Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Scheuermann, ook wel osteochondrosis juvenilis dorsi of jeugdige kyfose genoemd, geeft een versterkte bolling van de bovenrug door wigvormige groei van meerdere wervels.
• Ontstaanswijze: De precieze oorzaak is niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, groei, wervelontwikkeling, belasting en bot-/kraakbeenfactoren kunnen een rol spelen.
• Symptomen: Veelvoorkomend zijn een ronde bovenrug, stijfheid, vermoeidheid na lang zitten of staan, bovenrugpijn en soms lage-rugpijn door compensatie.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van houding, lichamelijk onderzoek en beeldvorming, meestal een röntgenfoto waarop de kromming en wigvormige wervels beoordeeld worden.
• Behandeling en herstel: De aanpak bestaat meestal uit uitleg, oefentherapie, houdingsadvies, mobiliteit en kracht. Bij groei en duidelijke kromming kan een brace worden overwogen; operatie is zelden nodig.

Beschrijving klachten

De ziekte van Scheuermann is een structurele groeiafwijking van de wervelkolom die meestal ontstaat tijdens de tienerjaren. De aandoening wordt ook wel osteochondrosis juvenilis dorsi, juvenile kyphose of Scheuermann’s kyphosis genoemd.

Bij Scheuermann groeien enkele wervels niet gelijkmatig. De voorkant van de wervels blijft relatief lager dan de achterkant, waardoor de wervels wigvormig worden. Hierdoor ontstaat een versterkte bolling van de bovenrug, ook wel hyperkyfose genoemd. In tegenstelling tot een houdingsgebonden ronde rug is deze kromming minder goed actief te corrigeren.

Hoewel de afwijking meestal in de borstwervelkolom zit, kan iemand ook klachten ervaren in de nek of lage rug. Dat komt doordat het lichaam de bolling van de bovenrug vaak compenseert met extra holling in de nek en onderrug. Daardoor kunnen spieren sneller vermoeid raken en kan langdurig zitten, staan of sporten klachten uitlokken.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een versterkte kromming van de bovenrug kan ontstaan door afwijkende vorming van meerdere wervels. Dit kan leiden tot een zichtbaar rondere bovenrug en soms compensatie in nek of lage rug.

Verschil met een gewone ronde houding

Een gewone ronde houding kun je vaak tijdelijk corrigeren door rechterop te gaan zitten of staan. Bij de ziekte van Scheuermann is de kromming structureler, omdat de vorm van meerdere wervels is veranderd. Daarom is alleen “rechter zitten” meestal niet genoeg.

Ontstaanswijze

De precieze oorzaak van de ziekte van Scheuermann is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van groei, erfelijke aanleg en veranderingen in wervels en tussenwervelschijven tijdens de adolescentie.

• Groei tijdens de puberteit: Scheuermann ontstaat vaak in een periode waarin de wervelkolom snel groeit. Ongelijke groei van wervels kan bijdragen aan wigvorming.
• Wigvormige wervels: Meerdere wervels krijgen een iets lagere voorzijde dan achterzijde. Daardoor neemt de bolling van de bovenrug toe.
• Erfelijke aanleg: De aandoening komt in sommige families vaker voor, wat wijst op een erfelijke component.
• Veranderingen in kraakbeen en tussenwervelschijven: De ontwikkeling van kraakbeen, eindplaten en tussenwervelschijven kan een rol spelen bij het ontstaan van de afwijkende wervelvorm.
• Belasting en sport: Sport of fysieke belasting veroorzaakt Scheuermann niet zomaar, maar kan klachten duidelijker maken wanneer de rug al stijver of gevoeliger is.
• Compensatie in nek en lage rug: Door de rondere bovenrug kan de nek of lage rug meer moeten compenseren. Dat kan bijdragen aan nekpijn, lage-rugpijn of vermoeidheid.
• Samen voorkomen met andere houdingsafwijkingen: Soms is er ook sprake van scoliose of een duidelijke holle onderrug.

Niet elke ronde rug is Scheuermann

Een ronde bovenrug bij jongeren is vaak houdingsgebonden en niet altijd een structurele aandoening. Bij Scheuermann is de kromming stijver en zijn op beeldvorming vaak wigvormige wervels zichtbaar.

Symptomen

• Rondere bovenrug: Een versterkte bolling van de borstwervelkolom is vaak het meest opvallende kenmerk.
• Moeite met actief rechtop komen: De kromming is minder goed te corrigeren dan bij een gewone houdingskyfose.
• Bovenrugpijn: Pijn kan ontstaan rond het meest gebolde deel van de rug, vooral na langdurig zitten, staan of inspanning.
• Lage-rugpijn: Door compensatie met extra holling in de onderrug kunnen ook lage-rugklachten ontstaan.
• Nek- of schouderklachten: Een voorovergebogen bovenrug kan extra spanning geven in nek, schouders en schouderbladen.
• Stijfheid: Vooral de bovenrug kan minder soepel strekken en draaien.
• Vermoeidheid: Lang rechtop zitten of staan kan vermoeiend zijn doordat rugspieren meer moeten compenseren.
• Houdingsonzekerheid: Jongeren kunnen zich onzeker voelen over de zichtbare ronde rug of lichaamshouding.
• Beperking bij sport: Sommige sporten of houdingen kunnen klachten uitlokken, vooral bij veel impact, langdurige buiging of hoge rugbelasting.
• Alarmsignalen: Neem contact op met je huisarts bij hevige of toenemende pijn, pijn na trauma, uitstraling met krachtsverlies, gevoelsverlies, koorts, ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies of problemen met plassen of ontlasting.

Klachten verschillen sterk per persoon

Sommige jongeren hebben vooral een zichtbare kromming zonder veel pijn. Anderen ervaren stijfheid, vermoeidheid of terugkerende rugklachten. De ernst van de kromming zegt niet altijd precies hoeveel klachten iemand ervaart.

Diagnose

De diagnose begint met het bekijken van de houding, de beweeglijkheid van de wervelkolom en de mate waarin iemand de bovenrug actief kan strekken. Ook wordt gekeken naar pijn, stijfheid, spierfunctie, groei, sportbelasting en eventuele lage-rug- of nekklachten.

Bij verdenking op de ziekte van Scheuermann wordt meestal beeldvormend onderzoek gedaan, vaak een röntgenfoto van de wervelkolom van opzij. Daarop kan worden gekeken naar de mate van kyfose, wigvormige wervels, eindplaatafwijkingen en eventuele bijkomende scoliose.

Een MRI-scan is niet standaard nodig, maar kan worden overwogen bij atypische klachten, neurologische symptomen, twijfel aan de oorzaak of wanneer andere aandoeningen uitgesloten moeten worden.

Omdat een ronde bovenrug ook kan passen bij houdingsklachten, spierzwakte, groeigerelateerde rugpijn, scoliose of andere wervelkolomafwijkingen, is een goede beoordeling belangrijk.

Twijfel je of je rugklachten passen bij alarmsignalen of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van de ziekte van Scheuermann hangt af van leeftijd, groei, ernst van de kromming, klachten en beperkingen. Bij milde of matige klachten is een niet-operatieve aanpak meestal voldoende.

• Uitleg en geruststelling: Scheuermann is vaak goed te begeleiden met gerichte oefeningen, houdingsadvies en het leren doseren van belasting. Niet elke kromming hoeft actief gecorrigeerd te worden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met mobiliteit van de bovenrug, houding, rug- en rompkracht, ademhaling, schouderbladcontrole en opbouw van sport of dagelijkse belasting. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Oefeningen richten zich vaak op strekking van de borstwervelkolom, rompcontrole, bil-/rompkracht, mobiliteit van heupen en schouders en het verminderen van overbelasting in lage rug en nek. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Blijven bewegen: Regelmatig bewegen is belangrijk. Wandelen, fietsen, zwemmen, krachttraining met goede techniek en rustige mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om belastbaarheid op te bouwen.
• Pijnmanagement: Bij pijn kan tijdelijk pijnstilling worden gebruikt volgens bijsluiter of advies van huisarts/apotheek. Gebruik dit niet als vervanging van goede opbouw en beoordeling.
• Brace of korset: Bij jongeren die nog groeien en een duidelijke of toenemende kromming hebben, kan een specialist soms een brace of korset adviseren. Een rugbrace of houdingscorrector uit de winkel is niet hetzelfde als een medisch aangemeten brace. Overleg bij duidelijke kromming altijd met arts of specialist.
• Werk- en schoolhouding: Lang zitten kan klachten versterken. Wissel zitten, staan en bewegen regelmatig af en voorkom langdurig voorovergebogen werken.
• Psychologische ondersteuning: Als de houding invloed heeft op zelfbeeld, onzekerheid of sociale activiteiten, kan begeleiding helpend zijn. Dit geldt vooral bij jongeren.
• Regelmatige controle: Bij duidelijke kromming, groei of toenemende klachten kan periodieke controle door huisarts, orthopeed of specialist nodig zijn om het beloop te volgen.
• Operatie: Een operatie is zelden nodig en wordt vooral overwogen bij ernstige kromming, duidelijke beperkingen, forse pijn of progressie ondanks conservatieve aanpak. Dit besluit hoort bij een gespecialiseerd wervelkolomteam.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, goede voeding, regelmatige beweging en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.