Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Dit kan de halsslagader of wervelslagader betreffen en kan de bloedtoevoer naar de hersenen beïnvloeden.
• Ontstaanswijze: Een dissectie kan spontaan ontstaan of na trauma, plots draaien of strekken van de nek, hoge bloeddruk, bindweefselaandoeningen, vaatwandproblemen, ontstekingen, infecties of onderliggende hart- en vaatziekten.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn plots hevige nekpijn of hoofdpijn, duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, Horner-syndroom, misselijkheid of evenwichtsproblemen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts, meestal met beeldvorming van de bloedvaten zoals CT-angiografie, MRI/MRA of echografie/Doppler. Bij verdenking is snelle medische beoordeling belangrijk.
• (Zelf)behandeling en herstel: Zelfbehandeling is niet passend bij verdenking op een dissectie. Neem direct contact op met huisarts of huisartsenpost. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen of verdenking op een beroerte.

Beschrijving van de aandoening

Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Door deze scheur kan bloed tussen de lagen van de vaatwand terechtkomen. Hierdoor kan de bloeddoorstroming veranderen en kan er soms een bloedstolsel ontstaan.

De aandoening kan voorkomen in de halsslagader, ook wel arteria carotis interna genoemd, of in de wervelslagader, ook wel arteria vertebralis genoemd. Deze bloedvaten zijn belangrijk voor de bloedtoevoer naar de hersenen. Daarom kan een dissectie klachten geven die lijken op nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid, maar ook op signalen van een TIA of beroerte.

Een cervicale arteriële dissectie is zeldzaam, maar belangrijk om tijdig te herkennen. Vooral plotselinge, hevige of ongebruikelijke nekpijn of hoofdpijn in combinatie met neurologische klachten vraagt om snelle medische beoordeling. Denk aan dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, ernstige duizeligheid of evenwichtsproblemen.

Deze aandoening hoort niet te worden benaderd als gewone nekpijn of spierspanning. Bij verdenking zijn stevig rekken, manipuleren, masseren of doorduwen van de nek niet passend. Eerst moet een ernstige vaat- of neurologische oorzaak medisch worden uitgesloten.

Toelichting afbeelding: De afbeelding toont de belangrijkste slagaders in hoofd en hals, waaronder de halsslagaders en wervelslagaders. Deze bloedvaten zorgen voor een belangrijk deel van de bloedtoevoer naar de hersenen, het gezicht en andere structuren.

Waarom deze aandoening belangrijk is

Een dissectie kan de bloedstroom beïnvloeden en soms leiden tot stolselvorming. Wanneer een stolsel losraakt of de bloedtoevoer naar de hersenen vermindert, kan dit ernstige gevolgen hebben. Neem daarom geen risico bij plotselinge nekpijn of hoofdpijn met uitvalsverschijnselen. Bel 112 bij acute neurologische uitval of verdenking op een beroerte.

Ontstaanswijze

Een cervicale arteriële dissectie ontstaat wanneer de binnenste laag van de vaatwand beschadigd raakt. Hierdoor kan bloed in de vaatwand terechtkomen. Dat kan de doorgang van het bloedvat vernauwen, de bloedstroom veranderen of bijdragen aan stolselvorming.

• Spontaan ontstaan: Een dissectie kan ontstaan zonder duidelijke aanleiding. De eerste klacht kan dan plotselinge nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid zijn.
• Nek- of hoofdtrauma: Een val, auto-ongeluk, sportletsel, whiplashachtig trauma of harde klap kan de vaatwand beschadigen.
• Plots draaien of strekken van de nek: Een onverwachte of krachtige nekbeweging kan bij sommige mensen een risicofactor zijn.
• Hoge bloeddruk: Een verhoogde bloeddruk kan extra belasting geven op de vaatwand en het risico op vaatproblemen vergroten.
• Bindweefselaandoeningen: Aandoeningen zoals het syndroom van Marfan of Ehlers-Danlos kunnen de vaatwand kwetsbaarder maken.
• Vaatwandproblemen: Slagaderverkalking, vaatwandontsteking of andere hart- en vaatziekten kunnen het risico beïnvloeden.
• Ontstekingsziekten: Auto-immuunziekten of ontstekingsprocessen kunnen in sommige gevallen de bloedvaten kwetsbaarder maken.
• Infecties: Sommige infecties kunnen indirect bijdragen aan vaatwandirritatie of ontsteking.
• Medicatie en stolling: Medicatie, bloedverdunners, stollingsproblemen of vaatwandgevoelige situaties moeten altijd door een arts worden beoordeeld.
• Hoog cervicale instabiliteit: Bij bepaalde vormen van hoog cervicale instabiliteit kan extra alertheid nodig zijn bij nekklachten en neurologische signalen.

Toelichting afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een bloedstolsel kan ontstaan bij verandering of beschadiging van de vaatwand. Bij een dissectie kan stolselvorming een risico vormen voor de bloedtoevoer naar de hersenen.

Vaak niet direct herkenbaar

Een cervicale arteriële dissectie kan beginnen met klachten die lijken op gewone nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid. Het verschil zit vooral in het plotselinge, ongebruikelijke of hevige karakter en de combinatie met neurologische signalen. Daarom is alertheid belangrijk.

Symptomen

De symptomen bij een cervicale arteriële dissectie kunnen per persoon verschillen. Soms begint het met pijn in de nek of het hoofd. Soms staan duizeligheid, evenwichtsproblemen of neurologische uitvalsverschijnselen meer op de voorgrond.

Klachten die kunnen passen bij een halsslagaderdissectie

• Plotselinge hoofdpijn: Vaak ongewoon, hevig of duidelijk anders dan bekende hoofdpijn.
• Nekpijn aan één zijde: Eenzijdige nekpijn kan voorkomen, soms zonder duidelijke spier- of gewrichtsoorzaak.
• Horner-syndroom: Een hangend ooglid, kleinere pupil en soms minder zweten aan één zijde van het gezicht.
• Pulserend oorsuizen: Soms ontstaat pulserend oorsuizen of tinnitus.
• Spraakproblemen: Moeite met praten, articuleren of woorden vinden kan een alarmsignaal zijn.
• Scheve mond of gezichtsuitval: Dit kan passen bij neurologische uitval.
• Krachtsverlies of gevoelsverlies: Uitval in arm, been, gezicht of één lichaamszijde vraagt om spoedbeoordeling.

Klachten die kunnen passen bij een wervelslagaderdissectie

• Duizeligheid of draaierigheid: Vooral wanneer dit plots ontstaat of samengaat met nekpijn, hoofdpijn of uitval.
• Evenwichtsproblemen: Moeite met lopen, zwalken, vallen of niet recht kunnen blijven staan.
• Dubbelzien: Verandering in zien of dubbelzien is een belangrijk alarmsignaal.
• Slikproblemen: Problemen met slikken of verslikken vragen om medische beoordeling.
• Spraakproblemen: Onduidelijk spreken of moeite met articuleren kan voorkomen.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met duizeligheid, nekpijn of neurologische klachten.
• Onwillekeurige oogbewegingen: Afwijkende oogbewegingen of nystagmus kunnen voorkomen.
• Flauwvallen of bijna flauwvallen: Zeker in combinatie met nekpijn, duizeligheid of neurologische verschijnselen.

Andere mogelijke alarmsignalen

• Hevige of ongebruikelijke nekpijn na trauma.
• Hoofdpijn die plots en anders is dan normaal.
• Verwardheid, sufheid of veranderd bewustzijn.
• Onhandigheid, coördinatieproblemen of krachtsverlies.
• Lichtgevoeligheid, pupilverandering of dubbelzien.
• Heesheid, slikproblemen of spraakproblemen.
• Gevoelsverandering rond mond, gezicht, arm of been.

Bel 112 bij acute uitval

Bel 112 bij plotselinge scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval, acute evenwichtsproblemen of een plots zeer ernstige hoofdpijn. Dit kan passen bij een beroerte of andere spoedsituatie.

Diagnose

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is snelle medische beoordeling nodig. De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van het klachtenverhaal, neurologisch onderzoek, risicofactoren en beeldvorming van de bloedvaten.

De arts beoordeelt onder andere wanneer de klachten zijn ontstaan, of er sprake was van trauma of plotselinge nekbeweging, of er neurologische symptomen zijn, of er risicofactoren zijn voor vaatproblemen en of er signalen zijn die kunnen passen bij een TIA of beroerte.

Aanvullende beeldvorming kan bestaan uit CT-angiografie, MRI/MRA, echografie of Doppleronderzoek. Hiermee kan worden gekeken naar de bloedvaten in hoofd en hals, de bloeddoorstroming, eventuele vaatwandafwijkingen en mogelijke complicaties.

Bij een duidelijke verdenking op arteriële dissectie zijn provocerende nekbewegingen, nekmanipulatie, stevige massage of testen waarbij de nek ver wordt gedraaid of gestrekt niet passend. Eerst moet ernstige vasculaire of neurologische problematiek medisch worden uitgesloten.

Bij verdenking op CAD is afwachten niet verstandig. Ook wanneer de klachten lijken op gewone nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid, is medische beoordeling belangrijk wanneer de klachten plots, hevig, ongebruikelijk of neurologisch zijn.

(Zelf)behandeling en herstel

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is zelfbehandeling niet passend. De eerste stap is medische beoordeling. De behandeling hangt af van de locatie van de dissectie, ernst van de klachten, aanwezigheid van neurologische uitval, stolselvorming, bloeddoorstroming en algemene gezondheid.

• Neem direct contact op bij passende klachten: Bij plotselinge nekpijn of hoofdpijn met duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies of andere neurologische klachten is dezelfde dag medische beoordeling nodig.
• Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen: Denk aan scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval of verdenking op een beroerte.
• Geen nekmanipulatie of geforceerde mobilisatie: Bij verdenking op een dissectie hoort geen manipulatie, stevige massage, tractie of geforceerde nekbeweging plaats te vinden.
• Rust tot medische beoordeling: Vermijd sport, zware inspanning, snelle draaibewegingen en activiteiten waarbij nekpijn, hoofdpijn, duizeligheid of neurologische klachten toenemen.
• Medicamenteuze behandeling: Bij een bevestigde dissectie kan een arts medicatie inzetten om stolselvorming en complicaties te beperken, bijvoorbeeld bloedplaatjesremmers of antistolling. Dit wordt altijd individueel bepaald.
• Specialistische controle: Controle door neuroloog, vaatspecialist of andere specialist kan nodig zijn om herstel, bloeddoorstroming en risico’s te volgen.
• Ingreep in geselecteerde gevallen: Soms is een stent, vaatbehandeling of andere ingreep nodig, bijvoorbeeld bij ernstige vernauwing, aanhoudende problemen met bloeddoorstroming of complicaties. Dit geldt niet automatisch voor iedere dissectie.
• Rustige opbouw na medische vrijgave: Activiteit, sport en nekbelasting worden pas opgebouwd wanneer de arts aangeeft wat veilig is.
• Fysiotherapie pas na uitsluiting of medische vrijgave: Fysiotherapie kan pas passend zijn wanneer ernstige vasculaire of neurologische oorzaken zijn uitgesloten of wanneer een arts aangeeft dat begeleiding veilig is. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is belangrijk voor de algemene vaatgezondheid. Bespreek ondersteuning met huisarts of praktijkondersteuner.
• Bloeddruk en risicofactoren: Houd bloeddruk, cholesterol, diabetes, roken, gewicht en beweging in overleg met de huisarts goed onder controle.
• Leefstijl als ondersteuning: Gezonde voeding, voldoende slaap en veilig bewegen kunnen de algemene vaatgezondheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.