Samenvatting

• Beschrijving klachten: Hartgerelateerde klachten kunnen zich uiten als druk of pijn op de borst, maar ook als pijn in schouder, bovenarm, oksel, bovenrug, nek, kaak of maagstreek. Soms staat schouder- of armpijn meer op de voorgrond dan borstpijn.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn vernauwde kransslagaders, zuurstoftekort van de hartspier, hartritmestoornissen, hartklepproblemen, hartfalen, ontsteking rond het hart of problemen met grote bloedvaten zoals de aorta.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn schouder- of bovenarmpijn met druk op de borst, uitstraling naar arm, nek of kaak, benauwdheid, misselijkheid, zweten, duizeligheid, flauwvallen, hartkloppingen of klachten bij inspanning.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met beoordeling van klachten, lichamelijk onderzoek en zo nodig ECG, bloedonderzoek, bloeddrukmeting, hartbewaking, inspanningstest, echo of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bij verdenking op een hartinfarct of acuut coronair syndroom bel je 112. Verdere behandeling kan bestaan uit medicatie, dotteren, stent, operatie, hartrevalidatie, leefstijlbegeleiding en controle bij arts of cardioloog.

Beschrijving van de aandoening

Hartgerelateerde klachten ontstaan wanneer het hart, de kransslagaders, hartkleppen, hartspier, hartslag of grote bloedvaten niet goed functioneren. Bekende voorbeelden zijn angina pectoris, een hartinfarct, acuut coronair syndroom, hartritmestoornissen, hartfalen, hartklepproblemen, pericarditis en problemen met de aorta.

In de regio schouder en bovenarm is vooral belangrijk dat hartklachten soms kunnen aanvoelen als schouderpijn, bovenarmpijn, okselpijn of uitstraling naar de arm. Daardoor kan het beeld lijken op een gewone schouderklacht, peesklacht, slijmbeursirritatie, frozen shoulder, nekuitstraling of overbelasting.

Bij angina pectoris krijgt de hartspier tijdelijk te weinig zuurstof, vaak door vernauwde kransslagaders. De klachten ontstaan meestal bij inspanning, kou, stress of emotie en zakken vaak in rust. Bij een hartinfarct of acuut coronair syndroom is er een ernstiger probleem met de bloedtoevoer naar de hartspier. Dan is snelle medische hulp noodzakelijk.

Schouderpijn is meestal niet hartgerelateerd. Toch moet je extra alert zijn wanneer schouder- of bovenarmpijn samengaat met druk op de borst, benauwdheid, zweten, misselijkheid, bleekheid, duizeligheid, pijn naar kaak of nek, of wanneer de klacht optreedt bij inspanning en afneemt in rust.

Wanneer direct 112 bellen?

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst die niet snel zakt in rust, of bij pijn in schouder, bovenarm, arm, bovenrug, nek, kaak of maagstreek met benauwdheid, zweten, misselijkheid, bleekheid, flauwvallen, ernstige duizeligheid of een gevoel van naderend onheil.

Ontstaanswijze

Hartgerelateerde klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Sommige klachten ontstaan geleidelijk door risicofactoren zoals hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken of overgewicht. Andere klachten ontstaan acuut, bijvoorbeeld bij een hartinfarct, ernstige ritmestoornis of probleem met de aorta.

• Vernauwde kransslagaders: Bij slagaderverkalking kunnen kransslagaders nauwer worden, waardoor de hartspier bij inspanning te weinig zuurstof krijgt.
• Angina pectoris: Tijdelijk zuurstoftekort van de hartspier kan druk op de borst geven met uitstraling naar schouder, bovenarm, arm, nek, kaak, bovenrug of maagstreek.
• Acuut coronair syndroom: Bij plots verminderde bloedtoevoer naar de hartspier kan een instabiele situatie of hartinfarct ontstaan. Dit vraagt spoedzorg.
• Hartinfarct: Een kransslagader raakt deels of volledig afgesloten, waardoor hartspierweefsel beschadigd kan raken.
• Hartritmestoornissen: Een te snelle, te trage of onregelmatige hartslag kan hartkloppingen, duizeligheid, benauwdheid of flauwvallen veroorzaken.
• Hartfalen: Wanneer het hart minder goed pompt, kunnen vermoeidheid, kortademigheid, vocht vasthouden en inspanningsbeperking ontstaan.
• Hartklepproblemen: Vernauwing of lekkage van hartkleppen kan pijn op de borst, duizeligheid, benauwdheid of vermoeidheid geven.
• Pericarditis: Ontsteking van het hartzakje kan pijn op de borst geven die soms verandert met houding of ademhaling.
• Aorta-problemen: Problemen met de grote lichaamsslagader, zoals een dissectie, kunnen plots hevige borst-, rug-, schouder-, nek-, kaak- of buikpijn geven en zijn spoed.
• Risicofactoren: Hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken, overgewicht, weinig bewegen, stress, slaapapneu, ongezonde voeding, leeftijd en familiegeschiedenis verhogen het risico.

Schouderpijn is niet altijd een schouderprobleem

Schouder- of bovenarmpijn is vaak mechanisch, maar klachten bij inspanning, klachten met benauwdheid of zweten, of pijn met druk op de borst of uitstraling naar nek, kaak of arm moeten medisch worden beoordeeld.

Symptomen

Hartgerelateerde klachten kunnen duidelijk zijn, maar ook vaag of atypisch verlopen. In de regio schouder en bovenarm is vooral belangrijk dat pijn in schouder, bovenarm of arm soms onderdeel kan zijn van een hartprobleem.

• Schouderpijn: Pijn kan links, rechts of aan beide kanten voorkomen, maar uitstraling naar de linkerschouder of linkerarm is klassiek bekend.
• Bovenarmpijn: Pijn kan doortrekken naar bovenarm, elleboog, onderarm of hand.
• Druk of pijn op de borst: Een beklemmend, drukkend, brandend of zwaar gevoel op of achter het borstbeen.
• Pijn naar nek of kaak: Pijn of druk kan doortrekken naar hals, nek, kaak of tanden.
• Pijn tussen schouderbladen: Bovenrugpijn of pijn tussen de schouderbladen kan bij hart- of vaatproblemen voorkomen.
• Kortademigheid: Benauwdheid in rust of bij lichte inspanning kan wijzen op hart- of longproblemen.
• Zweten en bleekheid: Koud zweet, klam gevoel of grauwe kleur kan voorkomen bij acute hartproblemen.
• Misselijkheid of maagklachten: Soms lijken hartklachten op maagpijn, zuurbranden of misselijkheid.
• Duizeligheid of flauwvallen: Kan passen bij ritmestoornissen of ernstige circulatieproblemen.
• Hartkloppingen: Snelle, onregelmatige of bonzende hartslag kan samengaan met duizeligheid of benauwdheid.
• Vermoeidheid: Ongewone vermoeidheid, vooral bij inspanning, kan een signaal zijn.
• Vocht vasthouden: Dikke enkels, benen of snelle gewichtstoename kunnen passen bij hartfalen.
• Onrust of angstgevoel: Sommige mensen voelen sterke onrust, paniek of een gevoel dat er iets mis is.

Alarmsignalen

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst, pijn in schouder, bovenarm of arm met uitstraling naar nek, kaak, bovenrug of maagstreek, ernstige benauwdheid, flauwvallen, koud zweten, bleekheid, misselijkheid, plots ernstige duizeligheid, onregelmatige hartslag met ziek gevoel of klachten die niet snel zakken in rust. Neem dezelfde dag contact op met de huisarts bij inspanningsgebonden schouder- of armklachten, nieuwe hartkloppingen, onverklaarde duizeligheid of toenemende benauwdheid.

Diagnose

De diagnose van hartgerelateerde klachten wordt gesteld door een arts. Bij acute of ernstige klachten moet eerst worden beoordeeld of er sprake kan zijn van een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ritmestoornis, longembolie, aortaprobleem of andere spoedsituatie.

De arts vraagt naar het soort pijn, duur, ontstaan, relatie met inspanning of rust, uitstraling naar schouder, bovenarm, arm, nek, kaak, rug of maagstreek, benauwdheid, hartkloppingen, zweten, misselijkheid, duizeligheid, medicatiegebruik, risicofactoren en familiegeschiedenis.

Afhankelijk van de ernst kunnen onderzoeken nodig zijn zoals bloeddrukmeting, lichamelijk onderzoek, zuurstofmeting, ECG, bloedonderzoek, hartbewaking, holteronderzoek, inspanningstest, echo van het hart, CT-scan, hartkatheterisatie of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.

Bij schouder- of bovenarmpijn wordt ook gekeken of de klachten mogelijk uit spieren, pezen, slijmbeurs, schoudergewricht, nek, zenuwen, longen, stress of ademhaling komen. Maar bij alarmsignalen heeft het uitsluiten van hart- en vaatproblemen altijd prioriteit.

(Zelf)behandeling en herstel

Hartgerelateerde klachten moeten veilig worden beoordeeld. Bij verdenking op een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ernstige ritmestoornis of andere spoedsituatie is zelfzorg niet passend en moet direct medische hulp worden ingeschakeld.

• Bel 112 bij spoedsignalen: Wacht niet af bij druk op de borst, uitstraling naar schouder, bovenarm, arm, nek, kaak, bovenrug of maagstreek, ernstige benauwdheid, koud zweten, flauwvallen of klachten die niet snel zakken in rust.
• Huisarts bij inspanningsklachten: Klachten die steeds optreden bij inspanning, kou, stress of traplopen en afnemen in rust moeten door de huisarts worden beoordeeld.
• Medicatie volgens voorschrift: Gebruik hartmedicatie, bloedverdunners, bloeddrukmedicatie, cholesterolverlagers of nitraten alleen zoals voorgeschreven. Stop of wijzig medicatie niet zelfstandig.
• Medische behandeling: Afhankelijk van de oorzaak kan behandeling bestaan uit medicatie, dotteren, stentplaatsing, ritmebehandeling, pacemaker, bypassoperatie, klepbehandeling of andere cardiologische zorg.
• Hartrevalidatie: Na een hartinfarct, operatie of ernstige hartklacht kan hartrevalidatie helpen bij veilig bewegen, conditieopbouw, leefstijl, stress, vertrouwen en terugkeer naar dagelijkse activiteiten.
• Fysiotherapie pas na medische beoordeling: Bij schouder- of bovenarmklachten met mogelijke hartsignalen is fysiotherapie pas passend wanneer ernstige oorzaken zijn uitgesloten of wanneer cardioloog/huisarts bewegen veilig vindt.
• Schouderrevalidatie na medische vrijgave: Wanneer hartproblemen zijn uitgesloten of onder controle zijn, kan fysiotherapie helpen bij bijkomende schouder-, nek- of bovenarmklachten, houding, kracht en belastbaarheid.
• Bewegen op maat: Regelmatig bewegen is belangrijk voor hartgezondheid, maar bij bekende of vermoede hartproblemen moet intensiteit veilig worden opgebouwd.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Gebruik eventueel begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Leefstijl: Gezonde voeding, voldoende slaap, stressregulatie, minder alcohol, gezond gewicht en voldoende beweging ondersteunen de hartgezondheid.
• Controle en follow-up: Regelmatige controle van bloeddruk, cholesterol, diabetes, gewicht, klachten en medicatie is belangrijk bij verhoogd risico of bekende hart- en vaatziekten.
• Psychologische impact: Hartklachten kunnen angst of onzekerheid geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of hartrevalidatieteam.