Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Scheuermann, ook wel osteochondrosis juvenilis dorsi of jeugdige kyfose genoemd, geeft een versterkte bolling van de bovenrug. Door compensatie kan dit ook nekpijn, schouderklachten of hoofdhoudingsproblemen geven.
• Ontstaanswijze: De precieze oorzaak is niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, groei, wervelontwikkeling, belasting en bot-/kraakbeenfactoren kunnen een rol spelen.
• Symptomen: Veelvoorkomend zijn een ronde bovenrug, stijfheid, bovenrugpijn, vermoeidheid na lang zitten of staan en soms nekpijn door een vooroverstaande houding.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van houding, lichamelijk onderzoek en beeldvorming, meestal een röntgenfoto waarop de kromming en wigvormige wervels beoordeeld worden.
• Behandeling en herstel: De aanpak bestaat meestal uit uitleg, oefentherapie, houdingsadvies, mobiliteit en kracht. Bij groei en duidelijke kromming kan een brace worden overwogen; operatie is zelden nodig.

Beschrijving klachten

De ziekte van Scheuermann is een structurele groeiafwijking van de wervelkolom die meestal ontstaat tijdens de tienerjaren. De aandoening wordt ook wel osteochondrosis juvenilis dorsi, juvenile kyphose of Scheuermann’s kyphosis genoemd.

Bij Scheuermann groeien meerdere wervels niet gelijkmatig. De voorkant van de wervels blijft relatief lager dan de achterkant, waardoor de wervels wigvormig worden. Hierdoor ontstaat een versterkte bolling van de bovenrug, ook wel hyperkyfose genoemd. Deze kromming is structureler dan een gewone ronde houding en is daardoor minder makkelijk actief te corrigeren.

Hoewel Scheuermann vooral in de borstwervelkolom zit, kunnen klachten ook merkbaar zijn in de nek. Door de rondere bovenrug komt het hoofd vaak meer naar voren te staan. Daardoor moeten nekspieren harder werken en kunnen nekpijn, schouderklachten, hoofdhoudingsproblemen of vermoeidheid ontstaan.

Deze nekversie kijkt vooral naar de relatie tussen een ronde bovenrug, vooroverstaande hoofdhouding en nekbelasting. Duizeligheid is geen typisch kernsymptoom van Scheuermann. Als duizeligheid aanwezig is, moet altijd apart worden gekeken naar andere oorzaken, zoals evenwicht, bloeddruk, medicatie, nekspanning, hoofdpijn of neurologische signalen.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een versterkte kromming van de bovenrug kan ontstaan door afwijkende vorming van meerdere wervels. Door deze bolling kan het hoofd meer naar voren komen te staan, waardoor nek en schouders extra belast kunnen worden.

Waarom Scheuermann ook nekklachten kan geven

De kromming zit meestal in de bovenrug, maar de nek moet dit vaak compenseren. Een vooroverstaande hoofdhouding, stijve bovenrug en vermoeide nekspieren kunnen daardoor samen nekklachten veroorzaken.

Ontstaanswijze

De precieze oorzaak van de ziekte van Scheuermann is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van groei, erfelijke aanleg en veranderingen in wervels en tussenwervelschijven tijdens de adolescentie.

• Groei tijdens de puberteit: Scheuermann ontstaat vaak in een periode waarin de wervelkolom snel groeit. Ongelijke groei van wervels kan bijdragen aan wigvorming.
• Wigvormige wervels: Meerdere wervels krijgen een lagere voorzijde dan achterzijde. Daardoor neemt de bolling van de bovenrug toe.
• Erfelijke aanleg: De aandoening komt in sommige families vaker voor, wat wijst op een erfelijke component.
• Veranderingen in kraakbeen en tussenwervelschijven: De ontwikkeling van kraakbeen, eindplaten en tussenwervelschijven kan een rol spelen bij de afwijkende wervelvorm.
• Compensatie in nek en schouders: Door de rondere bovenrug komt het hoofd vaak verder naar voren. Dit vergroot de belasting op nekspieren, schouders en schouderbladen.
• Belasting en sport: Sport of fysieke belasting veroorzaakt Scheuermann niet zomaar, maar kan klachten duidelijker maken wanneer de rug en nek al stijver of gevoeliger zijn.
• Samen voorkomen met andere houdingsafwijkingen: Soms is er ook sprake van scoliose, een duidelijke holle onderrug of een vooroverstaande hoofdhouding.

Niet elke ronde bovenrug veroorzaakt nekklachten

Een ronde bovenrug kan houdingsgebonden zijn, maar bij Scheuermann is de kromming structureler. Nekklachten ontstaan vooral wanneer de bovenrug stijf is, het hoofd naar voren staat en nekspieren langdurig moeten compenseren.

Symptomen

• Ronde bovenrug: Een versterkte bolling van de borstwervelkolom is vaak het meest zichtbare kenmerk.
• Vooroverstaande hoofdhouding: Het hoofd staat soms verder naar voren doordat de nek de ronde bovenrug probeert te compenseren.
• Nekpijn: Nekspieren kunnen overbelast raken door langdurige spanning of moeite om het hoofd rechtop te houden.
• Schouder- en schouderbladklachten: Spanning tussen de schouderbladen of rond de schouders komt regelmatig voor.
• Bovenrugpijn: Pijn kan ontstaan rond het meest gebolde deel van de rug, vooral na langdurig zitten, staan of inspanning.
• Stijfheid: Vooral de bovenrug kan minder soepel strekken en draaien. Hierdoor moet de nek soms meer meebewegen.
• Vermoeidheid: Lang rechtop zitten, schoolwerk, beeldschermwerk of langdurig staan kan vermoeiend zijn.
• Hoofdpijn door nekbelasting: Sommige mensen ervaren hoofdpijn vanuit nekspanning of een ongunstige hoofdhouding.
• Duizeligheid: Duizeligheid hoort niet standaard bij Scheuermann. Komt dit erbij, dan moet apart worden gekeken naar nekspanning, evenwicht, bloeddruk, medicatie of neurologische oorzaken.
• Houdingsonzekerheid: Jongeren kunnen zich onzeker voelen over een zichtbare ronde rug of vooruitstaande hoofdhouding.
• Alarmsignalen: Neem contact op met je huisarts bij hevige of toenemende pijn, pijn na trauma, uitstraling met krachtsverlies, gevoelsverlies, koorts, ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies, problemen met plassen of ontlasting, of duizeligheid met neurologische verschijnselen.

Duizeligheid altijd apart beoordelen

Bij Scheuermann kunnen nekspanning en houding meespelen, maar duizeligheid heeft vaak een andere verklaring. Zeker bij draaiduizeligheid, dubbelzien, krachtsverlies, gevoelsverlies, spraakproblemen, hevige hoofdpijn, valneiging of klachten na trauma is medische beoordeling belangrijk.

Diagnose

De diagnose begint met het bekijken van de houding, de stand van hoofd en nek, de kromming van de bovenrug en de beweeglijkheid van de wervelkolom. Er wordt gekeken of de bovenrug actief kan strekken en of nekklachten samenhangen met de ronde bovenrug of vooroverstaande hoofdhouding.

Bij verdenking op de ziekte van Scheuermann wordt meestal beeldvormend onderzoek gedaan, vaak een röntgenfoto van de wervelkolom van opzij. Daarop kan worden gekeken naar de mate van kyfose, wigvormige wervels, eindplaatafwijkingen en eventuele bijkomende scoliose.

Een MRI-scan is niet standaard nodig, maar kan worden overwogen bij atypische klachten, neurologische symptomen, duidelijke uitstraling, twijfel aan de oorzaak of wanneer andere aandoeningen uitgesloten moeten worden.

Bij nekklachten en duizeligheid wordt ook gekeken of er sprake is van gewone nekpijn, houdingsklachten, hoofdpijn vanuit de nek, evenwichtsproblemen, bloeddrukproblemen, medicatie-effecten of andere neurologische signalen. Duizeligheid wordt dus niet automatisch aan Scheuermann gekoppeld.

Twijfel je of je nekklachten passen bij alarmsignalen of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van de ziekte van Scheuermann hangt af van leeftijd, groei, ernst van de kromming, klachten en beperkingen. Bij nekklachten ligt de nadruk vooral op bovenrugmobiliteit, houdingscontrole, nekbelasting verminderen en rustig opbouwen van kracht.

• Uitleg en geruststelling: Scheuermann is vaak goed te begeleiden met gerichte oefeningen, houdingsadvies en het leren doseren van belasting. Niet elke kromming hoeft actief gecorrigeerd te worden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met bovenrugmobiliteit, nek- en schoudercontrole, houding, ademhaling, kracht, ontspanning en opbouw van school, werk of sport. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Oefeningen richten zich vaak op strekking van de borstwervelkolom, schouderbladcontrole, diepe nekspieren, rompcontrole en het verminderen van langdurige vooroverhouding. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Beeldscherm- en studiehouding: Lang naar beneden kijken kan nekklachten versterken. Wissel zitten, staan en bewegen af en breng laptop, boek of scherm zoveel mogelijk op een prettige kijkhoogte.
• Blijven bewegen: Regelmatig bewegen is belangrijk. Wandelen, fietsen, zwemmen, rustige krachttraining en mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om de rug en nek belastbaarder te maken.
• Pijnmanagement: Bij pijn kan tijdelijk pijnstilling worden gebruikt volgens bijsluiter of advies van huisarts/apotheek. Gebruik dit niet als vervanging van goede opbouw en beoordeling.
• Brace of korset: Bij jongeren die nog groeien en een duidelijke of toenemende kromming hebben, kan een specialist soms een brace of korset adviseren. Een rugbrace of houdingscorrector uit de winkel is niet hetzelfde als een medisch aangemeten brace. Overleg bij duidelijke kromming altijd met arts of specialist.
• Duizeligheid niet negeren: Als duizeligheid aanwezig is, moet dit apart beoordeeld worden. Stop met oefeningen die duizeligheid duidelijk uitlokken en neem contact op met huisarts of fysiotherapeut bij twijfel.
• Psychologische ondersteuning: Als de houding invloed heeft op zelfbeeld, onzekerheid of sociale activiteiten, kan begeleiding helpend zijn. Dit geldt vooral bij jongeren.
• Regelmatige controle: Bij duidelijke kromming, groei of toenemende klachten kan periodieke controle door huisarts, orthopeed of specialist nodig zijn om het beloop te volgen.
• Operatie: Een operatie is zelden nodig en wordt vooral overwogen bij ernstige kromming, duidelijke beperkingen, forse pijn of progressie ondanks conservatieve aanpak. Dit besluit hoort bij een gespecialiseerd wervelkolomteam.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, goede voeding, regelmatige beweging en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.