Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Dit kan optreden in de halsslagader of wervelslagader en kan nekpijn, hoofdpijn, duizeligheid, evenwichtsproblemen of neurologische uitval geven.
• Ontstaanswijze: Een dissectie kan spontaan ontstaan of na nektrauma, een plotselinge draai- of strekbeweging van de nek, hoge bloeddruk, bindweefselaandoeningen, vaatwandproblemen, ontstekingen, infecties of onderliggende hart- en vaatziekten.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn plots hevige nekpijn of hoofdpijn, duizeligheid, dubbelzien, misselijkheid, evenwichtsproblemen, slik- of spraakproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond of Horner-syndroom.
• Diagnose: Bij verdenking is snelle medische beoordeling nodig. De diagnose wordt gesteld door een arts, meestal met beeldvorming van de bloedvaten zoals CT-angiografie, MRI/MRA of echografie/Doppler.
• (Zelf)behandeling en herstel: Zelfbehandeling is niet passend bij verdenking op een dissectie. Neem bij mogelijke signalen direct contact op met huisarts of huisartsenpost. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen, verdenking op beroerte of plots ernstige klachten.

Beschrijving van de aandoening

Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Door deze scheur kan bloed tussen de lagen van de vaatwand terechtkomen. Dit kan de bloeddoorstroming beïnvloeden en soms zorgen voor stolselvorming. Wanneer een stolsel losraakt of de bloedtoevoer naar de hersenen vermindert, kunnen ernstige neurologische klachten ontstaan.

Een dissectie kan voorkomen in de arteria carotis interna, de halsslagader, of in de arteria vertebralis, de wervelslagader. Deze bloedvaten lopen door de hals en nek en zijn belangrijk voor de bloedvoorziening van de hersenen. Daardoor kunnen klachten lijken op nekpijn, hoofdpijn, duizeligheid of evenwichtsproblemen, maar ook op signalen die passen bij een TIA of beroerte.

Vooral in de regio nek en duizeligheid is deze aandoening belangrijk om niet te missen. Plotselinge, ongebruikelijke of hevige nekpijn in combinatie met duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond of evenwichtsproblemen vraagt om snelle medische beoordeling.

Een cervicale arteriële dissectie is geen klacht waarbij je moet afwachten, stevig masseren, de nek rekken, manipuleren of zelf proberen “los te maken”. Bij verdenking moet eerst medisch worden beoordeeld of er sprake is van een vaat- of neurologisch probleem.

Toelichting afbeelding: De afbeelding toont de belangrijkste slagaders in hoofd en hals, waaronder de halsslagaders en wervelslagaders. Deze bloedvaten verzorgen een groot deel van de bloedtoevoer naar de hersenen, het gezicht en andere vitale structuren.

Nekpijn met duizeligheid: wanneer alert zijn?

Nekpijn met duizeligheid komt vaak door minder ernstige oorzaken. Maar bij plotselinge, hevige of ongebruikelijke nekpijn met dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, flauwvallen, ernstige evenwichtsproblemen of duidelijke verslechtering moet een vaat- of neurologische oorzaak snel worden uitgesloten. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen of verdenking op een beroerte.

Ontstaanswijze

Een cervicale arteriële dissectie ontstaat wanneer de binnenste laag van een slagaderwand in de nek beschadigd raakt. Dit kan spontaan gebeuren, maar ook na een trauma of na een plotselinge beweging waarbij de nek krachtig wordt gedraaid, gestrekt of belast.

• Spontaan ontstaan: Een dissectie kan ontstaan zonder duidelijke aanleiding. Daardoor kan de eerste klacht soms alleen nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid zijn.
• Nek- of hoofdtrauma: Een val, auto-ongeluk, sportletsel, harde klap of whiplashachtig trauma kan de vaatwand beschadigen.
• Plots draaien of strekken van de nek: Een onverwachte of krachtige nekbeweging kan bij sommige mensen een risicofactor zijn, vooral wanneer klachten direct daarna ontstaan.
• Hoge bloeddruk: Een verhoogde bloeddruk kan extra belasting geven op de vaatwand.
• Bindweefselaandoeningen: Aandoeningen zoals het syndroom van Marfan of Ehlers-Danlos kunnen de vaatwand kwetsbaarder maken.
• Vaatwandproblemen: Aderverkalking, vaatwandontsteking of andere hart- en vaatziekten kunnen het risico beïnvloeden.
• Ontstekingsziekten: Ontstekingsprocessen of auto-immuunziekten kunnen in sommige gevallen de bloedvaten kwetsbaarder maken.
• Infecties: Sommige infecties kunnen indirect bijdragen aan vaatwandirritatie of ontsteking.
• Medicatie en stolling: Medicatie, bloedverdunners, stollingsproblemen of vaatwandgevoelige situaties moeten altijd door een arts worden beoordeeld.
• Hoog cervicale instabiliteit: Bij bepaalde vormen van hoog cervicale instabiliteit kan extra alertheid nodig zijn bij nekklachten, duizeligheid en neurologische signalen.

Toelichting afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een bloedstolsel kan ontstaan bij verandering of beschadiging van de vaatwand. Bij een dissectie kan stolselvorming een risico vormen voor de bloedtoevoer naar de hersenen.

Waarom nekbewegingen voorzichtig benaderen?

Bij gewone nekklachten is rustig bewegen vaak verstandig. Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is dat anders. Plotselinge nekpijn met duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen of uitval moet eerst medisch worden beoordeeld. Forceer de nek niet en laat geen nekmanipulatie uitvoeren zolang een vaatprobleem niet is uitgesloten.

Symptomen

De klachten bij een cervicale arteriële dissectie kunnen verschillen per bloedvat. In de nekregio begint het soms met plotselinge nekpijn, hoofdpijn of een vreemd duizelig of instabiel gevoel. Later kunnen neurologische klachten ontstaan. Omdat dit kan overlappen met andere ernstige aandoeningen, is medische beoordeling belangrijk bij twijfel.

Klachten die kunnen passen bij halsslagaderdissectie

• Plotselinge nekpijn of hoofdpijn: Vaak ongewoon, hevig of anders dan bekende klachten.
• Pijn aan één zijde van de nek: Eenzijdige nekpijn kan voorkomen, soms zonder duidelijke spier- of gewrichtsoorzaak.
• Horner-syndroom: Een hangend ooglid, kleinere pupil en soms minder zweten aan één zijde van het gezicht.
• Oorsuizen: Soms ontstaat pulserend oorsuizen of tinnitus.
• Spraakproblemen: Moeite met praten, articuleren of woorden vinden kan een alarmsignaal zijn.
• Scheve mond of gezichtsuitval: Dit kan passen bij neurologische uitval.
• Krachtsverlies of gevoelsverlies: Uitval in arm, been of gezicht vraagt om spoedbeoordeling.

Klachten die kunnen passen bij wervelslagaderdissectie

• Duizeligheid of draaierigheid: Vooral wanneer dit plots ontstaat of samengaat met nekpijn of andere neurologische klachten.
• Evenwichtsproblemen: Moeite met lopen, zwalken, vallen of niet recht kunnen blijven staan kan voorkomen.
• Dubbelzien: Verandering in zien of dubbelzien is een alarmsignaal.
• Slikproblemen: Problemen met slikken of verslikken vragen om medische beoordeling.
• Spraakproblemen: Onduidelijk spreken of moeite met articuleren kan voorkomen.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met duizeligheid, nekpijn of neurologische klachten.
• Onwillekeurige oogbewegingen: Nystagmus of afwijkende oogbewegingen kunnen voorkomen.
• Flauwvallen of bijna flauwvallen: Zeker in combinatie met nekpijn, duizeligheid of neurologische verschijnselen.

Andere mogelijke alarmsignalen

• Hevige of ongebruikelijke nekpijn na trauma.
• Hoofdpijn die plots en anders is dan normaal.
• Verwardheid, sufheid of veranderd bewustzijn.
• Kortetermijngeheugenproblemen of duidelijke verwardheid.
• Onhandigheid, coördinatieproblemen of krachtsverlies.
• Lichtgevoeligheid, pupilverandering of dubbelzien.
• Heesheid, slikproblemen of spraakproblemen.
• Gevoelsverandering rond mond, gezicht, arm of been.

Bel 112 bij acute uitval

Bel 112 bij plotselinge scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval, acute evenwichtsproblemen of een plots zeer ernstige hoofdpijn. Dit kan passen bij een beroerte of andere spoedsituatie.

Diagnose

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is snelle medische beoordeling nodig. De diagnose wordt niet gesteld met zelftests of door stevig lichamelijk onderzoek van de nek, maar door een arts op basis van klachten, neurologisch onderzoek en beeldvorming van de bloedvaten.

De arts beoordeelt onder andere het ontstaan van de nekpijn of duizeligheid, eventuele trauma’s, neurologische symptomen, bloeddruk, risicofactoren en tekenen die kunnen passen bij een beroerte of verminderde bloedtoevoer naar de hersenen.

Aanvullende beeldvorming kan bestaan uit CT-angiografie, MRI/MRA, echografie of Doppleronderzoek. Hiermee kan worden gekeken naar de bloedvaten in hoofd en hals, de bloeddoorstroming, eventuele vaatwandafwijkingen en mogelijke complicaties.

Bij een duidelijke verdenking op arteriële dissectie zijn provocerende nekbewegingen, nekmanipulatie, stevige massage of testen waarbij de nek ver wordt gedraaid of gestrekt niet passend. Eerst moet ernstige vasculaire of neurologische problematiek medisch worden uitgesloten.

Bij verdenking op CAD is afwachten niet verstandig. Ook wanneer de klachten lijken op gewone nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid, is medische beoordeling belangrijk wanneer de klachten plots, hevig, ongebruikelijk of neurologisch zijn.

(Zelf)behandeling en herstel

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is zelfbehandeling niet passend. De eerste stap is medische beoordeling. De behandeling hangt af van de locatie van de dissectie, ernst van de klachten, aanwezigheid van neurologische uitval, stolselvorming, bloeddoorstroming en algemene gezondheid.

• Neem direct contact op bij passende klachten: Bij plotselinge nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid met neurologische klachten is dezelfde dag medische beoordeling nodig.
• Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen: Denk aan scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval of verdenking op een beroerte.
• Geen nekmanipulatie of geforceerde mobilisatie: Bij verdenking op een dissectie hoort geen manipulatie, stevige massage, tractie of geforceerde nekbeweging plaats te vinden.
• Rust tot medische beoordeling: Vermijd sport, zware inspanning, snelle draaibewegingen en activiteiten waarbij duizeligheid, nekpijn of neurologische klachten toenemen.
• Medicamenteuze behandeling: Bij een bevestigde dissectie kan een arts medicatie inzetten om stolselvorming en complicaties te beperken, bijvoorbeeld bloedplaatjesremmers of antistolling. Dit wordt altijd individueel bepaald.
• Specialistische controle: Controle door neuroloog, vaatspecialist of andere specialist kan nodig zijn om herstel, bloeddoorstroming en risico’s te volgen.
• Ingreep in geselecteerde gevallen: Soms is een stent, vaatbehandeling of andere ingreep nodig, bijvoorbeeld bij ernstige vernauwing, aanhoudende problemen met bloeddoorstroming of complicaties. Dit geldt niet automatisch voor iedere dissectie.
• Rustige opbouw na medische vrijgave: Activiteit, sport, nekbelasting en duizeligheidsprovocerende bewegingen worden pas opgebouwd wanneer de arts aangeeft wat veilig is.
• Fysiotherapie pas na uitsluiting of medische vrijgave: Fysiotherapie kan pas passend zijn wanneer ernstige vasculaire of neurologische oorzaken zijn uitgesloten of wanneer een arts aangeeft dat begeleiding veilig is. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is belangrijk voor de algemene vaatgezondheid. Bespreek ondersteuning met huisarts of praktijkondersteuner.
• Bloeddruk en risicofactoren: Houd bloeddruk, cholesterol, diabetes, roken, gewicht en beweging in overleg met de huisarts goed onder controle.
• Leefstijl als ondersteuning: Gezonde voeding, voldoende slaap en veilig bewegen kunnen de algemene vaatgezondheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.