Samenvatting

• Beschrijving klachten: Migraine is een aanvalsvormige hoofdpijn die vaak bonzend, matig tot hevig en soms eenzijdig is. De pijn kan toenemen bij activiteit en samengaan met misselijkheid, braken en overgevoeligheid voor licht of geluid.
• Ontstaanswijze: De precieze oorzaak is niet volledig bekend. Waarschijnlijk spelen prikkelverwerking in de hersenen, trigeminale zenuwbanen, hersenvliezen, erfelijke aanleg, hormonale factoren, slaap, stress en persoonlijke triggers een rol.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn bonzende hoofdpijn, misselijkheid, braken, licht- en geluidsgevoeligheid, verergering bij bewegen, vermoeidheid, concentratieproblemen, nekstijfheid en soms aura’s zoals flitsen, vlekken, tintelingen of spraakproblemen.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klachtenpatroon. Aanvullend onderzoek is niet altijd nodig, maar kan wel nodig zijn bij nieuwe, plots hevige, afwijkende of neurologisch verdachte hoofdpijn.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling kan bestaan uit rust, het vermijden van persoonlijke triggers, passende pijnstilling, migraine-specifieke medicatie, leefstijlaanpak en begeleiding bij bijkomende nek-, kaak- of spanningsklachten.

Beschrijving van de aandoening

Migraine is een neurologische aandoening waarbij aanvallen van hoofdpijn en prikkelgevoeligheid ontstaan. De hoofdpijn is vaak matig tot hevig, bonzend of kloppend en zit regelmatig aan één kant van het hoofd. De pijn kan erger worden bij lichamelijke activiteit, traplopen, bukken of dagelijkse beweging.

Veel mensen met migraine hebben tijdens een aanval behoefte aan rust, stilte en een donkere ruimte. De hoofdpijn kan samengaan met misselijkheid, braken, overgevoeligheid voor licht, geluid of geuren, vermoeidheid en concentratieproblemen.

Migraine kan voorkomen met of zonder aura. Bij migraine met aura ontstaan vóór of tijdens de hoofdpijn tijdelijke neurologische verschijnselen, zoals lichtflitsen, vlekken, wazig zien, tintelingen of moeite met spreken. Een aura hoort meestal geleidelijk te ontstaan en weer te verdwijnen. Plotselinge uitval, blijvende klachten of een ander patroon dan normaal vraagt medische beoordeling.

Migraine is niet hetzelfde als gewone spanningshoofdpijn. Ook kunnen nekklachten, kaakklachten, stress, slaaptekort, hormonale schommelingen of bepaalde voedingsmiddelen een aanval uitlokken of versterken. Bij nieuwe, zeer hevige of afwijkende hoofdpijn moet altijd worden beoordeeld of er geen andere oorzaak speelt.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding geeft een schematische indruk van migraineklachten. De precieze klachten verschillen per persoon en de afbeelding is niet bedoeld om zelf een diagnose te stellen.

Wanneer past hoofdpijn bij migraine?

• Aanvalsvormig patroon: De hoofdpijn komt in aanvallen en verdwijnt daarna weer grotendeels.
• Duur: Een migraineaanval duurt vaak 4 tot 72 uur.
• Pijnkarakter: De pijn is vaak bonzend, kloppend, matig tot hevig en soms eenzijdig.
• Verergering bij activiteit: Bewegen, traplopen of dagelijkse activiteit kan de pijn versterken.
• Bijkomende klachten: Misselijkheid, braken, lichtgevoeligheid of geluidsgevoeligheid komen vaak voor.
• Aura: Sommige mensen krijgen vooraf tijdelijke visuele, gevoelsmatige of taalgerelateerde verschijnselen.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van migraine is niet volledig bekend. Migraine wordt gezien als een aandoening waarbij de prikkelverwerking in de hersenen tijdelijk ontregeld raakt. Daarbij kunnen zenuwbanen, hersenvliezen, bloedvaten, ontstekingsstoffen en de gevoeligheid van het zenuwstelsel een rol spelen.

• Verlaagde prikkeldrempel: Bij migraine lijkt het zenuwstelsel gevoeliger te reageren op prikkels zoals licht, geluid, geur, stress, slaaptekort of hormonale veranderingen.
• Trigeminale zenuwbanen: Zenuwbanen rond hoofd, gezicht en hersenvliezen spelen waarschijnlijk een rol bij pijn en prikkelgevoeligheid.
• Hersenschors en aura: Bij migraine met aura kan een tijdelijke golf van veranderde hersenactiviteit ontstaan, wat visuele klachten, tintelingen of spraakproblemen kan verklaren.
• Erfelijke aanleg: Migraine komt vaker voor binnen families. Erfelijkheid kan dus meespelen.
• Hormonale factoren: Bij sommige mensen hangen aanvallen samen met menstruatie, hormonale schommelingen, anticonceptie of overgang.
• Slaap en ritme: Te weinig slaap, uitslapen, onregelmatige diensten of een verstoord dag-nachtritme kunnen aanvallen uitlokken.
• Stress en herstel na stress: Zowel stress als ontspanning na een drukke periode kan bij sommige mensen een aanval uitlokken.
• Voeding en drinken: Alcohol, cafeïne, te weinig eten, uitdroging of specifieke voedingsmiddelen kunnen bij sommige mensen een rol spelen.
• Nek- en kaakklachten: Nekspanning, kaakspanning of houdingsbelasting kunnen migraine niet altijd verklaren, maar kunnen wel aanvallen uitlokken of klachten versterken.
• Medicatie-overgebruik: Te vaak gebruik van pijnstillers of migraine-medicatie kan hoofdpijn onderhouden of verergeren. Bespreek dit met je huisarts.

Triggers zijn persoonlijk

Niet iedereen reageert op dezelfde triggers. Een hoofdpijndagboek kan helpen om patronen te herkennen, zoals slaap, stress, hormonen, voeding, alcohol, cafeïne, beeldschermbelasting, nekbelasting of medicatiegebruik.

Symptomen

Migraine kan uit meerdere fasen bestaan. Niet iedereen ervaart alle fasen. Sommige mensen merken voortekenen, daarna hoofdpijn en daarna een herstelfase. Bij een deel van de mensen komt er een aura voor.

• Bonzende of kloppende hoofdpijn: De pijn is vaak matig tot hevig en kan eenzijdig zijn.
• Duur van de aanval: Een migraineaanval duurt vaak 4 tot 72 uur.
• Verergering bij activiteit: Bewegen, traplopen, bukken of werken kan de pijn versterken.
• Misselijkheid of braken: Dit komt vaak voor tijdens een migraineaanval.
• Lichtgevoeligheid: Fel licht of beeldschermen kunnen klachten verergeren.
• Geluidsgevoeligheid: Geluiden kunnen sneller als storend of pijnlijk worden ervaren.
• Geurgevoeligheid: Parfum, rook of sterke geuren kunnen hinderlijk zijn of een aanval uitlokken.
• Aura: Sommige mensen zien flitsen, vlekken, zigzaglijnen of ervaren tintelingen, doof gevoel of tijdelijke taalproblemen.
• Nekstijfheid: Stijfheid of spanning in de nek kan voorafgaand aan of tijdens een aanval voorkomen.
• Vermoeidheid: Vermoeidheid kan vóór, tijdens en na een aanval aanwezig zijn.
• Stemmingswisselingen: Prikkelbaarheid, somberheid of juist opvallende energie kan voorafgaand aan een aanval voorkomen.
• Veel gapen, dorst of trek: Dit kan passen bij een voorfase van migraine.
• Concentratieproblemen: Denken, lezen, praten of werken kan tijdelijk moeilijker zijn.
• Herstelfase: Na de aanval kunnen uitputting, spierpijn, zwakte of een “katerig” gevoel blijven bestaan.

Alarmsignalen bij hoofdpijn

Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij plots de ergste hoofdpijn ooit, nieuwe neurologische uitval, scheve mond, krachtsverlies, gevoelsverlies, aanhoudende spraakproblemen, dubbelzien, koorts met nekstijfheid, hoofdpijn na trauma, nieuwe hoofdpijn boven de 50 jaar of een duidelijk ander patroon dan je gewend bent.

Diagnose

De diagnose migraine wordt meestal gesteld op basis van het klachtenpatroon. De arts kijkt naar de duur, ernst, locatie, het aanvalskarakter, bijkomende klachten, mogelijke aura’s, triggers, medicatiegebruik, familiegeschiedenis en het effect van behandeling.

Er is geen losse test waarmee migraine direct wordt aangetoond. Beeldvorming zoals MRI of CT is meestal niet nodig bij een herkenbaar migrainepatroon zonder alarmsignalen. Aanvullend onderzoek kan wel nodig zijn bij een eerste aanval, plots hevige hoofdpijn, neurologische uitval, afwijkend beloop of twijfel aan de diagnose.

Bij migraine met aura is het belangrijk om het verschil te maken met andere oorzaken van neurologische klachten, zoals TIA, beroerte, epilepsie of vaatproblemen. Een aura ontstaat meestal geleidelijk, duurt tijdelijk en verdwijnt volledig. Plotselinge of blijvende uitval moet direct medisch worden beoordeeld.

Bij mensen boven de 50 jaar met nieuwe hoofdpijn, gevoelige hoofdhuid, kaakpijn bij kauwen, koorts, gewichtsverlies, spierpijn of zichtklachten moet ook worden gedacht aan arteriitis temporalis. Dit vraagt snelle beoordeling door de huisarts.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van migraine hangt af van de ernst, frequentie, duur, triggers, bijkomende klachten en invloed op dagelijks functioneren. Bij herkenbare migraine kan zelfzorg helpen, maar bij nieuwe, plots hevige of afwijkende hoofdpijn is eerst medische beoordeling nodig.

• Rust tijdens een aanval: Een rustige, donkere en prikkelarme omgeving kan helpen om klachten beter te verdragen.
• Voldoende drinken en eten: Uitdroging, maaltijden overslaan of grote schommelingen in cafeïne kunnen bij sommige mensen aanvallen uitlokken.
• Pijnstilling op tijd: Pijnstilling werkt vaak beter wanneer deze vroeg in de aanval wordt ingenomen. Overleg met huisarts of apotheker over wat passend en veilig is.
• Migraine-specifieke medicatie: Triptanen kunnen bij migraine worden voorgeschreven. Gebruik deze alleen volgens advies van arts of apotheker.
• Misselijkheid behandelen: Bij misselijkheid of braken kan een arts soms medicatie voorschrijven die misselijkheid vermindert en opname van pijnstilling ondersteunt.
• Voorkom medicatie-overgebruik: Te vaak gebruik van pijnstillers of triptanen kan hoofdpijn onderhouden. Bespreek terugkerend medicatiegebruik met je huisarts.
• Preventieve behandeling: Bij frequente of ernstige migraine kan preventieve medicatie of behandeling via huisarts of neuroloog worden overwogen.
• Triggers herkennen: Een hoofdpijndagboek kan helpen om patronen te herkennen, zoals slaap, stress, hormonen, voeding, alcohol, cafeïne, beeldschermen of nekbelasting.
• Nek-, kaak- en spanningsklachten: Fysiotherapie kan zinvol zijn bij bijkomende nek-, kaak- of houdingsklachten die aanvallen uitlokken of versterken. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Oefeningen rustig opbouwen: Mobiliserende, ontspannende of stabiliserende oefeningen kunnen helpen bij bijkomende nek- of spanningsklachten. Een trainingsschema op maat kan alleen passend zijn als er geen alarmsignalen zijn.
• Ontspanning en stressregulatie: Ademhalingsoefeningen, progressieve spierontspanning, mindfulness of rustmomenten kunnen helpen wanneer stress een trigger is. Bekijk eventueel ademhaling- en ontspanningsoefeningen.
• Leefstijl als basis: Regelmaat in slaap, bewegen, eten, drinken, schermbelasting en herstelmomenten kan migraine helpen beïnvloeden. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.