Samenvatting

• Beschrijving klachten: Hartgerelateerde klachten kunnen zich uiten als druk, pijn of beklemming op de borst, maar ook als uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, bovenrug of maagstreek. Benauwdheid, zweten, misselijkheid, duizeligheid, flauwvallen, vermoeidheid of hartkloppingen kunnen erbij voorkomen.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn vernauwde kransslagaders, zuurstoftekort van de hartspier, een hartinfarct, hartritmestoornissen, hartklepproblemen, hartfalen, ontsteking rond het hart of problemen met grote bloedvaten zoals de aorta.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn druk op de borst, pijn met uitstraling, benauwdheid, koud zweten, misselijkheid, bleekheid, duizeligheid, flauwvallen, hartkloppingen, vermoeidheid, vocht vasthouden of klachten die ontstaan bij inspanning.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met beoordeling van klachten, lichamelijk onderzoek en zo nodig ECG, bloedonderzoek, bloeddrukmeting, hartbewaking, inspanningstest, echo, CT-scan, hartkatheterisatie of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bij verdenking op een hartinfarct of acuut coronair syndroom bel je 112. Verdere behandeling kan bestaan uit medicatie, dotteren, stentplaatsing, ritmebehandeling, operatie, hartrevalidatie, leefstijlbegeleiding en controle bij arts of cardioloog.

Beschrijving van de aandoening

Hartgerelateerde klachten ontstaan wanneer het hart, de kransslagaders, hartkleppen, hartspier, hartslag of grote bloedvaten niet goed functioneren. Voorbeelden zijn angina pectoris, een hartinfarct, acuut coronair syndroom, hartritmestoornissen, hartfalen, hartklepproblemen, pericarditis en aandoeningen van de aorta.

Bij angina pectoris, ook wel hartkramp genoemd, krijgt de hartspier tijdelijk te weinig zuurstof. Dit gebeurt vaak doordat kransslagaders vernauwd zijn. De klachten ontstaan meestal bij inspanning, kou, stress, emotie of na een zware maaltijd en zakken vaak in rust. Wanneer klachten in rust blijven bestaan, toenemen of samengaan met misselijkheid, zweten, benauwdheid of uitstraling, moet dit als alarmsignaal worden gezien.

Bij een hartinfarct of acuut coronair syndroom is er een ernstiger probleem met de bloedtoevoer naar de hartspier. Een kransslagader is dan plots ernstig vernauwd of afgesloten, waardoor hartspierweefsel beschadigd kan raken. Snelle medische hulp is dan belangrijk om schade te beperken.

Hartklachten worden niet altijd gevoeld als duidelijke pijn op de borst. Soms staan klachten in arm, schouder, nek, kaak, bovenrug, maagstreek, elleboog, onderarm of hand op de voorgrond. Ook benauwdheid, duizeligheid, flauwvallen, misselijkheid, zweten, hartkloppingen of extreme vermoeidheid kunnen belangrijke signalen zijn.

Omdat hartgerelateerde klachten kunnen lijken op spier-, gewrichts-, nek-, schouder-, borstkas-, maag-, stress- of ademhalingsklachten, is het belangrijk om alarmsignalen serieus te nemen. Bij twijfel over acute hartklachten is zelfzorg niet passend.

Wanneer direct 112 bellen?

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst die niet snel zakt in rust, of bij pijn met uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, bovenrug of maagstreek, zeker als dit samengaat met benauwdheid, koud zweten, misselijkheid, bleekheid, flauwvallen, ernstige duizeligheid of een gevoel van naderend onheil.

Ontstaanswijze

Hartgerelateerde klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Sommige klachten ontstaan geleidelijk door risicofactoren zoals hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken of overgewicht. Andere klachten ontstaan acuut, bijvoorbeeld bij een hartinfarct, ernstige ritmestoornis, longembolie of probleem met de aorta.

• Vernauwde kransslagaders: Bij slagaderverkalking kunnen de kransslagaders nauwer worden. Daardoor krijgt de hartspier bij inspanning of stress minder zuurstof.
• Angina pectoris: Tijdelijk zuurstoftekort van de hartspier kan druk, pijn of benauwdheid op de borst geven, soms met uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, bovenrug of maagstreek.
• Acuut coronair syndroom: Bij plots verminderde bloedtoevoer naar de hartspier kan een instabiele situatie of hartinfarct ontstaan. Dit vraagt spoedzorg.
• Hartinfarct: Een kransslagader raakt deels of volledig afgesloten, waardoor hartspierweefsel beschadigd kan raken.
• Hartritmestoornissen: Een te snelle, te trage of onregelmatige hartslag kan hartkloppingen, duizeligheid, benauwdheid, flauwvallen of een onrustig gevoel veroorzaken.
• Hartfalen: Wanneer het hart minder goed pompt, kunnen vermoeidheid, kortademigheid, vocht vasthouden, dikke enkels en inspanningsbeperking ontstaan.
• Hartklepproblemen: Vernauwing of lekkage van hartkleppen kan pijn op de borst, duizeligheid, benauwdheid, vermoeidheid of flauwvallen geven.
• Pericarditis: Ontsteking van het hartzakje kan pijn op de borst geven die soms verandert met houding of ademhaling.
• Aorta-problemen: Problemen met de grote lichaamsslagader, zoals een dissectie, kunnen plots hevige borst-, rug-, nek-, kaak- of buikpijn geven en zijn spoed.
• Risicofactoren: Hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, roken, overgewicht, weinig bewegen, stress, slaapapneu, ongezonde voeding, leeftijd en familiegeschiedenis verhogen het risico.

Niet elke uitstralende pijn is lokaal

Pijn in arm, schouder, nek, kaak, borstkas, bovenrug of maagstreek kan lokaal ontstaan, maar kan ook passen bij een hartprobleem. Klachten bij inspanning, klachten met benauwdheid of zweten, of pijn die niet snel zakt in rust vragen medische beoordeling.

Symptomen

Hartgerelateerde klachten kunnen duidelijk zijn, maar ook vaag of atypisch verlopen. Niet iedereen krijgt dezelfde klachten. Bij sommige mensen staat druk op de borst op de voorgrond, terwijl anderen vooral benauwdheid, vermoeidheid, duizeligheid, misselijkheid, zweten of uitstraling naar arm, nek, kaak of bovenrug ervaren.

• Druk of pijn op de borst: Een beklemmend, drukkend, brandend, knellend of zwaar gevoel op of achter het borstbeen.
• Uitstraling naar arm of schouder: Vooral naar linkerarm, maar ook rechts of beide armen mogelijk.
• Uitstraling naar nek of kaak: Pijn of druk kan doortrekken naar hals, nek, kaak of tanden.
• Pijn tussen schouderbladen of bovenrug: Bovenrugpijn kan bij hart- of vaatproblemen voorkomen.
• Pijn in maagstreek: Soms lijken hartklachten op maagpijn, zuurbranden of misselijkheid.
• Benauwdheid: Kortademigheid in rust of bij lichte inspanning kan wijzen op hart- of longproblemen.
• Zweten en bleekheid: Koud zweet, klam gevoel, bleekheid of grauwe kleur kan voorkomen bij acute hartproblemen.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met druk op de borst of uitstraling is dit een belangrijk signaal.
• Duizeligheid of flauwvallen: Kan passen bij ritmestoornissen, lage bloeddruk of ernstige circulatieproblemen.
• Hartkloppingen: Een snelle, onregelmatige of bonzende hartslag kan samengaan met duizeligheid, benauwdheid of onrust.
• Ongewone vermoeidheid: Vooral bij inspanning, traplopen of dagelijkse activiteiten kan dit een signaal zijn.
• Vocht vasthouden: Dikke enkels, benen, gezwollen buik of snelle gewichtstoename kunnen passen bij hartfalen.
• Aanhoudende hoest of nachtelijke benauwdheid: Kan soms passen bij hartfalen, vooral bij platliggen.
• Onrust of angstgevoel: Sommige mensen voelen sterke onrust, paniek of een gevoel dat er iets ernstig mis is.

Alarmsignalen

Bel direct 112 bij druk, pijn of beklemming op de borst, pijn met uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, bovenrug of maagstreek, ernstige benauwdheid, flauwvallen, koud zweten, bleekheid, misselijkheid, plots ernstige duizeligheid, onregelmatige hartslag met ziek gevoel of klachten die niet snel zakken in rust. Neem dezelfde dag contact op met de huisarts bij inspanningsgebonden klachten, nieuwe hartkloppingen, onverklaarde duizeligheid, toenemende benauwdheid of ongewone vermoeidheid.

Diagnose

De diagnose van hartgerelateerde klachten wordt gesteld door een arts. Bij acute of ernstige klachten moet eerst worden beoordeeld of er sprake kan zijn van een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ritmestoornis, longembolie, aortaprobleem of andere spoedsituatie.

De arts vraagt naar het soort pijn, duur, ontstaan, relatie met inspanning of rust, uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, rug of maagstreek, benauwdheid, hartkloppingen, zweten, misselijkheid, duizeligheid, flauwvallen, medicatiegebruik, risicofactoren en familiegeschiedenis.

Afhankelijk van de ernst kunnen onderzoeken nodig zijn zoals bloeddrukmeting, lichamelijk onderzoek, zuurstofmeting, ECG, bloedonderzoek, hartbewaking, holteronderzoek, inspanningstest, echo van het hart, CT-scan, hartkatheterisatie of verwijzing naar cardioloog of spoedeisende hulp.

Wanneer klachten lijken op spier-, gewrichts-, nek-, schouder-, borstkas-, maag-, ademhalings- of stressklachten, kan aanvullend onderzoek nodig zijn om andere oorzaken te onderscheiden. Bij alarmsignalen heeft het uitsluiten van hart- en vaatproblemen altijd prioriteit.

(Zelf)behandeling en herstel

Hartgerelateerde klachten moeten veilig worden beoordeeld. Bij verdenking op een hartinfarct, acuut coronair syndroom, ernstige ritmestoornis of andere spoedsituatie is zelfzorg niet passend en moet direct medische hulp worden ingeschakeld.

• Bel 112 bij spoedsignalen: Wacht niet af bij druk op de borst, uitstraling naar arm, schouder, nek, kaak, bovenrug of maagstreek, ernstige benauwdheid, koud zweten, flauwvallen of klachten die niet snel zakken in rust.
• Huisarts bij inspanningsklachten: Klachten die steeds optreden bij inspanning, kou, stress of traplopen en afnemen in rust moeten door de huisarts worden beoordeeld.
• Medicatie volgens voorschrift: Gebruik hartmedicatie, bloedverdunners, bloeddrukmedicatie, cholesterolverlagers of nitraten alleen zoals voorgeschreven. Stop of wijzig medicatie niet zelfstandig.
• Medische behandeling: Afhankelijk van de oorzaak kan behandeling bestaan uit medicatie, dotteren, stentplaatsing, ritmebehandeling, pacemaker, bypassoperatie, klepbehandeling of andere cardiologische zorg.
• Hartrevalidatie: Na een hartinfarct, operatie of ernstige hartklacht kan hartrevalidatie helpen bij veilig bewegen, conditieopbouw, leefstijl, stress, vertrouwen en terugkeer naar dagelijkse activiteiten.
• Bewegen pas veilig opbouwen: Regelmatig bewegen is belangrijk voor hartgezondheid, maar bij bekende of vermoede hartproblemen moet intensiteit veilig worden opgebouwd in overleg met arts, cardioloog of hartrevalidatieteam.
• Fysiotherapie pas na medische beoordeling: Fysiotherapie, oefentherapie of training kan ondersteunend zijn bij herstel, conditieopbouw of bijkomende lichamelijke klachten, maar pas wanneer ernstige hartproblemen zijn uitgesloten of onder controle zijn.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Gebruik eventueel begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Leefstijl: Gezonde voeding, voldoende slaap, stressregulatie, minder alcohol, gezond gewicht en voldoende beweging ondersteunen de hartgezondheid.
• Controle en follow-up: Regelmatige controle van bloeddruk, cholesterol, diabetes, gewicht, klachten en medicatie is belangrijk bij verhoogd risico of bekende hart- en vaatziekten.
• Psychologische impact: Hartklachten kunnen angst of onzekerheid geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of hartrevalidatieteam.