Samenvatting

• Beschrijving klachten: Syndesmoseletsel is schade aan de stevige bandverbinding tussen het scheenbeen en kuitbeen, net boven de enkel. Dit wordt ook een hoge enkelsprain of high ankle sprain genoemd en kan zorgen voor pijn, zwelling en instabiliteit.
• Ontstaanswijze: Het letsel ontstaat vaak door een draaitrauma, eversietrauma, krachtige buitenwaartse draaiing van de voet, sportcontact, val of ongeval. Soms gaat het samen met een enkelbreuk.
• Symptomen: Klachten zijn pijn boven of aan de voorzijde van de enkel, pijn bij belasten, zwelling, drukpijn tussen scheenbeen en kuitbeen, moeite met lopen en soms een instabiel gevoel.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het trauma, lichamelijk onderzoek en soms beeldvorming. Bij verdenking op een breuk kunnen de Ottawa Ankle Rules helpen bepalen of een röntgenfoto nodig is.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling bestaat uit ontlasten, koelen, ondersteuning met brace of tape, fysiotherapie, geleidelijke oefenopbouw en soms operatie bij instabiliteit of bijkomende breuk.

Beschrijving klachten

Een syndesmoseletsel is een beschadiging van de syndesmose: de stevige bindweefselverbinding tussen het scheenbeen (tibia) en kuitbeen (fibula), net boven de enkel. Deze verbinding houdt beide botten bij elkaar en zorgt ervoor dat de enkelvork stabiel blijft wanneer je loopt, draait, springt of landt.

Bij een hoge enkelverzwikking raakt deze verbinding geïrriteerd, uitgerekt of gescheurd. De klachten zitten vaak iets hoger dan bij een gewone enkelverzwikking. Daardoor wordt dit letsel ook wel een high ankle sprain genoemd. Het herstel duurt meestal langer dan bij een standaard inversietrauma van de enkel, vooral wanneer er instabiliteit of een bijkomende breuk aanwezig is.

Syndesmoseletsel komt regelmatig voor bij sporten waarbij draaien, afremmen, contactmomenten of plotselinge richtingsveranderingen veel voorkomen. Denk aan voetbal, hockey, basketbal, rugby, skiën en contactsporten. Ook een val, verkeersongeval of harde klap tegen de enkel kan de syndesmose beschadigen.

Weber-classificatie van enkelbreuken

• Weber A: breuk laag in het kuitbeen, meestal onder het niveau van de syndesmose. De syndesmose is vaak intact.
• Weber B: breuk op het niveau van de syndesmose. Hierbij kan de syndesmose gedeeltelijk beschadigd zijn.
• Weber C: breuk hoger in het kuitbeen, meestal met duidelijke syndesmosebeschadiging en instabiliteit van de enkelvork.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont de regio van de syndesmose tussen scheenbeen en kuitbeen. Bij een syndesmoseletsel zit de pijn vaak aan de voorzijde of bovenkant van de enkel, dus hoger dan bij een gewone buitenste enkelbandverzwikking.

Ontstaanswijze

Syndesmoseletsel ontstaat meestal door een krachtig draai- of kantelmoment van de enkel. Vaak staat de voet vast op de grond terwijl het onderbeen of lichaam doordraait. Hierdoor komt er spanning op de verbinding tussen scheenbeen en kuitbeen.

• Draaitrauma: de voet staat vast terwijl het lichaam of onderbeen plotseling draait. Dit komt veel voor bij sportmomenten met wenden, keren of contact.
• Eversietrauma: de voet kantelt naar buiten, waardoor de binnenzijde en de syndesmose extra onder spanning kunnen komen. Lees ook over eversietrauma van de enkel.
• Exorotatietrauma: de voet draait krachtig naar buiten ten opzichte van het onderbeen. Dit is een klassiek mechanisme bij syndesmoseletsel.
• Inversie- of supinatietrauma: ook bij een forse enkelverzwikking waarbij de voet naar binnen klapt, kan de syndesmose meebelast raken. Lees meer over inversietrauma en supinatietrauma.
• Direct trauma: een trap, tackle, botsing of val op de enkel kan de enkelvork beschadigen.
• Sportcontact: contactsporten, tackles, blokkades en duels vergroten het risico op een hoge enkelverzwikking.
• Ongeval of val: een verkeersongeval, misstap van hoogte of val waarbij de enkel verdraait kan syndesmoseletsel veroorzaken.
• Bijkomende enkelbreuk: bij forse letsels kan ook een breuk van het kuitbeen of scheenbeen ontstaan. Vooral Weber B- en Weber C-fracturen kunnen samengaan met syndesmosebeschadiging.

Symptomen

• Pijn boven de enkel: pijn zit vaak aan de voorzijde of net boven de enkel, tussen scheenbeen en kuitbeen.
• Pijn bij belasten: lopen, afzetten, traplopen, draaien of op de tenen staan kan duidelijk pijnlijk zijn.
• Moeite met lopen: door pijn en instabiliteit kan normaal afwikkelen lastig zijn.
• Zwelling: zwelling kan aanwezig zijn rond de enkel, soms minder uitgesproken dan bij een gewone enkelverzwikking.
• Drukpijn: gevoeligheid bij druk op de syndesmose, meestal aan de voorzijde van de enkel of iets hoger tussen scheenbeen en kuitbeen.
• Pijn bij draaien: het naar buiten draaien van de voet kan pijn uitlokken.
• Pijn bij samendrukken: het samenknijpen van scheenbeen en kuitbeen hoger in het onderbeen kan pijn geven richting de enkel.
• Instabiel gevoel: de enkel kan onzeker, zwak of instabiel aanvoelen, vooral bij draaien of zijwaartse bewegingen.
• Bewegingsbeperking: buigen, strekken en draaien van de enkel kan beperkt zijn door pijn, zwelling of beschermspanning.
• Blauwverkleuring: bij een fors trauma kan blauwe verkleuring rond enkel of voet ontstaan.

Wanneer extra alert zijn?

Laat de enkel medisch beoordelen bij forse pijn na trauma, niet kunnen steunen, duidelijke standsafwijking, toenemende zwelling, gevoelloosheid, tintelingen, koude of bleke voet, ernstige drukpijn op het bot of wanneer je vermoedt dat er sprake is van een breuk.

Diagnose

De diagnose syndesmoseletsel wordt meestal gesteld op basis van het ontstaansmoment, de pijnlocatie en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar het soort trauma, de mogelijkheid om te steunen, zwelling, drukpijn, enkelstabiliteit, looppatroon, bewegingsbeperking en pijn bij draaibewegingen.

Bij lichamelijk onderzoek kan de arts of fysiotherapeut testen uitvoeren zoals de exorotatie-stresstest, squeeze test en palpatie van de syndesmose. Bij de exorotatie-stresstest wordt gekeken of het naar buiten draaien van de voet pijn geeft. Bij de squeeze test wordt het scheenbeen en kuitbeen hoger in het onderbeen samengedrukt; pijn richting de enkel kan passen bij syndesmoseletsel.

De Ottawa Ankle Rules kunnen helpen bepalen of een röntgenfoto nodig is om een breuk uit te sluiten. Bij twijfel over de ernst van het syndesmoseletsel, aanhoudende klachten of verdenking op instabiliteit kan aanvullende beeldvorming zoals röntgenfoto, echo, MRI of CT-scan worden overwogen.

Omdat syndesmoseletsel soms samengaat met een enkelbreuk of instabiliteit van de enkelvork, is goede beoordeling belangrijk. Een gemist of onderschat syndesmoseletsel kan leiden tot langdurige pijn, instabiliteit of verminderde enkelbelasting.

Doe de Ottawa Ankle Rules zelftest

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van syndesmoseletsel hangt af van de ernst van het letsel. Een stabiel letsel kan vaak zonder operatie herstellen, maar bij duidelijke instabiliteit, forse scheuring of een bijkomende breuk kan operatie nodig zijn. Het herstel duurt vaak langer dan bij een gewone enkelverzwikking en vraagt om zorgvuldige opbouw.

• Laat het letsel goed beoordelen: bij verdenking op syndesmoseletsel is een goede diagnose belangrijk. Zeker bij niet kunnen steunen, forse pijn, drukpijn op het bot, een duidelijke zwelling of verdenking op een breuk is beoordeling door arts of specialist nodig.
• Direct na het trauma: ontlast de enkel, leg het been hoog en gebruik eventueel een cold pack om pijn en zwelling tijdelijk te verminderen. Gebruik koude niet direct op de huid.
• Ontlasten bij pijn: in de eerste fase kunnen elleboogkrukken, een rollator of wandelstok helpen om de enkel tijdelijk minder te belasten.
• Pijnstilling: paracetamol kan tijdelijk helpen. NSAID’s zoals ibuprofen zijn niet voor iedereen geschikt; overleg met arts of apotheek bij maag-, nier-, hart- of vaatproblemen, bloedverdunners, zwangerschap, astma of ander medicatiegebruik. Gebruik pijnmedicatie alleen als ondersteuning.
• Brace of tape: een stevige enkelbrace of sporttape kan tijdelijk stabiliteit geven. Later in de opbouw kan elastische tape comfort bieden. Gebruik tape of brace als hulpmiddel, niet als vervanging van herstel en oefenopbouw.
• Alternatieve beweging: om conditie te behouden zonder veel enkelbelasting kun je, als dit pijnvrij of goed verdraagbaar is, kiezen voor fietsen, zwemmen, een hometrainer of beentrainer.
• Fysiotherapie en revalidatie: fysiotherapie richt zich op pijnvrije mobiliteit, enkelstabiliteit, kracht, balans, looppatroon, afwikkeling, sprong- en draaibelasting en terugkeer naar werk of sport. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Zelfstandig oefenen: een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht, stabiliteit en belastbaarheid. Bij duidelijk syndesmoseletsel blijft persoonlijke begeleiding vaak verstandig.
• Oefenmateriaal voor thuis: een oefenmat, oefenbal, Bosu bal, balansbord, weerstandsbanden of lichte gewichten kunnen ondersteunend zijn bij herstel. Bouw pas op wanneer de enkel dit aankan.
• Schoeisel en voetondersteuning: stevige, goed passende schoenen kunnen helpen bij de opbouw. Bij afwijkende voetstand, instabiliteit of terugkerende enkelklachten kan advies over steunzolen of podotherapie zinvol zijn.
• Compressie en herstel: calf sleeves kunnen tijdelijk comfort geven bij opbouw van wandelen of sport. Gebruik dit als ondersteuning, niet als hoofdbehandeling.
• Operatie: bij ernstige instabiliteit, duidelijke verbreding van de enkelvork, een Weber C-fractuur of falen van conservatief beleid kan operatie nodig zijn. Hierbij wordt de syndesmose gestabiliseerd, bijvoorbeeld met schroef, tightrope of ander fixatiemateriaal. De keuze hangt af van het letsel en de beoordeling door de specialist.
• Leefstijl en herstel: voldoende slaap, goede voeding, herstelmomenten, gezond gewicht en rustige trainingsopbouw ondersteunen het herstel. Lees meer over leefstijl of bekijk de e-learning gezonde leefstijl.

Neem opnieuw contact op met een arts of fysiotherapeut wanneer pijn of zwelling toeneemt, je niet goed kunt steunen, de enkel instabiel blijft, er tintelingen of gevoelloosheid ontstaan, er verdenking is op een breuk of wanneer er na een goed opgebouwd hersteltraject onvoldoende verbetering optreedt.