Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een kniefractuur is een breuk in of rond het kniegewricht. Dit kan gaan om de knieschijf, het uiteinde van het dijbeen, het scheenbeen of het tibiaplateau.
• Ontstaanswijze: Kniefracturen ontstaan vaak door een val, directe klap, sportletsel of verkeersongeval. Bij osteoporose of verminderde botkwaliteit kan ook een lichtere val al een breuk geven.
• Symptomen: Klachten kunnen bestaan uit hevige pijn, snelle zwelling, blauwe plek, niet goed kunnen steunen, beperkte kniebuiging of -strekking en soms een afwijkende stand van knie of been.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van het letselverhaal, lichamelijk onderzoek en beeldvorming, meestal een röntgenfoto en soms een CT- of MRI-scan.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hangt af van de plek, stand en ernst van de breuk. Dit kan bestaan uit rust, immobilisatie, brace of gips, operatie, pijnstilling en revalidatie met fysiotherapie.

Beschrijving klachten

Een kniefractuur is een botbreuk in of rond het kniegewricht. De knie bestaat uit het uiteinde van het dijbeen, het bovenste deel van het scheenbeen en de knieschijf. Een breuk kan dus op verschillende plaatsen ontstaan, zoals in de knieschijf, het tibiaplateau, het scheenbeen of het onderste deel van het dijbeen.

Veelvoorkomende vormen zijn een patellafractuur of knieschijfbreuk, een tibiaplateaufractuur in het dragende deel van het scheenbeen, een distale femurfractuur bij het uiteinde van het dijbeen of een breuk rond een bestaande knieprothese. Omdat deze breuken dicht bij het gewricht zitten, kunnen ze invloed hebben op lopen, steunen, kniebuiging, kniestrekking en later ook op kraakbeenbelasting.

Een kniebreuk ontstaat meestal na een duidelijke val, klap, verdraaiing of ongeval. Bij oudere mensen of mensen met verminderde botkwaliteit kan een breuk soms al ontstaan na een relatief eenvoudige val. Een kniefractuur is geen klacht om zelf te diagnosticeren of af te wachten wanneer er sprake is van hevige pijn, forse zwelling of niet kunnen steunen.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont een voorbeeld van een breuk in of rond de knie. Afhankelijk van de plek kan het gaan om de knieschijf, het scheenbeen, het tibiaplateau of het uiteinde van het dijbeen. De exacte behandeling hangt af van de locatie, stand en stabiliteit van de breuk.

Ontstaanswijze

Een kniefractuur ontstaat meestal door een kracht die groter is dan het bot kan opvangen. Dit kan een directe klap op de knie zijn, een val op de knieschijf, een verkeersongeval, sportletsel of een verdraaiing met veel kracht.

• Val direct op de knie: vooral de knieschijf kan breken na een val op de voorkant van de knie of een harde klap tegen de knie.
• Verkeersongeval of hoogenergetisch trauma: bij auto-, fiets-, scooter- of motorongevallen kunnen complexere breuken ontstaan, zoals een tibiaplateaufractuur of distale femurfractuur.
• Sportletsel: een botsing, val, spronglanding of krachtige verdraaiing kan een breuk veroorzaken, soms samen met band-, meniscus- of kraakbeenletsel.
• Osteoporose: bij osteoporose is het bot kwetsbaarder, waardoor ook een lichtere val een breuk kan geven.
• Leeftijd en botkwaliteit: met het ouder worden kan botmassa afnemen. Dit vergroot de kans op een breuk, vooral bij vallen.
• Medicatie en gezondheid: langdurig gebruik van corticosteroïden, bepaalde aandoeningen, ondervoeding, roken, overmatig alcoholgebruik of weinig beweging kunnen de botkwaliteit beïnvloeden.
• Eerdere operatie of knieprothese: rond een bestaande knieprothese kan een breuk ontstaan, vooral bij een val of verminderde botkwaliteit.

Let op bij vertraagd of afwijkend herstel

Na een breuk, kneuzing of operatie kan herstel tijd kosten. Neem opnieuw contact op met je arts bij disproportionele pijn, toenemende zwelling, opvallende roodheid, temperatuurverschil, extreme gevoeligheid, kleurverandering of snel afnemende functie. Dit kan soms passen bij complicaties zoals infectie, trombose, zenuw- of vaatproblemen of CRPS.

Symptomen

De klachten bij een kniefractuur ontstaan meestal direct na een val, klap of ongeval. De ernst van de klachten hangt af van de locatie, stand en stabiliteit van de breuk en van eventueel bijkomend letsel aan banden, meniscus, huid, zenuwen of bloedvaten.

• Hevige pijn: vaak direct na het letsel, meestal rond de knie en soms uitstralend naar bovenbeen, onderbeen of scheenbeen.
• Niet goed kunnen steunen: lopen is vaak sterk beperkt of onmogelijk, vooral bij breuken die het dragende deel van de knie betreffen.
• Snelle zwelling: de knie kan snel dik worden door bloeding, vochtophoping of weefselschade.
• Blauwe plek: verkleuring kan ontstaan rond de knie, het bovenbeen, onderbeen of scheenbeen.
• Bewegingsbeperking: buigen of strekken van de knie is vaak pijnlijk of niet goed mogelijk.
• Afwijkende stand: bij verplaatste breuken kan de knie, knieschijf of het been zichtbaar anders staan.
• Krakend of schurend gevoel: soms wordt een knisperend gevoel ervaren, maar probeer dit niet zelf op te wekken of te testen.
• Gevoelsverandering: tintelingen, doof gevoel of krachtsverlies kunnen wijzen op irritatie of schade aan zenuwen.
• Koude, bleke of blauwe voet: dit kan wijzen op een probleem met de doorbloeding en vraagt spoedbeoordeling.

Zoek met spoed medische hulp bij niet kunnen steunen, duidelijke standsafwijking, hevige pijn, snel toenemende zwelling, open wond, gevoelloosheid, koude of verkleurde voet, forse pijn na een ongeval, of wanneer je twijfelt of er sprake is van een breuk.

Diagnose

Een kniefractuur wordt beoordeeld door een arts. De arts kijkt naar het letselmechanisme, de pijnlocatie, zwelling, stand van het been, huid, doorbloeding, gevoel, spierfunctie en de mogelijkheid om te steunen of de knie te bewegen.

Meestal wordt een röntgenfoto gemaakt om te beoordelen of er een breuk is en hoe de botdelen staan. Bij complexe breuken, zoals een tibiaplateaufractuur of breuk dicht bij het gewricht, kan een CT-scan nodig zijn om de breuk beter in kaart te brengen. Een MRI kan soms worden gebruikt als er twijfel is over een breuk of bijkomend letsel aan meniscus, banden of kraakbeen.

Bij knieletsel wordt soms gebruikgemaakt van beslisregels, zoals de Ottawa Knee Rules, om te bepalen of een röntgenfoto nodig is. Dit vervangt geen medische beoordeling bij ernstige klachten, maar kan helpen om het risico op een breuk beter in te schatten.

Doe hier de Ottawa Knee Rules zelftest

Blijf bij duidelijke pijn, forse zwelling, niet kunnen steunen of twijfel altijd voorzichtig: laat de knie beoordelen voordat je verder gaat belasten.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van een kniefractuur hangt af van de plek, stand, stabiliteit en ernst van de breuk. Ook leeftijd, botkwaliteit, huidconditie, algemene gezondheid, activiteitenniveau en bijkomend letsel spelen mee.

• Eerst medische beoordeling: bij verdenking op een kniebreuk is beoordeling door huisarts, huisartsenpost, spoedeisende hulp of traumachirurg nodig. Ga niet zelf doorbelasten bij hevige pijn, forse zwelling of niet kunnen steunen.
• Conservatieve behandeling: een niet-verplaatste of stabiele breuk kan soms zonder operatie herstellen. Dan wordt de knie vaak beschermd met gips, spalk, brace of immobilizer en krijg je duidelijke instructies over belasten en bewegen.
• Operatieve behandeling: bij verplaatste, instabiele of gewrichtsbetrokken breuken kan een operatie nodig zijn. Botdelen kunnen worden vastgezet met platen, schroeven, pinnen of draden. Bij sommige complexe breuken en slechte botkwaliteit kan een prothese worden overwogen.
• Brace, gips of immobilisatie: draag een voorgeschreven brace of gips precies volgens instructie. Zelf een brace kopen is niet hetzelfde als medische immobilisatie en is niet geschikt om een onbeoordeelde breuk veilig te behandelen.
• Belasting opbouwen: soms mag je tijdelijk niet, gedeeltelijk of juist gedoseerd belasten. Volg het belastingsschema van arts of fysiotherapeut. Te vroeg of te veel belasten kan herstel verstoren.
• Pijn en zwelling: houd het been zo nodig hoog, koel kortdurend bij zwelling en gebruik pijnstilling volgens advies van arts of apotheek. NSAID’s zoals ibuprofen zijn niet voor iedereen geschikt; overleg bij maag-, nier-, hart- of vaatproblemen, bloedverdunners of zwangerschap.
• Fysiotherapie en revalidatie: revalidatie richt zich op zwelling verminderen, kniebuiging en -strekking herstellen, spierkracht opbouwen, looppatroon verbeteren, balans trainen en veilig terugkeren naar werk, sport of dagelijkse activiteiten. Via de BehandelaarWijzer kun je een passende fysiotherapeut zoeken.
• Zelfstandig oefenen: zelfstandig oefenen kan pas wanneer duidelijk is wat je wel en niet mag doen. Een trainingsschema op maat kan helpen in een latere fase, maar vervangt geen medisch beleid bij een recente breuk.
• Leefstijl en botgezondheid: voldoende eiwit, vitamine D, calcium, slaap, stoppen met roken en verantwoord bewegen ondersteunen de algemene belastbaarheid en botgezondheid. Bij verdenking op osteoporose is aanvullende beoordeling zinvol.
• Herstelduur: botgenezing duurt vaak meerdere weken, maar pijn, zwelling, stijfheid en krachtverlies kunnen langer aanhouden. De totale revalidatieduur verschilt sterk per breuktype, behandeling en persoonlijke situatie.

Neem opnieuw contact op met je arts bij toenemende pijn, koorts, roodheid, wondproblemen, kuitpijn, benauwdheid, gevoelsverlies, koude of blauwe voet, toenemende zwelling of wanneer je het been minder goed kunt bewegen dan verwacht.