Samenvatting

• Beschrijving klachten: Astma is een chronische ontstekingsaandoening van de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op prikkels, waardoor benauwdheid, piepen, hoesten, slijm, druk op de borst en wisselende kortademigheid kunnen ontstaan.
• Ontstaanswijze: Astma ontstaat meestal door een combinatie van erfelijke aanleg, allergieën, luchtwegprikkels, rook, luchtvervuiling, virale infecties, overgewicht, beroepsblootstelling, vroeggeboorte en gevoeligheid van de luchtwegen.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn piepende ademhaling, hoesten, benauwdheid, kortademigheid, nachtelijke klachten, inspanningsklachten, slijm, druk op de borst, vermoeidheid en klachten door rook, geur, kou, pollen of huisstofmijt.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek, longfunctietesten zoals spirometrie met reversibiliteit en soms aanvullend onderzoek zoals allergietest, FeNO, piekstroommeting, inspanningstest of longfoto.
• (Zelf)behandeling en herstel: Astma is meestal chronisch, maar vaak goed te controleren met inhalatiemedicatie, goede inhalatietechniek, triggercontrole, stoppen met roken, bewegen, ademregulatie, leefstijl, controles en een persoonlijk astma-actieplan.

Wil je stoppen met roken?

Bekijk het gratis webinar van Ik Stop Wel. Marcel Borst laat zien hoe zijn aanpak werkt, met duidelijke uitleg, praktische stappen en goede begeleiding om in één keer te stoppen met roken. Gericht op gewoonte, rookgedrag en terugvalpreventie · Gratis webinar · Online te volgen vanuit huis

Gebruik je antidepressiva of antipsychotica? Neem dan vooraf contact op met je arts, POH of apotheek.

Bekijk gratis webinarBekijk online programma

Beschrijving van de klachten

Astma, ook wel asthma bronchiale, bronchial asthma of soms astmatische bronchitis genoemd, is een chronische aandoening van de luchtwegen. De oude term CARA werd vroeger gebruikt voor chronische luchtwegaandoeningen, maar wordt tegenwoordig meestal vervangen door specifiekere termen zoals astma en COPD.

Bij astma zijn de luchtwegen ontstoken en overgevoelig. Daardoor kunnen de luchtwegen tijdelijk vernauwen, extra slijm aanmaken en sterker reageren op prikkels zoals rook, kou, inspanning, pollen, huisstofmijt, dieren, luchtvervuiling, sterke geuren of luchtweginfecties.

Astmaklachten wisselen vaak. Sommige mensen hebben vooral klachten bij inspanning of verkoudheid, anderen vooral ’s nachts, in het pollenseizoen, bij kou of bij contact met allergenen. Tussen aanvallen door kan iemand weinig klachten hebben, terwijl de luchtwegen toch gevoelig blijven.

Typische klachten zijn benauwdheid, piepende ademhaling, hoesten, druk op de borst, slijm, vermoeidheid en minder goed kunnen sporten of bewegen. Een goede diagnose, passende medicatie, goede inhalatietechniek en inzicht in persoonlijke triggers zijn belangrijk om astma onder controle te krijgen.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien dat de luchtwegen bij astma ontstoken en gevoeliger kunnen zijn. Door zwelling, slijm en samentrekken van spiertjes rond de luchtwegen kan ademen tijdelijk moeilijker worden.

Soorten astma

Astma kan bij verschillende mensen anders verlopen. De indeling helpt om beter te begrijpen welke prikkels of behandelingen belangrijk kunnen zijn.

• Allergisch astma: Klachten ontstaan of verergeren door allergenen zoals huisstofmijt, pollen, dieren of schimmel.
• Niet-allergisch astma: De luchtwegen reageren vooral op prikkels zoals rook, kou, geur, luchtvervuiling, mist, stress of infecties.
• Inspanningsastma: Benauwdheid, hoesten of piepen ontstaat vooral tijdens of na inspanning, vaak sterker bij koude of droge lucht.
• Beroepsastma: Astma ontstaat of verergert door blootstelling aan stoffen op het werk, zoals dampen, stof, meel, latex, verf of schoonmaakmiddelen.
• Ernstig astma: Astma blijft onvoldoende onder controle ondanks goede behandeling en inhalatietechniek, en vraagt vaak begeleiding door een longarts.
• Hoestvariant astma: Hoesten staat op de voorgrond, soms zonder duidelijke piepende ademhaling.

Welke vorm iemand heeft, kan invloed hebben op behandeling, triggercontrole en begeleiding.

Soorten astma

Astma kan bij verschillende mensen anders verlopen. De indeling helpt om beter te begrijpen welke prikkels of behandelingen belangrijk kunnen zijn.

• Allergisch astma: Klachten ontstaan of verergeren door allergenen zoals huisstofmijt, pollen, dieren of schimmel.
• Niet-allergisch astma: De luchtwegen reageren vooral op prikkels zoals rook, kou, geur, luchtvervuiling, mist, stress of infecties.
• Inspanningsastma: Benauwdheid, hoesten of piepen ontstaat vooral tijdens of na inspanning, vaak sterker bij koude of droge lucht.
• Beroepsastma: Astma ontstaat of verergert door blootstelling aan stoffen op het werk, zoals dampen, stof, meel, latex, verf of schoonmaakmiddelen.
• Ernstig astma: Astma blijft onvoldoende onder controle ondanks goede behandeling en inhalatietechniek, en vraagt vaak begeleiding door een longarts.
• Hoestvariant astma: Hoesten staat op de voorgrond, soms zonder duidelijke piepende ademhaling.

Welke vorm iemand heeft, kan invloed hebben op behandeling, triggercontrole en begeleiding.

Borstvoeding en astmarisico in de kindertijd

Borstvoeding kan in de eerste levensfase mogelijk bijdragen aan een lager risico op luchtwegklachten en infecties. Bij astma is het beschermende effect niet bij iedereen hetzelfde en niet op elke leeftijd even duidelijk. Astma ontstaat meestal door een combinatie van aanleg, omgeving, allergie, infecties en luchtweggevoeligheid.

Ouders hoeven zich niet schuldig te voelen als borstvoeding niet lukt of niet mogelijk is. Bij piepen, benauwdheid of aanhoudend hoesten bij een kind is beoordeling door huisarts of kinderarts belangrijk.

Ontstaanswijze

Astma ontstaat meestal door een combinatie van erfelijke aanleg, luchtweggevoeligheid en omgevingsfactoren. Niet iedereen met risicofactoren krijgt astma, en de ernst kan per periode wisselen.

• Erfelijke aanleg: Astma, eczeem, hooikoorts of allergie in de familie verhoogt de kans op astma.
• Allergieën: Huisstofmijt, pollen, dieren, schimmel of andere allergenen kunnen astma uitlokken of onderhouden.
• Luchtweginfecties: Virale infecties, vooral op jonge leeftijd, kunnen bijdragen aan luchtweggevoeligheid.
• Rook: Actief roken en meeroken prikkelen de luchtwegen en kunnen astmaklachten verergeren.
• Luchtvervuiling: Fijnstof, uitlaatgassen, houtrook en vervuilde lucht kunnen klachten uitlokken.
• Beroepsblootstelling: Stof, dampen, chemicaliën, meel, latex, verf, schoonmaakmiddelen of rook op het werk kunnen beroepsastma veroorzaken of verergeren.
• Overgewicht: Overgewicht kan kortademigheid en astmacontrole ongunstig beïnvloeden.
• Vroeggeboorte of laag geboortegewicht: Dit kan samenhangen met kwetsbaardere longontwikkeling.
• Geslacht en leeftijd: Astma komt bij kinderen relatief vaak voor; bij volwassenen verschilt het patroon tussen mannen en vrouwen.
• Klimaat en prikkels: Koude lucht, droge lucht, mist, parfum, sterke geuren of temperatuurwisselingen kunnen klachten uitlokken.
• Stress en emoties: Stress veroorzaakt geen astma, maar kan ademhaling, spierspanning en klachtenbeleving beïnvloeden.

Symptomen

Astmaklachten zijn vaak wisselend. Ze kunnen per dag, seizoen, inspanning, infectie of blootstelling aan prikkels veranderen.

• Kortademigheid: Moeite met ademhalen, vooral bij inspanning, verkoudheid, kou of allergenen.
• Piepende ademhaling: Een fluitend of piepend geluid bij uitademen.
• Hoesten: Vaak ’s nachts, vroeg in de ochtend, bij inspanning of na prikkels.
• Druk op de borst: Een beklemmend of strak gevoel op de borst.
• Slijm: Soms taai slijm of meer slijmproductie bij luchtwegirritatie.
• Aanvalsgewijze klachten: Klachten kunnen plots toenemen en daarna weer afnemen.
• Nachtelijke klachten: Hoesten, piepen of benauwdheid kan de slaap verstoren.
• Inspanningsklachten: Benauwdheid, hoest of piepen tijdens of na bewegen of sporten.
• Vermoeidheid: Door slechte slaap, benauwdheid of verminderde conditie.
• Triggergevoeligheid: Klachten door rook, geur, kou, pollen, huisstofmijt, dieren, stof, mist of luchtvervuiling.
• Wisselende longfunctie: De luchtwegvernauwing kan variëren en soms verbeteren na luchtwegverwijdende medicatie.

Diagnose

De diagnose astma wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en longfunctieonderzoek. Belangrijk zijn de aard van de klachten, variatie door de tijd, triggers, nachtelijke klachten, inspanningsklachten, allergieën, familiegeschiedenis, rookblootstelling, werkblootstelling en reactie op medicatie.

Bij lichamelijk onderzoek luistert de arts naar de longen en beoordeelt hij of zij ademhaling, benauwdheid, piepen, tekenen van infectie en andere mogelijke oorzaken van kortademigheid.

Een longfunctietest, zoals spirometrie, kan laten zien of er sprake is van luchtwegvernauwing. Vaak wordt gekeken of de longfunctie verbetert na een luchtwegverwijder. Dat heet reversibiliteit.

Aanvullend kan soms een piekstroommeting, allergietest, FeNO-meting, inspanningstest, provocatietest, bloedonderzoek of longfoto nodig zijn. Dit hangt af van leeftijd, klachten, ernst, beloop en twijfel over andere oorzaken.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Astma kan lijken op COPD, hyperventilatie of disfunctioneel ademen, inspanningsgebonden benauwdheid, luchtweginfectie, hooikoorts met postnasale drip, reflux, hartproblemen, bloedarmoede, longembolie, vocal cord dysfunction, stressgerelateerde benauwdheid of verminderde conditie.

Noodzaak van goede behandeling bij astma

Astma is meer dan alleen tijdelijke benauwdheid. De luchtwegen kunnen ontstoken en overgevoelig blijven, ook wanneer je tijdelijk weinig klachten ervaart.

Daarom is het belangrijk om astma goed te laten beoordelen en de behandeling niet op eigen initiatief te stoppen of uit te stellen. Onvoldoende gecontroleerde astma kan leiden tot meer aanvallen, slechter slapen, minder conditie, meer medicatiegebruik en hogere kans op ernstige benauwdheid.

Bespreek met je huisarts, POH of longarts welke medicatie, inhalatietechniek, controles en actie-afspraken voor jou passend zijn.

(Zelf)behandeling en herstel

Astma is meestal een chronische aandoening, maar met goede behandeling kunnen klachten vaak sterk verminderen. Het doel is astma zo stabiel mogelijk te houden, aanvallen te voorkomen en veilig te kunnen bewegen, slapen, werken en sporten.

• Check of je astma onder controle is: Het Longfonds biedt een gratis astmatest aan om inzicht te krijgen in je klachten en astmacontrole. Doe hier de astmatest.
• Medicatie volgens behandelplan: Gebruik inhalatiemedicatie zoals afgesproken met huisarts, POH of longarts. Bij astma zijn ontstekingsremmers en luchtwegverwijders vaak de basis van de behandeling.
• Ontstekingsremmers: Inhalatiecorticosteroïden helpen de ontsteking in de luchtwegen te verminderen en zijn belangrijk voor langdurige controle. Stop of wijzig dit niet zonder overleg.
• Luchtwegverwijders: Luchtwegverwijders kunnen helpen om benauwdheid tijdelijk te verminderen. Bespreek welk middel je wanneer moet gebruiken en wat je moet doen bij onvoldoende effect.
• Actieplan bij aanval: Zorg voor duidelijke afspraken over wat je doet bij toename van benauwdheid, hoeveel medicatie je mag gebruiken en wanneer je huisarts, huisartsenpost of 112 moet bellen.
• Goede inhalatietechniek: Laat je inhalatietechniek regelmatig controleren. Een puffer werkt minder goed wanneer medicatie niet goed in de longen terechtkomt.
• Allergiebeheer: Bij allergisch astma kan het verminderen van blootstelling aan huisstofmijt, pollen, dieren, schimmel of andere allergenen helpen om klachten te beperken.
• Triggercontrole: Vermijd waar mogelijk rook, dampen, sterke geuren, stof, koude lucht, luchtvervuiling of werkstoffen die klachten uitlokken.
• Stoppen met roken: Roken en astma is een ongunstige combinatie. Stoppen met roken verlaagt de kans dat longklachten erger worden. Vraag zo nodig hulp via huisarts, POH, apotheek of een stoppen-met-rokenprogramma.
• Bewegen bij astma: Regelmatig bewegen is belangrijk voor conditie, spierkracht en vertrouwen in inspanning. Bouw rustig op en stem training af op je klachten, medicatie en conditie.
• Fysiotherapie: Een fysiotherapeut kan helpen bij conditieopbouw, ademregulatie, ontspanning, krachttraining, omgaan met inspanningsklachten en terugkeer naar sport of werk.
• Ademhaling en ontspanning: Ademhalingsoefeningen, ontspanning en stressregulatie kunnen helpen bij disfunctioneel ademen, spanning en benauwdheidsbeleving. Ze vervangen geen astmamedicatie.
• Ademspiertraining: Ademspiertraining kan bij sommige mensen ondersteunend zijn voor ademcontrole en uithoudingsvermogen. Gebruik dit als aanvulling en bij voorkeur na advies van een professional.
• Leefstijl: Voldoende slaap, gezond gewicht, goede voeding, bewegen, niet roken en herstelmomenten ondersteunen algemene gezondheid en astmacontrole.
• Regelmatige controles: Laat astma periodiek controleren, zeker bij veel klachten, medicatiewijzigingen, zwangerschap, sportproblemen, bijwerkingen of terugkerende luchtweginfecties.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige conditie- en krachtopbouw wanneer bewegen veilig en passend is.
• BehandelaarWijzer: Bij astma, benauwdheid bij inspanning, conditieopbouw of ademhalingsklachten kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.