Samenvatting

• Beschrijving klachten: Hartgerelateerde klachten kunnen ontstaan door problemen met de bloedtoevoer naar het hart, het hartritme, de hartspier, hartkleppen of grote bloedvaten. Klachten kunnen uitstralen naar arm, schouder, nek, kaak, rug of maagstreek.
• Ontstaanswijze: Risicofactoren zijn onder andere hoge bloeddruk, hoog cholesterol, roken, diabetes, overgewicht, weinig bewegen, stress, slaapapneu, ongezonde voeding, leeftijd, erfelijke aanleg en eerdere hart- en vaatziekten.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn druk of pijn op de borst, kortademigheid, zweten, misselijkheid, duizeligheid, flauwvallen, hartkloppingen, vermoeidheid, uitstraling naar arm, nek, kaak of rug en soms hoofdpijn of een onrustig gevoel.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van klachten, lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek zoals ECG, bloedonderzoek, bloeddrukmeting, inspanningstest, hartritmeregistratie, echo of beoordeling door een cardioloog.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bel 112 bij klachten die kunnen passen bij een hartinfarct. Bij inspanningsgebonden of terugkerende klachten is beoordeling door de huisarts belangrijk. Behandeling kan bestaan uit medicatie, leefstijlaanpassing, cardiologische behandeling of revalidatie.

Beschrijving van de aandoening

Hartgerelateerde klachten zijn klachten die kunnen ontstaan door problemen met het hart of de bloedvaten. Denk aan onvoldoende bloedtoevoer naar de hartspier, hartritmestoornissen, hartklepproblemen, hartspierziekten, hartfalen of problemen met grote bloedvaten zoals de aorta.

Bij angina pectoris krijgt de hartspier tijdelijk te weinig zuurstof, vaak bij inspanning of stress. Bij een hartinfarct raakt een kransslagader geheel of gedeeltelijk afgesloten, waardoor een deel van de hartspier te weinig zuurstof krijgt. Dit is een spoedsituatie.

Hartklachten geven niet altijd alleen pijn op de borst. Klachten kunnen uitstralen naar de linkerarm, rechterarm, schouder, nek, kaak, rug of maagstreek. Sommige mensen ervaren vooral kortademigheid, misselijkheid, zweten, duizeligheid, flauwvallen, extreme vermoeidheid of een onrustig gevoel. Hoofdpijn kan soms samengaan met hoge bloeddruk, spanning, vaatproblemen of algemene ontregeling, maar is op zichzelf niet specifiek voor hartproblemen.

Omdat hartklachten ernstig kunnen zijn en soms atypisch verlopen, is het belangrijk om alarmsignalen serieus te nemen. Bel 112 bij aanhoudende druk of pijn op de borst, benauwdheid, zweten, misselijkheid, grauwe kleur, flauwvallen of uitstraling naar arm, nek, kaak of rug.

Beschrijving van de afbeelding: De afbeelding toont het hart als centraal orgaan voor de bloedcirculatie. Problemen met bloedtoevoer, ritme, hartspier of hartkleppen kunnen verschillende klachten veroorzaken.

Bel 112 bij mogelijke hartklachten

Bel direct 112 bij drukkende, beklemmende of aanhoudende pijn op de borst, zeker wanneer dit samengaat met kortademigheid, zweten, misselijkheid, duizeligheid, flauwvallen, grauwe kleur of uitstraling naar arm, nek, kaak, rug of maagstreek. Wacht niet af bij klachten die niet snel wegtrekken of anders voelen dan normaal.

Ontstaanswijze

Hartgerelateerde klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Vaak spelen risicofactoren voor hart- en vaatziekten een rol. Sommige klachten ontstaan geleidelijk, bijvoorbeeld door vernauwing van kransslagaders. Andere klachten ontstaan plots, zoals bij een hartinfarct of hartritmestoornis.

• Slagaderverkalking: Ophoping van plaque in bloedvaten kan kransslagaders vernauwen en de bloedtoevoer naar de hartspier beperken.
• Hoge bloeddruk: Een langdurig verhoogde bloeddruk belast hart en bloedvaten en kan bijdragen aan hartfalen, vaatproblemen en ritmestoornissen.
• Hoog cholesterol: Verhoogd cholesterol kan bijdragen aan plaquevorming in de slagaders.
• Roken: Roken beschadigt bloedvaten en verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
• Diabetes: Diabetes kan bloedvaten en zenuwen beschadigen en verhoogt het risico op hartproblemen.
• Overgewicht: Overgewicht kan de belasting op hart en bloedvaten vergroten en hangt vaak samen met bloeddruk, cholesterol en diabetes.
• Weinig beweging: Lichamelijke inactiviteit verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
• Ongezonde voeding: Veel zout, suiker, verzadigd vet en sterk bewerkte voeding kan bijdragen aan hart- en vaatrisico.
• Stress en mentale belasting: Langdurige stress, angst, depressieve klachten of overbelasting kunnen hartklachten versterken en risicogedrag beïnvloeden.
• Slaapapneu en slaaptekort: Slaapstoornissen kunnen bloeddruk, hartritme en herstel beïnvloeden.
• Alcohol en middelengebruik: Overmatig alcoholgebruik of stimulerende middelen kunnen hartritme en bloeddruk beïnvloeden.
• Leeftijd en erfelijke aanleg: Het risico neemt toe met de leeftijd en bij familiegeschiedenis van hart- en vaatziekten.
• Andere hartaandoeningen: Hartritmestoornissen, hartklepproblemen, hartspierziekten, ontstekingen rond het hart of aortaproblemen kunnen vergelijkbare of overlappende klachten geven.

Hartklachten kunnen atypisch zijn

Niet iedereen krijgt klassieke pijn op de borst. Vooral bij vrouwen, ouderen en mensen met diabetes kunnen klachten subtieler of anders zijn, zoals kortademigheid, misselijkheid, extreme vermoeidheid, duizeligheid, pijn in kaak of rug of een plots onverklaarbaar ziek gevoel.

Symptomen

Hartgerelateerde klachten kunnen per persoon verschillen. Sommige klachten ontstaan bij inspanning en verdwijnen in rust. Andere klachten ontstaan plots of blijven aanhouden. Vooral druk op de borst, benauwdheid, uitstraling en algemene alarmsignalen moeten serieus worden genomen.

• Druk of pijn op de borst: Een beklemmend, drukkend, brandend of zwaar gevoel op de borst kan passen bij hartproblemen.
• Uitstraling: Pijn kan uitstralen naar arm, schouder, nek, kaak, rug of maagstreek.
• Kortademigheid: Benauwdheid in rust of bij inspanning kan een belangrijk signaal zijn.
• Zweten: Koud zweet of overmatig zweten in combinatie met borstklachten is verdacht.
• Misselijkheid of braken: Dit kan voorkomen bij hartklachten, soms zonder duidelijke borstpijn.
• Duizeligheid of flauwvallen: Kan passen bij ritmestoornissen, lage bloeddruk of verminderde pompfunctie.
• Hartkloppingen: Een onregelmatige, snelle of overslaande hartslag kan wijzen op hartritmestoornissen.
• Vermoeidheid: Onverklaarbare of extreme vermoeidheid kan voorkomen bij hartproblemen.
• Hoofdpijn: Hoofdpijn is niet specifiek voor hartproblemen, maar kan samengaan met hoge bloeddruk, spanning, vaatproblemen of algemene ontregeling.
• Zwelling in benen of enkels: Vocht vasthouden kan passen bij hartfalen of vaatproblemen.
• Grauwe of bleke kleur: Een bleke, grauwe of klamme huid kan bij ernstige hartklachten voorkomen.
• Aanhoudende hoest of benauwdheid bij liggen: Kan bij hartfalen voorkomen.
• Onrustig of dreigend gevoel: Sommige mensen ervaren een sterk gevoel dat er iets niet klopt.
• Verwardheid of sufheid: Zeker bij ouderen kan dit passen bij verminderde circulatie of ernstige ziekte.

Wanneer direct 112 bellen?

Bel 112 bij drukkende of beklemmende pijn op de borst die langer dan enkele minuten aanhoudt, terugkomt of samengaat met kortademigheid, zweten, misselijkheid, flauwvallen, grauwe kleur of uitstraling naar arm, nek, kaak, rug of maagstreek. Bel ook 112 bij plots ernstige benauwdheid, bewustzijnsverlies of ernstige hartritmestoornissen.

Diagnose

De diagnose van hartgerelateerde klachten wordt gesteld door een arts. Bij acute of ernstige klachten is snelle beoordeling nodig, soms direct via ambulance of spoedeisende hulp. Bij minder acute klachten beoordeelt de huisarts welke vervolgstap nodig is.

De arts kijkt naar het klachtenverhaal, het moment van ontstaan, de duur, uitlokkende factoren, uitstraling, benauwdheid, zweten, misselijkheid, duizeligheid, flauwvallen, risicofactoren en medische voorgeschiedenis.

Aanvullend onderzoek kan bestaan uit een ECG, bloedonderzoek, bloeddrukmeting, zuurstofmeting, lichamelijk onderzoek, inspanningstest, holteronderzoek, eventrecorder, echo van het hart, CT-scan van kransslagaders of beoordeling door een cardioloog. Bij verdenking op een hartinfarct is snel bloedonderzoek en ECG belangrijk.

Omdat hartklachten kunnen lijken op maagklachten, spierpijn, stress, longproblemen, nek- of kaakklachten, is het belangrijk om bij twijfel niet zelf te blijven verklaren. Zeker bij druk op de borst, benauwdheid of uitstraling moet medische beoordeling plaatsvinden.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van hartgerelateerde klachten hangt af van de oorzaak. Bij verdenking op een hartinfarct, acuut coronair syndroom of ernstige hartritmestoornis is zelfbehandeling niet passend en is directe medische hulp nodig.

• Bel 112 bij ernstige klachten: Bel direct 112 bij aanhoudende druk of pijn op de borst, benauwdheid, zweten, misselijkheid, flauwvallen, grauwe kleur of uitstraling naar arm, nek, kaak, rug of maagstreek.
• Huisarts bij inspanningsklachten: Neem contact op met je huisarts als klachten steeds optreden bij inspanning, traplopen, fietsen, stress of kou en verminderen in rust.
• Medicatie onder toezicht: Bij hart- en vaatziekten kan medicatie nodig zijn, zoals bloeddrukmedicatie, cholesterolverlagers, bloedplaatjesremmers, antistolling of ritmemedicatie. Gebruik dit altijd volgens voorschrift.
• Cardiologische behandeling: Afhankelijk van de oorzaak kan behandeling bestaan uit dotteren, stentplaatsing, ablatie, pacemaker, bypassoperatie, klepbehandeling of andere specialistische zorg.
• Regelmatige follow-up: Controle bij huisarts, praktijkondersteuner, cardioloog of hartrevalidatie kan nodig zijn om herstel, medicatie, bloeddruk, cholesterol en belastbaarheid te volgen.
• Hartrevalidatie: Na een hartinfarct, operatie of ernstige hartklachten kan hartrevalidatie helpen om veilig conditie, vertrouwen, leefstijl en belastbaarheid op te bouwen.
• Bewegen alleen veilig opbouwen: Bewegen is belangrijk, maar bij nieuwe of onverklaarde hartklachten moet eerst duidelijk zijn wat veilig is. Start niet zelfstandig intensieve training bij pijn op de borst, benauwdheid of flauwvallen.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is een van de belangrijkste stappen voor hart- en vaatgezondheid. Bespreek hulp met huisarts of praktijkondersteuner. Bekijk eventueel onze e-learning Stoppen met roken.
• Leefstijl en preventie: Gezonde voeding, voldoende slaap, stressregulatie, veilig bewegen, gezond gewicht, bloeddrukcontrole en matig alcoholgebruik ondersteunen de hartgezondheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.
• Fysiotherapie of begeleiding: Fysiotherapie of oefenbegeleiding kan pas passend zijn wanneer ernstige hartproblematiek is uitgesloten of wanneer een arts aangeeft dat bewegen veilig is. Vind eventueel een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.