Samenvatting

• Beschrijving klachten: De buitenste knieband, ook laterale collaterale ligament of LCL genoemd, geeft stabiliteit aan de buitenzijde van de knie. Letsel kan variëren van een lichte verrekking tot een gedeeltelijke of volledige scheur.
• Ontstaanswijze: Buitenste kniebandletsel ontstaat vaak door een klap tegen de binnenkant van de knie, een verdraaiing, overstrekking, val of plotselinge zijwaartse beweging.
• Symptomen: Klachten kunnen bestaan uit pijn aan de buitenzijde van de knie, drukpijn, zwelling, blauwe plek, stijfheid, instabiliteit, moeite met lopen en pijn bij draaien of zijwaarts bewegen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het letselverhaal, lichamelijk onderzoek en stabiliteitstesten. Bij twijfel of verdenking op bijkomend letsel kan een MRI-scan nodig zijn.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hangt af van de ernst. Vaak bestaat herstel uit rust, gedoseerd belasten, brace of tape, fysiotherapie en geleidelijke opbouw. Operatie is vooral aan de orde bij ernstig of gecombineerd knieletsel.

Beschrijving klachten

De buitenste knieband, ook wel laterale collaterale ligament of LCL genoemd, loopt aan de buitenzijde van de knie van het bovenbeen naar het kuitbeen. Deze band helpt voorkomen dat de knie te ver naar buiten openklapt en geeft stabiliteit bij lopen, draaien, afremmen, sporten en zijwaartse bewegingen.

Bij buitenste kniebandletsel wordt de band te ver op rek gebracht. Dit kan leiden tot een lichte verrekking, een gedeeltelijke scheur of een volledige scheur. De klachten zitten meestal duidelijk aan de buitenkant van de knie. Vaak ontstaat het letsel acuut, bijvoorbeeld tijdens sport, een tackle, een val, een verdraaiing of een ongeval.

Een geïsoleerd LCL-letsel komt minder vaak voor dan letsel van de binnenste knieband. Bij ernstiger letsel aan de buitenzijde van de knie moet ook goed gekeken worden naar de posterolaterale hoek, meniscus, kruisbanden, kraakbeen, zenuwen en bot. Daarom is beoordeling belangrijk bij duidelijke instabiliteit, forse zwelling of een zwaar traumamoment.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont de buitenste knieband aan de buitenzijde van de knie. Deze band helpt de knie stabiel te houden bij zijwaartse belasting. Bij een verrekking of scheur ontstaat meestal pijn aan de buitenkant van de knie en soms een instabiel gevoel.

Ontstaanswijze

Buitenste kniebandletsel ontstaat meestal wanneer de knie van binnen naar buiten wordt belast. De binnenkant van de knie krijgt dan een klap of druk, waardoor de buitenzijde van de knie te ver wordt opengetrokken. Dit wordt ook wel varusstress genoemd.

• Directe klap tegen de binnenkant van de knie: bijvoorbeeld bij een tackle, botsing of trap tegen de binnenzijde van de knie.
• Verdraaiing: de knie draait terwijl de voet blijft staan, bijvoorbeeld bij sport, uitglijden of een onverwachte beweging.
• Zijwaartse beweging: een plotselinge zijwaartse beweging kan te veel rek geven op de buitenste knieband.
• Overstrekking: een overstrekkingstrauma kan de buitenste knieband beschadigen, soms samen met andere kniebanden.
• Valincident: bij een val kan het onderbeen naar binnen bewegen terwijl de knie naar buiten wordt belast.
• Sportletsel: LCL-letsel kan voorkomen bij voetbal, hockey, skiën, rugby, handbal, basketbal en andere sporten met draaien, afremmen of contactmomenten.
• Verkeersongeval: bij grotere krachten, zoals een fiets-, scooter- of auto-ongeval, kan ernstiger en gecombineerd knieletsel ontstaan.

Een buitenste knieband kan geïsoleerd beschadigen, maar bij forse trauma’s kan ook schade ontstaan aan de posterolaterale hoek, meniscus, kruisbanden, kraakbeen, zenuwen of bot. Bij duidelijke zwelling, instabiliteit, tintelingen of niet goed kunnen steunen is beoordeling belangrijk.

Symptomen

De klachten bij buitenste kniebandletsel ontstaan meestal direct na een verdraaiing, klap of val. De ernst van de klachten hangt af van de mate van beschadiging en of er ander knieletsel meespeelt.

• Pijn aan de buitenzijde van de knie: vaak duidelijk voelbaar op het verloop van de buitenste knieband.
• Drukpijn: drukken op de buitenzijde van de knie is gevoelig, vooral bij de bandaanhechtingen rond bovenbeen of kuitbeenkop.
• Zwelling: er kan zwelling ontstaan aan de buitenzijde of in de hele knie, afhankelijk van de ernst en bijkomend letsel.
• Blauwe plek: bij een grotere scheur kan later een blauwe verkleuring ontstaan aan de buitenzijde van knie of onderbeen.
• Stijfheid: buigen en strekken kan beperkt zijn door pijn, zwelling of spierspanning.
• Instabiel gevoel: de knie kan onzeker voelen, vooral bij zijwaarts bewegen, draaien, afstappen of sporten.
• Moeite met lopen: lopen, traplopen of langer staan kan pijnlijk zijn, vooral in de eerste dagen.
• Pijn bij zijwaartse belasting: bewegingen waarbij de knie naar buiten openklapt of het onderbeen naar binnen beweegt, kunnen klachten uitlokken.
• Tintelingen of doof gevoel: klachten richting onderbeen of voet kunnen wijzen op irritatie van zenuwstructuren rond de buitenzijde van de knie.
• Slotklachten of forse zwelling: dit past minder goed bij een geïsoleerd LCL-letsel en kan wijzen op bijkomend letsel, zoals meniscus-, kruisband-, kraakbeen- of botletsel.

Laat je knie beoordelen bij niet goed kunnen steunen, forse zwelling, duidelijke instabiliteit, tintelingen of doof gevoel, een knapmoment, slotklachten, afwijkende stand, veel pijn na trauma of wanneer je twijfelt of er sprake is van een breuk of ernstiger knieletsel.

Diagnose

De diagnose buitenste kniebandletsel wordt meestal gesteld op basis van het letselverhaal, de pijnlocatie en lichamelijk onderzoek. De arts of fysiotherapeut kijkt naar zwelling, drukpijn, bewegingsbeperking, looppatroon, zenuwprikkeling en stabiliteit van de knie.

Een belangrijke test is de varusstresstest. Daarbij wordt voorzichtig gekeken hoeveel speling er ontstaat aan de buitenzijde van de knie wanneer het onderbeen naar binnen wordt bewogen ten opzichte van het bovenbeen. Dit wordt vaak getest met de knie licht gebogen en soms ook bijna gestrekt.

De ernst wordt vaak ingedeeld in gradaties. Bij lichte schade is er vooral pijn zonder duidelijke speling. Bij ernstiger schade ontstaat meer speling en kan de knie instabiel aanvoelen. Veel speling, forse zwelling, pijn aan meerdere zijden van de knie of tintelingen kan wijzen op bijkomend letsel aan posterolaterale hoek, meniscus, kruisbanden, kraakbeen, zenuwen of bot.

Een MRI-scan is niet altijd nodig, maar kan zinvol zijn bij twijfel, forse instabiliteit, verdenking op gecombineerd letsel, aanhoudende klachten of wanneer specialistisch beleid wordt overwogen.

Bij trauma is het belangrijk om ook een breuk uit te sluiten wanneer iemand niet goed kan steunen, veel pijn heeft of duidelijke zwelling krijgt. De Ottawa Knee Rules kunnen helpen inschatten of een röntgenfoto nodig kan zijn, maar vervangen geen medische beoordeling bij ernstige klachten.

Doe hier de Ottawa Knee Rules zelftest

LCL-letsel gradaties

• Graad A: lichte verrekking met pijn, maar geen of nauwelijks extra speling.
• Graad B: gedeeltelijke scheur met milde tot matige speling en duidelijke gevoeligheid.
• Graad C: ernstige gedeeltelijke scheur met duidelijke speling, maar nog enige reststabiliteit.
• Graad D: volledige ruptuur met forse speling. Hierbij moet altijd worden beoordeeld of er ook ander knieletsel is.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van buitenste kniebandletsel hangt af van de ernst, de mate van instabiliteit, bijkomend letsel, sport- of werkbelasting en persoonlijke doelen. Lichte LCL-letsels kunnen vaak zonder operatie herstellen, maar ernstig of gecombineerd letsel aan de buitenzijde van de knie vraagt sneller specialistische beoordeling.

• Eerste fase: verminder pijn en zwelling met relatieve rust, kortdurend koelen, hoog leggen, lichte compressie en gedoseerd bewegen. Blijf binnen een veilige pijngrens en voorkom zijwaartse stress op de knie.
• Laat de knie beoordelen: bij duidelijke instabiliteit, forse zwelling, tintelingen, doof gevoel, niet goed kunnen steunen, slotklachten of een zwaar traumamoment is beoordeling door huisarts, fysiotherapeut, sportarts of orthopedisch specialist verstandig.
• Graad A: lichte LCL-verrekking herstelt vaak met belasting aanpassen, tijdelijk minder sporten, rustige mobiliteit en geleidelijke krachtopbouw. Herstel duurt vaak enkele weken.
• Graad B: bij matige schade is vaak een brace en fysiotherapie zinvol. De brace helpt zijwaartse belasting beperken terwijl mobiliteit en spierkracht worden opgebouwd.
• Graad C: bij ernstiger schade is meestal langere bescherming met brace nodig, gecombineerd met een uitgebreider revalidatieprogramma.
• Graad D: bij een volledige ruptuur is specialistische beoordeling belangrijk. Operatie is vaker aan de orde wanneer er ook letsel is van de posterolaterale hoek, kruisbanden, meniscus of andere stabiliserende structuren.
• Brace of tape: een brace kan helpen om de buitenste knieband te beschermen tegen zijwaartse belasting. Tape kan tijdelijk steun geven bij mild letsel, maar vervangt geen goede opbouw van kracht en controle.
• Fysiotherapie: fysiotherapie richt zich op pijn en zwelling verminderen, kniebuiging en -strekking herstellen, bovenbeen- en heupkracht opbouwen, balans trainen en veilig terugkeren naar werk of sport. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Belasting opbouwen: bouw lopen, fietsen, traplopen, krachttraining en sport stapsgewijs op. Vermijd in het begin draaibewegingen, zijwaarts afzetten, contactsport en plotseling afremmen.
• Terugkeer naar sport: sporthervatting vraagt voldoende kracht, stabiliteit, vertrouwen en controle bij wenden, remmen, springen en zijwaartse bewegingen. Te snelle terugkeer vergroot de kans op terugval.
• Zelfstandig oefenen: een trainingsschema op maat kan in een passende fase helpen, maar vervangt geen beoordeling bij instabiliteit, forse pijn of sporthervatting.
• Leefstijl en herstel: voldoende slaap, eiwitrijke voeding, herstelmomenten, gezond gewicht en verantwoord bewegen ondersteunen de belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl.

Neem opnieuw contact op met een arts of fysiotherapeut bij toenemende instabiliteit, forse zwelling, slotklachten, tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies in voet of enkel, niet kunnen strekken, herhaald doorzakken, aanhoudende pijn of wanneer je niet veilig kunt terugkeren naar werk of sport.