Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een pancoasttumor is een zeldzame longtoptumor die pijn kan geven rond schouder, schouderblad, bovenarm, oksel, arm of hand. De klachten kunnen lijken op een gewone schouderklacht, peesklacht, nekklacht of zenuwpijn.
• Ontstaanswijze: Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker. Risicofactoren zijn onder andere roken, passief roken en langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen zoals asbest, dieseluitlaatgassen, radon of bepaalde industriële stoffen.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn aanhoudende schouder- of bovenarmpijn, pijn rond schouderblad of oksel, uitstraling naar arm of hand, tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies, nachtelijke pijn, gewichtsverlies, vermoeidheid, bloed ophoesten of tekenen van het syndroom van Horner.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met lichamelijk onderzoek, neurologisch onderzoek, beeldvorming zoals röntgenfoto, CT-scan, MRI-scan of PET-scan en weefselonderzoek via biopsie.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hoort via longarts, oncoloog en/of chirurg te verlopen. Mogelijkheden zijn chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie en nazorg. Fysiotherapie kan ondersteunend zijn tijdens herstel of revalidatie.

Beschrijving van de aandoening

Een pancoasttumor, ook wel longtoptumor of superior sulcus tumor genoemd, is een tumor die bovenin de long ontstaat. Door deze ligging kan de tumor klachten geven rond de schouder, het schouderblad, de bovenarm, de oksel, de arm of de hand.

Bij de regio schouder en bovenarm is vooral belangrijk dat de klachten kunnen lijken op een gewone schouderblessure, slijmbeursirritatie, peesklacht, frozen shoulder, nekuitstraling of zenuwbeknelling. Toch past een pancoasttumor meestal niet goed bij een normale mechanische schouderklacht. De pijn is vaak diep, aanhoudend, progressief en kan ook in rust of ’s nachts aanwezig zijn.

Wanneer de tumor zenuwen rond de longtop of plexus brachialis beïnvloedt, kan pijn uitstralen naar de bovenarm, elleboog, onderarm, hand of vingers. Ook tintelingen, doof gevoel of krachtsverlies in hand en vingers kunnen voorkomen. Soms lijkt het daardoor op een nekhernia of zenuwklacht vanuit de schouderregio.

Een pancoasttumor kan ook het syndroom van Horner geven. Daarbij kunnen een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht ontstaan. In combinatie met schouder- of armpijn is dit een belangrijk alarmsignaal.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding geeft een schematische indruk van een tumor bovenin de long. De exacte ligging en uitbreiding verschillen per persoon en kunnen alleen met medisch onderzoek worden beoordeeld.

Waarom dit bij schouderklachten belangrijk is

Schouderpijn komt vaak door spieren, pezen, slijmbeurs, gewricht, nek of overbelasting. Maar aanhoudende schouder- of bovenarmpijn zonder duidelijke verklaring, pijn die ’s nachts erger is, pijn die niet reageert op gewone maatregelen, of schouderpijn met tintelingen, krachtsverlies, gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid moet medisch worden beoordeeld.

Ontstaanswijze

Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker die ontstaat in de bovenste longtop. Door de ligging kan de tumor druk geven op of doorgroeien in omliggende structuren, zoals de bovenste ribben, schouderregio, zenuwen, bloedvaten, lymfeklieren en weefsels richting arm en hand.

• Longkanker: Een pancoasttumor is meestal een vorm van niet-kleincellige longkanker.
• Roken: Roken is een belangrijke risicofactor voor longkanker. Ook passief roken verhoogt het risico.
• Blootstelling aan schadelijke stoffen: Langdurige blootstelling aan stoffen zoals asbest, radon, dieseluitlaatgassen, chroom, nikkel, arsenicum of andere kankerverwekkende stoffen kan het risico verhogen.
• Ligging bovenin de long: Door de ligging in de longtop kan pijn vooral voelbaar zijn rond schouder, schouderblad, oksel, bovenarm, arm of hand.
• Betrokkenheid van de plexus brachialis: Druk op zenuwen richting arm en hand kan uitstralende pijn, tintelingen, doof gevoel of krachtsverlies geven.
• Betrokkenheid van ribben of borstkas: Doorgroei of druk op ribben en omliggende weefsels kan diepe pijn rond schouderblad, borstkas of bovenrug veroorzaken.
• Syndroom van Horner: Betrokkenheid van zenuwbanen richting het gezicht kan zorgen voor een hangend ooglid, kleine pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht.
• Doorgroei naar omliggende structuren: De tumor kan bloedvaten, lymfeklieren, ribben, wervels, zenuwen of omliggende weefsels aantasten.
• Niet besmettelijk: Longkanker is niet besmettelijk. Erfelijke aanleg kan soms een rol spelen, maar roken en omgevingsfactoren zijn vaker bepalend.

Niet elke schouderpijn is een schouderprobleem

Schouderpijn kan ook afkomstig zijn van nek, zenuwen, borstkas, hart, longen of algemene ziekte. Pijn die niet past bij beweging of belasting, ’s nachts aanwezig is, steeds erger wordt of samengaat met algemene klachten vraagt medische beoordeling.

Symptomen

De symptomen van een pancoasttumor hangen samen met de ligging bovenin de long en mogelijke betrokkenheid van zenuwen, ribben, bloedvaten en omliggende weefsels. De klachten kunnen langzaam ontstaan en lijken soms op gewone schouder-, bovenarm- of nekklachten.

• Diepe schouderpijn: Vaak aanhoudende pijn rond schouder, schouderkop, schouderblad of oksel.
• Bovenarmpijn: Pijn kan doortrekken naar de bovenarm en soms verder naar elleboog, onderarm of hand.
• Pijn rond schouderblad: De pijn kan hoog in de rug of achter de schouder voelbaar zijn.
• Uitstraling naar arm of hand: Pijn kan lopen richting oksel, binnenzijde van de arm, onderarm, hand of vingers.
• Tintelingen of doof gevoel: Vooral in arm, hand of vingers door betrokkenheid van zenuwen.
• Krachtsverlies: Zwakte in hand, vingers of arm kan ontstaan door druk op zenuwen.
• Minder handfunctie: Fijne motoriek, knijpkracht of grijpen kan verminderen.
• Nachtelijke pijn: Pijn die vooral ’s nachts aanwezig is of niet goed reageert op rust verdient extra aandacht.
• Syndroom van Horner: Een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht kunnen voorkomen.
• Onverklaard gewichtsverlies: Afvallen zonder duidelijke reden kan een alarmsignaal zijn.
• Vermoeidheid of ziek gevoel: Aanhoudende vermoeidheid kan voorkomen.
• Bloed ophoesten: Dit vraagt altijd medische beoordeling.
• Heesheid of slikproblemen: Kan ontstaan wanneer zenuwen of structuren rond keel of borstkas betrokken raken.
• Zwelling in arm, gezicht of nek: Kan ontstaan door druk op bloedvaten of lymfeafvoer.
• Hoesten of benauwdheid: Dit kan voorkomen, maar staat bij pancoasttumoren niet altijd op de voorgrond.

Alarmsignalen

Neem snel contact op met de huisarts bij aanhoudende schouder-, schouderblad-, oksel- of bovenarmpijn zonder duidelijke verklaring, pijn die ’s nachts erger is, tintelingen of krachtsverlies in hand of arm, minder handfunctie, onverklaard gewichtsverlies, bloed ophoesten, heesheid, slikproblemen, zwelling in gezicht of arm, of een hangend ooglid met kleinere pupil aan één kant.

Diagnose

De diagnose pancoasttumor wordt gesteld door een arts. Omdat de klachten kunnen lijken op een gewone schouder-, pees-, nek- of zenuwklacht, is het belangrijk dat alarmsignalen en risicofactoren zorgvuldig worden uitgevraagd. De arts kijkt naar duur en beloop van de pijn, nachtelijke pijn, uitstraling, tintelingen, krachtsverlies, handfunctie, gewichtsverlies, hoesten, bloed ophoesten, rookgeschiedenis en eventuele neurologische signalen.

Bij lichamelijk onderzoek kan worden gekeken naar schouderbeweging, nekbeweging, spierkracht, gevoel, reflexen, handfunctie, houding, pijnprovocatie en tekenen van neurologische betrokkenheid. Wanneer het beeld niet past bij een gewone schouderklacht of wanneer alarmsignalen aanwezig zijn, is verder medisch onderzoek nodig.

Bij verdenking op een longtoptumor is beeldvorming nodig. Dit kan beginnen met een röntgenfoto van de borstkas, maar vaak zijn CT-scan en/of MRI-scan nodig om de longtop, schouderregio, ribben, zenuwen, bloedvaten en omliggende structuren goed te beoordelen.

Een PET-scan kan worden gebruikt om activiteit en eventuele uitbreiding van de ziekte in beeld te brengen. Om zeker te weten om welk type tumor het gaat, is meestal weefselonderzoek nodig via een biopsie. Dit is belangrijk om de juiste behandeling te bepalen.

(Zelf)behandeling en herstel

Een pancoasttumor is geen schouderklacht om zelf te behandelen. Bij verdenking is snelle medische beoordeling nodig. De behandeling wordt bepaald door longarts, oncoloog, radiotherapeut, chirurg en andere betrokken specialisten. De aanpak hangt af van het type tumor, uitbreiding, algemene gezondheid en behandelbaarheid.

• Neem alarmsignalen serieus: Wacht niet af bij aanhoudende schouder-, schouderblad-, oksel- of bovenarmpijn met nachtelijke pijn, tintelingen, krachtsverlies, gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid.
• Medische behandeling: Behandeling kan bestaan uit chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie of een combinatie hiervan.
• Operatie: Wanneer de tumor technisch en medisch operabel is, kan chirurgische verwijdering onderdeel zijn van de behandeling. Dit wordt altijd specialistisch beoordeeld.
• Pijnbehandeling: Pijn door zenuwdruk, schouderregiobetrokkenheid of tumoruitbreiding vraagt gerichte medische pijnbehandeling. Gebruik pijnmedicatie alleen volgens advies van arts of apotheker.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken blijft belangrijk voor algemene gezondheid, longfunctie, herstelvermogen en behandeluitkomsten. Gebruik eventueel professionele begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Fysiotherapie als nazorg: Fysiotherapie kan zinvol zijn tijdens of na behandeling voor conditie, ademhaling, schouderfunctie, armfunctie, kracht, pijn, vermoeidheid en dagelijkse belastbaarheid. Dit gebeurt bij voorkeur in afstemming met het behandelteam.
• Geen zelfstandige training bij verdenking: Start niet met schouderoefeningen, krachttraining, rekken, massage of mobilisaties wanneer er alarmsignalen zijn of nog geen medische beoordeling heeft plaatsgevonden.
• Bewegen op maat: Rustige beweging kan later ondersteunend zijn, maar belasting moet worden afgestemd op klachten, behandeling, bloedwaarden, vermoeidheid, pijn en medische adviezen.
• Arm- en schouderfunctie herstellen: Na behandeling kan begeleiding nodig zijn bij schouderbeweeglijkheid, armkracht, littekenregio, zenuwklachten, houding en dagelijkse activiteiten.
• Voeding en herstel: Voldoende eiwitten, energie, vocht en begeleiding bij gewichtsverlies zijn belangrijk. Bij onbedoeld gewichtsverlies kan een diëtist zinvol zijn.
• Psychologische ondersteuning: Een verdenking of diagnose kanker kan veel angst, onzekerheid en stress geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of oncologisch team.
• Nazorg en controle: Regelmatige controles zijn belangrijk om behandeling, bijwerkingen, herstel, pijn en eventuele terugkeer of uitbreiding van ziekte te volgen.
• Leefstijl als ondersteuning: Voldoende slaap, stoppen met roken, gezonde voeding, passende beweging, stressregulatie en sociale steun kunnen de algemene belastbaarheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl.