling van de uitval, oogsluiting, mondstand, smaak, gehoor, oorpijn, huiduitslag, tekenen van infectie en eventuele neurologische signalen.

Een belangrijk onderscheid is of de aangezichtsverlamming perifeer of centraal lijkt. Bij een perifere verlamming doet vaak de hele gezichtshelft mee, inclusief voorhoofd en oogsluiting. Bij een centrale oorzaak, zoals een beroerte, kunnen vooral mond en onderste gezichtshelft aangedaan zijn en kunnen er andere uitvalsverschijnselen bijkomen.

Afhankelijk van het beeld kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Denk aan KNO-onderzoek, gehooronderzoek, bloedonderzoek, beoordeling op Lyme, onderzoek naar infecties, of MRI- of CT-scan wanneer er twijfel is over de oorzaak of wanneer klachten afwijkend verlopen.

Bij niet goed kunnen sluiten van het oog is beoordeling van het oog belangrijk. Een uitdrogend oog kan beschadigen en vraagt om goede bescherming, bijvoorbeeld met kunsttranen, oogzalf of afplakken volgens advies van arts.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van aangezichtsverlamming hangt af van de oorzaak, ernst en duur van de klachten. Bij nieuwe aangezichtsverlamming is medische beoordeling belangrijk, omdat een beroerte, infectie, Lyme, oorprobleem of andere oorzaak moet worden uitgesloten.

• Laat nieuwe uitval beoordelen: Neem dezelfde dag contact op met huisarts of huisartsenpost bij nieuwe aangezichtsverlamming. Bel 112 bij tekenen van een beroerte.
• Bescherm het oog: Als het oog niet goed sluit, kan het uitdrogen. Kunsttranen, oogzalf of afplakken van het oog kan nodig zijn. Volg hierbij het advies van arts of apotheker.
• Medicatie in de beginfase: Bij de verlamming van Bell kan een arts soms prednison voorschrijven, vooral bij duidelijke uitval en wanneer dit vroeg wordt gestart. Bij verdenking op herpes zoster kan antivirale medicatie nodig zijn.
• Behandeling van oorzaak: Bij oorontsteking, gordelroos, Lyme, trauma, tumor of andere oorzaken is gerichte medische behandeling nodig.
• Mimetherapie: Bij onvolledig herstel, asymmetrie of restklachten kan mimetherapie helpen om gezichtsspieren beter te leren ontspannen en aansturen.
• Voorzichtig met gezichtsoefeningen: Forceer geen intensieve oefeningen in de vroege fase. Te hard oefenen kan ongewenste meebewegingen of spanning versterken. Laat je begeleiden wanneer klachten langer aanhouden.
• Zachte zelfzorg: Bescherm het gezicht tegen kou en tocht, eet rustig, kies eventueel tijdelijk zachter voedsel en let op goede mondhygiëne.
• Fysiotherapie of logopedie: Bij restklachten, kaakspanning, nekspanning, spreken, eten of mimiek kan gerichte begeleiding zinvol zijn. Vind eventueel passende begeleiding via de BehandelaarWijzer.
• Psychologische impact: Een zichtbare gezichtsverlamming kan onzekerheid, schaamte of spanning geven. Bespreek dit met huisarts of behandelaar als het veel invloed heeft.
• Chirurgische opties: Bij blijvende ernstige restverschijnselen kan reconstructieve aangezichtschirurgie of gespecialiseerde behandeling worden besproken met een arts.
• Ontspanning en herstel: Ademhalingsoefeningen, ontspanning en voldoende rust kunnen ondersteunend zijn bij stress en spanning. Bekijk eventueel ademhaling- en ontspanningsoefeningen.
• Leefstijl als ondersteuning: Voldoende slaap, gezonde voeding, goede mondzorg, veilig bewegen en herstelmomenten ondersteunen de algemene belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.