Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Bechterew, ook wel axiale spondyloartritis of ankyloserende spondylitis genoemd, kan naast lage rug en bekken ook de nek en bovenrug stijver maken.
• Ontstaanswijze: Ontstekingen in de wervelkolom kunnen op termijn leiden tot stijfheid, minder draaibeweging en soms een veranderde houding van nek, bovenrug en borstkas.
• Symptomen: Klachten kunnen bestaan uit nekstijfheid, beperkte draaibeweging, pijn hoog in rug of nek, ochtendstijfheid, vermoeidheid en soms uitstraling naar schouders of bovenrug.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door huisarts/reumatoloog op basis van het totale klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, HLA-B27 en waar nodig beeldvorming van SI-gewrichten en wervelkolom.
• Behandeling en herstel: Behandeling bestaat uit medische begeleiding, medicatie waar nodig, actief blijven bewegen, fysiotherapie, houdingsoefeningen en voorzichtig omgaan met nekbelasting, vooral bij gevorderde stijfheid.

Beschrijving klachten

De ziekte van Bechterew is een chronische ontstekingsaandoening van de wervelkolom en het bekken. De moderne verzamelnaam is vaak axiale spondyloartritis. De aandoening begint meestal laag in de rug of rond de SI-gewrichten, maar kan later ook klachten geven in de borstwervelkolom, ribben en nek.

Bij betrokkenheid van de nek kan de cervicale wervelkolom stijver worden. Draaien, achterom kijken, omhoog kijken of langdurig in één houding zitten kan lastiger worden. Soms verandert ook de houding van hoofd, nek en bovenrug, waardoor iemand meer voorovergebogen gaat staan of bewegen.

Deze nekversie is bewust anders dan de lage-rug- en bekkenversie. Hier ligt de nadruk op nekbeweeglijkheid, houding, veiligheid van de nekwervelkolom en het onderscheid met gewone nekpijn. Duizeligheid is geen typisch kernsymptoom van Bechterew. Als duizeligheid aanwezig is, moet altijd worden gekeken of dit door iets anders komt, zoals evenwicht, bloeddruk, medicatie, nekspanning, neurologische klachten of een andere medische oorzaak.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe ontstekingen en stijfheid bij Bechterew invloed kunnen hebben op de wervelkolom. In de nek kan dit zorgen voor minder draaibeweging, stijfheid en houdingsverandering.

Waarom Bechterew ook bij nekklachten kan passen

Bechterew begint vaak in bekken en lage rug, maar kan zich uitbreiden naar de hele wervelkolom. Als de nek betrokken raakt, vallen vooral ochtendstijfheid, beperkte draaibeweging, houding en moeite met achterom kijken op. Duizeligheid moet apart en voorzichtig worden beoordeeld.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van de ziekte van Bechterew is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van erfelijke aanleg, afweerreacties en omgevingsfactoren. In de nek gaat het vooral om uitbreiding van ontsteking en stijfheid naar de cervicale wervelkolom.

• Ontsteking in de wervelkolom: Bij Bechterew kunnen ontstekingen ontstaan op plekken waar gewrichten, banden en pezen aan bot hechten. Dit kan stijfheid en bewegingsbeperking geven.
• Uitbreiding naar nek en bovenrug: De aandoening begint vaak rond bekken en lage rug, maar kan later ook borstwervelkolom, ribben en nek beïnvloeden.
• Houdingsverandering: Door stijfheid van bovenrug en nek kan het hoofd meer naar voren komen te staan. Dit kan nekspieren extra belasten.
• Erfelijke aanleg: HLA-B27 komt vaker voor bij mensen met axiale spondyloartritis, maar is geen sluitende ja/nee-test.
• Afweerreactie: Het immuunsysteem speelt een rol bij de ontstekingsactiviteit. Daardoor kunnen klachten wisselen in periodes van rustiger beloop en opvlammingen.
• Roken: Roken wordt ongunstig gezien bij Bechterew en kan samenhangen met een ongunstiger beloop, conditieverlies en slechtere longfunctie.
• Belasting en langdurige houding: Lang zitten, veel beeldschermwerk of weinig bewegen veroorzaakt Bechterew niet, maar kan nek- en bovenrugstijfheid wel duidelijker voelbaar maken.
• Kwetsbaarheid bij gevorderde stijfheid: Bij vergevorderde verstijving kan de wervelkolom kwetsbaarder worden. Een val of ongeluk moet dan extra serieus worden genomen.

Voorzichtig met nekmanipulaties

Bij bekende of vermoede Bechterew, duidelijke nekstijfheid of gevorderde wervelkolomstijfheid is voorzichtigheid belangrijk. Laat je nek niet zomaar hard manipuleren of “kraken”, zeker niet bij pijn, duizeligheid, neurologische klachten of na een val.

Symptomen

• Nekstijfheid: Vooral in de ochtend, na rust of na lang in dezelfde houding zitten.
• Beperkt draaien van de nek: Achterom kijken, autorijden, fietsen of over de schouder kijken kan lastiger worden.
• Pijn in nek of bovenrug: Soms zeurend, diep of stijf aanvoelend, vaak in combinatie met lage rug- of bekkenklachten.
• Verbetering door bewegen: Rustig bewegen, wandelen of mobiliteitsoefeningen geven vaak meer verlichting dan langdurige rust.
• Verergering door stilzitten: Lang zitten, beeldschermwerk of slapen in één houding kan stijfheid versterken.
• Houdingsverandering: Hoofd, nek en bovenrug kunnen meer naar voren gaan staan bij langdurige stijfheid.
• Schouder- of bovenrugklachten: Nekstijfheid kan samengaan met spanning rond schouders, schouderbladen of borstwervelkolom.
• Vermoeidheid: Chronische ontsteking, pijn en slechter slapen kunnen veel energie kosten.
• Duizeligheid: Duizeligheid hoort niet standaard bij Bechterew. Komt dit erbij, dan moet apart worden gekeken naar nekspanning, evenwicht, bloeddruk, medicatie of neurologische oorzaken.
• Oogontsteking: Een rood, pijnlijk oog met lichtschuwheid of wazig zien vraagt dezelfde dag medische beoordeling.
• Alarmsignalen: Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of 112 bij plots hevige nekpijn na trauma, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, spraakproblemen, ernstige duizeligheid met uitval, problemen met lopen, koorts, ernstig ziek zijn of nieuwe problemen met plassen of ontlasting.

Duizeligheid altijd apart beoordelen

Bij Bechterew kan nekstijfheid aanwezig zijn, maar duizeligheid heeft vaak een andere verklaring. Zeker bij draaiduizeligheid, dubbelzien, uitval, hevige hoofdpijn, spraakproblemen, valneiging of klachten na trauma is medische beoordeling belangrijk.

Diagnose

De diagnose ziekte van Bechterew wordt niet gesteld op basis van alleen nekklachten. De huisarts of reumatoloog kijkt naar het totale patroon: beginleeftijd, lage rug- of bekkenklachten, ochtendstijfheid, nachtelijke pijn, verbetering door bewegen, familiegeschiedenis, psoriasis, darmontsteking, peesaanhechtingsklachten en oogontsteking.

Bij verdenking op axiale spondyloartritis volgt meestal verwijzing naar een reumatoloog. Bloedonderzoek kan helpen, bijvoorbeeld naar ontstekingswaarden en HLA-B27. Normale ontstekingswaarden of een negatieve HLA-B27-test sluiten Bechterew niet volledig uit.

Beeldvormend onderzoek richt zich vaak eerst op de SI-gewrichten en wervelkolom. Een röntgenfoto kan veranderingen tonen bij langer bestaande ziekte. Een MRI kan in een vroegere fase soms actieve ontsteking zichtbaar maken.

Bij nekklachten wordt ook beoordeeld of er sprake is van gewone nekpijn, artrose, spier-/houdingsklachten, zenuwprikkeling, duizeligheidsklachten of andere neurologische signalen. Bij duidelijke duizeligheid of uitvalsverschijnselen moet dit apart worden beoordeeld.

Twijfel je of je nekklachten passen bij alarmsignalen of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De ziekte van Bechterew is een chronische aandoening. Bij nekklachten richt behandeling zich op het verminderen van ontsteking, behouden van beweeglijkheid, verbeteren van houding en veilig blijven bewegen.

• Medische behandeling via arts of reumatoloog: Medicatie kan nodig zijn om pijn en ontsteking te remmen. Denk aan NSAID’s of, bij actieve ziekte en onvoldoende effect, biologische of gerichte ontstekingsremmende medicatie via de reumatoloog. Gebruik ontstekingsremmers alleen volgens advies van arts of apotheek.
• Blijven bewegen: Regelmatig bewegen is belangrijk. Wandelen, fietsen, zwemmen en rustige mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om wervelkolom, bovenrug en nek soepel te houden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met nek- en bovenrugmobiliteit, houding, ademhaling, schouderbladcontrole, kracht, ontspanning en veilige oefenopbouw. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Bij nekklachten door Bechterew zijn rustige nekbewegingen, borstwervelkolommobiliteit, houdingscontrole, ademhaling en schouder-/rompkracht belangrijk. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Voorzichtigheid bij nekbelasting: Vermijd harde manipulaties, onverwachte trekkrachten of forse eindstandige bewegingen van de nek, zeker bij gevorderde stijfheid, duizeligheid, neurologische klachten of na een val.
• Acute opvlamming: Bij een flare-up kan tijdelijk aanpassen van belasting nodig zijn. Overleg met huisarts of reumatoloog als opvlammingen vaak terugkomen, lang aanhouden of toenemen.
• Oefenmateriaal voor thuis: Een oefenmat is praktisch voor dagelijkse mobiliteits- en houdingsoefeningen. Een oefenbal kan later nuttig zijn voor rustige rompcontrole en bovenrugmobiliteit als dit veilig en pijnarm kan.
• Werkhouding afwisselen: Lang zitten en beeldschermwerk kunnen nek- en bovenrugstijfheid versterken. Wissel zitten, staan en lopen regelmatig af.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is sterk aan te raden. Roken kan ongunstig zijn voor ontsteking, longfunctie, conditie en het beloop van Bechterew.
• Let op ogen en neurologische klachten: Een rood, pijnlijk oog met lichtschuwheid of wazig zien vraagt dezelfde dag medische beoordeling. Neem ook contact op bij krachtsverlies, gevoelsverlies, hevige duizeligheid, dubbelzien of spraakproblemen.
• Trauma serieus nemen: Bij gevorderde stijfheid kan de wervelkolom kwetsbaarder zijn. Neem na een val, ongeluk of nieuwe heftige nek-/rugpijn contact op met een arts.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, regelmatige beweging, gezonde voeding, stressregulatie en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.