Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een schouderfractuur is een botbreuk in de schouderregio. Dit kan gaan om een proximale humerusfractuur, claviculafractuur of scapulafractuur. Klachten zijn vaak hevige pijn, zwelling, bloeduitstorting, drukpijn en moeite om de arm te bewegen.
• Ontstaanswijze: Schouderbreuken ontstaan meestal door een val op de schouder of uitgestrekte arm, directe impact, sportletsel, verkeersletsel of hoogenergetisch trauma. Osteoporose, hogere leeftijd, valrisico en langdurig corticosteroïdgebruik verhogen de kans op een breuk.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn forse pijn, zwelling, blauwe plek, standsafwijking, drukpijn, niet kunnen heffen van de arm, krachtsverlies, krakend gevoel, tintelingen of koude/bleke hand bij vaat- of zenuwbetrokkenheid.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met lichamelijk onderzoek en beeldvorming, meestal een röntgenfoto. Soms is CT, MRI of echo nodig om de breuk, stand, gewrichtsbetrokkenheid of bijkomend letsel beter te beoordelen.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van type breuk, stand, leeftijd, botkwaliteit en functie. Dit kan bestaan uit sling of mitella, pijnstilling, controlefoto’s, oefentherapie, fysiotherapie of soms operatie met fixatie.

Beschrijving van de aandoening

Een schouderfractuur is een botbreuk in of rond de schouder. De schouderregio bestaat uit de bovenarmkop, het sleutelbeen, het schouderblad en de gewrichten daaromheen. Een breuk kan veel pijn geven en de armfunctie tijdelijk sterk beperken.

Schouderfracturen worden meestal verdeeld in drie hoofdgroepen:

1. Proximale humerusfractuur: Een breuk van het bovenste deel van het bovenarmbot, dicht bij de schouderkop. Dit komt relatief vaak voor, vooral bij ouderen na een val en bij mensen met verminderde botkwaliteit.
2. Claviculafractuur: Een breuk van het sleutelbeen. Dit ontstaat vaak na een val op de schouder, een val op een uitgestrekte arm of sportletsel.
3. Scapulafractuur: Een breuk van het schouderblad. Dit is zeldzamer en ontstaat meestal na een grotere kracht, zoals een verkeersongeval of harde impact.

Een schouderfractuur kan samengaan met andere letsels, zoals een schouderluxatie, AC-letsel, ribletsel, zenuwprikkeling, vaatletsel of peesletsel. Daarom is beoordeling door een arts belangrijk wanneer er na trauma veel pijn, zwelling, bloeduitstorting of functiebeperking ontstaat.

Bij ouderen of mensen met osteoporose kan een relatief eenvoudige val al genoeg zijn om een breuk te veroorzaken. Bij jongere mensen is vaak meer kracht nodig, zoals bij sport, fietsval, motorongeval of botsing.

Uitleg afbeelding: Acromion = schoudertop, acromioclavicular ligament = band tussen schoudertop en sleutelbeen, clavicle = sleutelbeen, coracoclavicular ligament = band tussen processus coracoideus en sleutelbeen, coracoid process = processus coracoideus, scapula = schouderblad.

Bij verdenking op een breuk: eerst medisch beoordelen

Een schouderbreuk kun je niet betrouwbaar zelf vaststellen of uitsluiten. Bij hevige pijn na een val, duidelijke zwelling, standsafwijking, grote bloeduitstorting of niet kunnen gebruiken van de arm is medische beoordeling nodig.

Typen schouderfracturen

De behandeling en hersteltijd hangen sterk af van het soort breuk, de stand van de botdelen, gewrichtsbetrokkenheid en de algemene gezondheid.

• Proximale humerusfractuur: Breuk van de bovenarm dicht bij de schouderkop. Deze breuk komt vaak voor na een val op de arm of schouder. Soms is er ook een schouderluxatie of letsel van pezen rond de schouder.
• Claviculafractuur: Breuk van het sleutelbeen. Vaak zichtbaar door lokale zwelling, pijn en soms een duidelijke standsverandering. Veel sleutelbeenbreuken herstellen zonder operatie, maar dit hangt af van de stand en locatie.
• Scapulafractuur: Breuk van het schouderblad. Omdat hiervoor meestal veel kracht nodig is, wordt vaak ook gekeken naar bijkomend letsel aan ribben, longen, wervelkolom of schoudergordel.
• Intra-articulaire fractuur: Een breuk die doorloopt in het gewricht. Dit vraagt vaak extra zorgvuldige beoordeling, omdat de gewrichtsstand belangrijk is voor de latere functie.
• Verplaatste fractuur: De botdelen staan niet goed op elkaar. Dit kan invloed hebben op keuze tussen conservatieve behandeling en operatie.

Wanneer moet je opletten?

Een schouderfractuur ontstaat meestal na trauma. Bij duidelijke verdenking op een breuk is het verstandig om niet af te wachten, maar medische beoordeling te regelen.

Neem contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij

• Hevige schouder- of bovenarmpijn na een val, botsing of ongeval.
• Niet kunnen heffen, draaien of gebruiken van de arm.
• Duidelijke zwelling, grote bloeduitstorting of standsafwijking.
• Vermoeden van sleutelbeenbreuk, bovenarmbreuk of schouderbladbreuk.
• Een zichtbaar scheef sleutelbeen, schouder of bovenarm.
• Tintelingen, gevoelsverlies, krachtsverlies of een doof gevoel in arm of hand.
• Koude, bleke of blauwe hand of minder goed voelbare doorbloeding.
• Open wond bij de breuk of bot dat zichtbaar lijkt.
• Benauwdheid, pijn op de borst of pijn bij ademhalen na groot trauma.
• Val bij oudere leeftijd, osteoporose of langdurig corticosteroïdgebruik.

Bel 112 bij ernstig trauma, open breuk, ernstige standsafwijking, hevig bloedverlies, flauwvallen, verwardheid, ernstige benauwdheid, druk op de borst, verlamming of duidelijke vaat-/zenuwuitval.

Ontstaanswijze

Schouderfracturen ontstaan meestal door een kracht die groter is dan het bot kan opvangen. De richting van de val of klap bepaalt vaak welk bot breekt.

• Val op uitgestrekte arm: De kracht loopt via hand, onderarm en bovenarm naar de schouder en kan een proximale humerusfractuur veroorzaken.
• Val direct op de schouder: Dit kan leiden tot een sleutelbeenbreuk, AC-letsel of breuk rond de schouderkop.
• Directe klap op sleutelbeen: Bijvoorbeeld bij sport, botsing of fietsval, vaak met een claviculafractuur als gevolg.
• Directe klap op schouderblad: Een scapulafractuur ontstaat meestal door grotere impact, zoals een verkeersongeval of harde val.
• Schouderluxatie: Een schouder uit de kom kan samengaan met een breuk van de bovenarmkop of het tuberculum majus.
• Osteoporose: Bij verminderde botdichtheid kan een relatief eenvoudige val al een breuk veroorzaken. Bekijk ook onze informatie over osteoporose.
• Leeftijd en valrisico: Hogere leeftijd, verminderde balans, spierzwakte, medicatie of slecht zicht kan de kans op vallen vergroten.
• Langdurig corticosteroïdgebruik: Langdurig gebruik van corticosteroïden kan de botkwaliteit beïnvloeden en het risico op breuken verhogen.
• Reumatische aandoeningen: Ontstekingsziekten en medicatiegebruik kunnen bot- en weefselkwaliteit beïnvloeden.
• Sport en verkeer: Wielrennen, mountainbiken, contactsport, skiën, motorongevallen of verkeersongelukken kunnen schouderfracturen veroorzaken.

Afwijkend herstel: let op CRPS

Na een breuk of ander letsel kan in zeldzame gevallen complex regionaal pijn syndroom ontstaan. Dit wordt ook posttraumatische dystrofie genoemd.

Signalen zijn pijn die veel sterker is dan verwacht, aanhoudende zwelling, roodheid of kleurverschil, temperatuurverschil, overgevoeligheid, zweten, stijfheid en duidelijke functiebeperking. Neem contact op met arts of behandelaar als het herstel duidelijk afwijkt van wat verwacht wordt.

Symptomen

De klachten bij een schouderfractuur ontstaan meestal direct na een val, klap of ongeval. De pijn is vaak fors en armbewegingen zijn duidelijk beperkt.

• Hevige pijn: Pijn in schouder, bovenarm, sleutelbeen of schouderblad, vaak direct na trauma.
• Drukpijn: Duidelijke pijn bij aanraken van de breuklocatie.
• Zwelling: Het gebied kan snel dik of gespannen worden.
• Bloeduitstorting: Blauwe of paarse verkleuring kan ontstaan en soms naar arm of borstkas zakken.
• Bewegingsbeperking: De arm heffen, draaien of gebruiken lukt vaak nauwelijks.
• Functieverlies: De arm voelt zwak of niet betrouwbaar aan.
• Standsafwijking: De schouder, bovenarm of het sleutelbeen kan zichtbaar anders staan.
• Zichtbare vervorming: Bij verplaatste breuken kan een bobbel, deuk of abnormale stand zichtbaar zijn.
• Krakend gevoel: Een krakend of schurend gevoel kan voorkomen, maar probeer dit niet zelf uit te lokken.
• Pijn bij ademhalen: Vooral bij scapulafractuur, ribletsel of groot trauma kan ademhalen pijnlijk zijn.
• Tintelingen of doof gevoel: Dit kan wijzen op zenuwbetrokkenheid en vraagt beoordeling.
• Koude of bleke hand: Dit kan wijzen op doorbloedingsproblemen en vraagt spoedbeoordeling.

Alarmsignalen

Neem contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij hevige pijn na trauma, zichtbare standsafwijking, niet kunnen gebruiken van de arm, grote bloeduitstorting, open wond, tintelingen, gevoelsverlies, krachtsverlies, koude of bleke hand, benauwdheid of pijn op de borst. Bel 112 bij ernstig trauma, open breuk, ernstige vaat-/zenuwuitval, flauwvallen, ernstige benauwdheid of druk op de borst.

Diagnose

De diagnose schouderfractuur wordt gesteld door een arts op basis van het verhaal, lichamelijk onderzoek en beeldvorming. Bij lichamelijk onderzoek wordt gekeken naar zwelling, bloeduitstorting, standsafwijking, drukpijn, armfunctie, gevoel en doorbloeding van arm en hand.

Een röntgenfoto is meestal het eerste onderzoek om een breuk vast te stellen of uit te sluiten. Bij ingewikkelde breuken, gewrichtsbetrokkenheid, scapulafracturen of operatieplanning kan een CT-scan nodig zijn. Een MRI of echo kan soms worden gebruikt om bijkomend pees-, spier- of kapselletsel te beoordelen.

Bij een scapulafractuur of hoogenergetisch trauma wordt vaak extra gelet op bijkomend letsel, zoals ribbreuken, longletsel, wervelletsel of vaat-/zenuwschade. Bij oudere mensen of een breuk na een relatief kleine val kan onderzoek naar botkwaliteit, zoals osteoporose, zinvol zijn.

De diagnose en behandeling horen altijd via arts of specialist te verlopen. Zelf testen of forceren van de schouder na trauma is niet verstandig.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van een schouderfractuur hangt af van het type breuk, de stand van de botdelen, leeftijd, botkwaliteit, pijn, functie en dagelijkse belasting. De behandelend arts bepaalt of conservatieve behandeling voldoende is of dat een operatie nodig is.

• Eerste beoordeling: Bij verdenking op een schouderbreuk is medische beoordeling nodig. Meestal wordt een röntgenfoto gemaakt om de breuk en stand te beoordelen.
• Pijnstilling: Pijnstilling kan tijdelijk nodig zijn. Overleg met huisarts of apotheker bij medicatiegebruik, bloedverdunners, maagklachten, nierproblemen of zwangerschap.
• Mitella, sling of brace: Een mitella, sling of brace kan worden gebruikt om arm en schouder tijdelijk te ondersteunen. De duur verschilt per breuk en wordt door arts of specialist bepaald.
• Conservatieve behandeling: Niet-verplaatste of stabiele breuken kunnen vaak zonder operatie herstellen. Dit gebeurt met tijdelijke ondersteuning, pijnstilling, controle en geleidelijke oefenopbouw.
• Proximale humerusfractuur: Vaak wordt gestart met sling of mitella en daarna rustige oefentherapie. Te lang stilhouden kan stijfheid geven, maar te vroeg belasten kan herstel verstoren.
• Claviculafractuur: Veel sleutelbeenbreuken herstellen met een sling of mitella. Operatie kan nodig zijn bij duidelijke verplaatsing, open breuk, vaat-/zenuwproblemen of specifieke sport-/werkbelasting.
• Scapulafractuur: Veel schouderbladbreuken herstellen zonder operatie, maar omdat ze vaak door grotere impact ontstaan, is beoordeling op bijkomend letsel belangrijk. Sommige gewrichtsbetrokken breuken vragen specialistische behandeling.
• Operatie: Bij instabiele, verplaatste of gewrichtsbetrokken breuken kan operatie nodig zijn. Hierbij kunnen platen, schroeven, pinnen of ander fixatiemateriaal worden gebruikt.
• Revalidatie: Revalidatie verloopt in fasen: pijn en bescherming, behoud van beweeglijkheid, herstel van actieve beweging, krachtopbouw en terugkeer naar werk, sport of dagelijkse activiteiten.
• Frozen shoulder voorkomen: Na een schouderbreuk kan stijfheid ontstaan. Oefenen moet daarom tijdig, maar veilig en volgens instructie van arts of fysiotherapeut worden opgebouwd. Bekijk ook frozen shoulder.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij mobiliteit, pijn, schouderbladcontrole, kracht, armfunctie, littekenzorg na operatie en terugkeer naar werk of sport.
• Trainingsschema op maat: Wanneer de arts aangeeft dat oefenen veilig is, kan een trainingsschema op maat helpen bij stapsgewijze opbouw.
• Begeleiding op locatie: Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut voor revalidatie na een schouderbreuk.
• Botgezondheid en leefstijl: Voldoende eiwitten, calcium, vitamine D, slaap, niet roken, valpreventie en rustige opbouw ondersteunen herstel. Bij verdenking op osteoporose is medische beoordeling zinvol.