Samenvatting

• Beschrijving klachten: De achterste kruisband helpt voorkomen dat het onderbeen te ver naar achteren schuift ten opzichte van het bovenbeen. Letsel kan variëren van een verrekking tot een gedeeltelijke of volledige scheur.
• Ontstaanswijze: Achterste kruisbandletsel ontstaat vaak door een directe klap tegen het scheenbeen, een dashboardtrauma, overstrekking, verdraaiing, sportongeval of val op een gebogen knie.
• Symptomen: Klachten kunnen bestaan uit pijn diep in of rond de knie, zwelling, stijfheid, instabiliteit, moeite met traplopen, onzekerheid bij belasten en soms blauwe plekken of warmte.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het letselverhaal, lichamelijk onderzoek en soms aanvullend onderzoek zoals een MRI-scan. Ook ander knieletsel moet worden uitgesloten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling bestaat vaak uit fysiotherapie, kracht- en stabiliteitstraining, tijdelijk een brace en gedoseerde belasting. Operatie wordt vooral overwogen bij ernstige instabiliteit of gecombineerd bandletsel.

Beschrijving klachten

De achterste kruisband, ook wel ligamentum cruciatum posterius of PCL genoemd, is een stevige band diep in het kniegewricht. Deze band helpt voorkomen dat het onderbeen te ver naar achteren schuift ten opzichte van het bovenbeen. Samen met de voorste kruisband draagt de achterste kruisband bij aan de stabiliteit van de knie.

Bij achterste kruisbandletsel kan de band verrekken, gedeeltelijk scheuren of volledig scheuren. De knie kan daarna pijnlijk, stijf, gezwollen of onzeker aanvoelen. Klachten vallen soms minder direct op dan bij voorste kruisbandletsel, maar kunnen wel duidelijk merkbaar zijn bij traplopen, afdalen, hurken, knielen, sporten of zwaarder belasten.

Achterste kruisbandletsel komt minder vaak voor dan voorste kruisbandletsel. Het ontstaat regelmatig samen met ander letsel, zoals schade aan de posterolaterale hoek, meniscus, kraakbeen, binnenste of buitenste knieband. Daarom is het belangrijk om bij een fors trauma niet alleen de achterste kruisband, maar de hele knie goed te beoordelen.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont de achterste kruisband in het kniegewricht. Deze band ligt diep in de knie en helpt voorkomen dat het scheenbeen te ver naar achteren beweegt. Bij een scheur kan de knie minder stabiel worden, vooral bij belasten, traplopen of sportbewegingen.

Ontstaanswijze

Achterste kruisbandletsel ontstaat meestal door een kracht waarbij het scheenbeen ten opzichte van het bovenbeen naar achteren wordt geduwd, of door overstrekking van de knie. Het letsel kan acuut ontstaan bij een ongeval of sportmoment.

• Directe klap tegen het scheenbeen: bijvoorbeeld een botsing tegen de voorkant van het onderbeen terwijl de knie gebogen is.
• Dashboardtrauma: bij een auto-ongeval kan het dashboard tegen het gebogen onderbeen slaan, waardoor de achterste kruisband overbelast raakt of scheurt.
• Val op een gebogen knie: een harde val op de voorkant van de knie kan het scheenbeen naar achteren duwen.
• Overstrekking: een krachtige overstrekking van de knie kan de achterste kruisband beschadigen, vooral bij sport of ongeval.
• Sportletsel: contactsporten, skiën, rugby, voetbal, hockey en sporten met vallen, botsingen of snelle richtingsveranderingen kunnen risico geven.
• Verdraaiing: een plotselinge draai of combinatie van draai en overstrekking kan ook letsel geven, vaak samen met andere kniebanden.

Bij achterste kruisbandletsel is het belangrijk om alert te zijn op gecombineerd letsel. Vooral bij hoogenergetisch trauma, duidelijke instabiliteit, forse zwelling of pijn aan de buitenachterzijde van de knie kan ook schade aan andere stabiliserende structuren meespelen.

Symptomen

De klachten bij achterste kruisbandletsel kunnen subtieler zijn dan bij voorste kruisbandletsel. Soms is er direct pijn en zwelling, maar soms vallen vooral instabiliteit, stijfheid of moeite met traplopen later op.

• Pijn: pijn diep in de knie of rondom de knie, soms vooral aan de achterkant of binnenzijde.
• Zwelling: de knie kan binnen enkele uren of dagen dikker worden door vocht of bloed in het gewricht.
• Instabiliteit: de knie kan onzeker voelen, alsof het onderbeen naar achteren wegzakt of de knie niet goed te vertrouwen is.
• Pijn bij traplopen: vooral trap af lopen, afdalen, hurken of afremmen kan gevoelig zijn.
• Bewegingsbeperking: volledig buigen of strekken kan lastig zijn door pijn, zwelling of bijkomend letsel.
• Stijfheid: de knie kan stijf aanvoelen na rust, zitten of na belasting.
• Blauwe plek of warmte: er kan verkleuring of warmte rond de knie ontstaan door weefselschade.
• Doorzak- of glijgevoel: vooral bij zwaardere belasting, draaien, afremmen of sporten kan de knie minder stabiel voelen.
• Klachten aan andere structuren: pijn aan de buitenachterzijde van de knie, slotklachten of duidelijke instabiliteit kan wijzen op bijkomend band-, meniscus- of kraakbeenletsel.

Gedeeltelijke of volledige scheur
De hoeveelheid pijn zegt niet altijd betrouwbaar hoe ernstig het letsel is. Een volledige scheur kan soms minder scherp aanvoelen dan verwacht, terwijl een gedeeltelijke scheur veel pijn kan geven. Bij achterste kruisbandletsel moet ook worden gekeken naar bijkomende schade, zoals letsel van de posterolaterale hoek, meniscus, kraakbeen of andere kniebanden.

Laat je knie beoordelen bij een duidelijk traumamoment, forse zwelling, niet goed kunnen steunen, instabiliteit, pijn na een dashboardtrauma, val op een gebogen knie, overstrekking, slotklachten of wanneer je twijfelt of er sprake is van een breuk of ernstiger knieletsel.

Diagnose

De diagnose achterste kruisbandletsel wordt gesteld op basis van het letselverhaal, de klachten en lichamelijk onderzoek. De arts of fysiotherapeut kijkt naar zwelling, bewegingsbeperking, looppatroon, stabiliteit, pijnlocatie en tekenen van bijkomend letsel.

Bij lichamelijk onderzoek kunnen specifieke testen worden gebruikt, zoals de achterste schuifladetest, posterior sag sign en andere stabiliteitstesten. In de acute fase kunnen pijn en zwelling het onderzoek moeilijker maken. Soms is herbeoordeling nodig wanneer de knie rustiger is.

Een MRI-scan kan helpen om de achterste kruisband, meniscus, kraakbeen, botkneuzing en andere kniebanden beter te beoordelen. Bij een fors trauma of verdenking op een breuk kan ook een röntgenfoto nodig zijn.

Bij trauma is het belangrijk om ook een breuk uit te sluiten wanneer iemand niet goed kan steunen, veel pijn heeft of duidelijke zwelling krijgt. De Ottawa Knee Rules kunnen helpen inschatten of een röntgenfoto nodig kan zijn, maar vervangen geen medische beoordeling bij ernstige klachten.

Doe hier de Ottawa Knee Rules zelftest

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van achterste kruisbandletsel hangt af van de ernst van het letsel, de mate van instabiliteit, sport- of werkbelasting, bijkomend knieletsel en persoonlijke doelen. Veel geïsoleerde achterste kruisbandletsels worden eerst zonder operatie behandeld, met beschermde belasting, fysiotherapie en gerichte spieropbouw. :contentReference[oaicite:3]{index=3}

• Eerste fase: breng de knie tot rust, verminder zwelling en herstel geleidelijk het strekken, buigen en lopen. Koelen, hoog leggen, lichte compressie en gedoseerde beweging kunnen helpen in de eerste fase.
• Laat de knie beoordelen: bij een dashboardtrauma, val op gebogen knie, overstrekking, forse zwelling, instabiliteit of niet goed kunnen steunen is beoordeling door huisarts, fysiotherapeut, sportarts of orthopedisch chirurg verstandig.
• Conservatief traject zonder operatie: dit is vaak passend bij geïsoleerd achterste kruisbandletsel zonder ernstige instabiliteit. De revalidatie richt zich op quadricepskracht, controle, looppatroon, stabiliteit en geleidelijke terugkeer naar belasting.
• Bescherm de achterste kruisband: in de vroege fase is het belangrijk om bewegingen te vermijden die het scheenbeen te veel naar achteren trekken. De oefenopbouw moet daarom zorgvuldig worden gekozen.
• Fysiotherapie: fysiotherapie richt zich op zwelling verminderen, mobiliteit, quadricepskracht, romp- en heupcontrole, balans, coördinatie en veilige terugkeer naar werk of sport. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Brace: een specifieke brace kan soms worden gebruikt om de achterste kruisband te beschermen en achterwaartse verplaatsing van het onderbeen te beperken. Gebruik dit bij voorkeur op advies van arts of fysiotherapeut.
• Operatie: een achterste-kruisbandreconstructie wordt vooral overwogen bij ernstige instabiliteit, gecombineerd bandletsel, hoog activiteitenniveau, sportdoelen of onvoldoende herstel met conservatieve behandeling. Bij gecombineerd letsel kan operatieve beoordeling belangrijker zijn.
• Na operatie: na een reconstructie is de opbouw meestal langdurig en zorgvuldig. De revalidatie verloopt in fases, met bescherming in de eerste weken, daarna geleidelijke kracht-, functie- en sportopbouw.
• Terugkeer naar sport: terugkeer naar sport hangt niet alleen af van tijd, maar vooral van kracht, stabiliteit, kniefunctie, vertrouwen en sportspecifieke testen. Te snelle terugkeer vergroot de kans op nieuw letsel.
• Zelfstandig oefenen: zelfstandig trainen kan in een latere fase, maar bij achterste kruisbandletsel is de juiste oefenvolgorde belangrijk. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen, maar vervangt geen beoordeling bij instabiliteit of sporthervatting.
• Leefstijl en herstel: slaap, voeding, rookstop, gezond gewicht en voldoende herstelmomenten ondersteunen de belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl.

Neem opnieuw contact op met een arts of fysiotherapeut bij toenemende instabiliteit, forse zwelling, slotklachten, niet kunnen strekken, herhaald doorzakken, aanhoudende pijn, klachten aan de buitenachterzijde van de knie of wanneer je niet veilig kunt terugkeren naar werk of sport.