Samenvatting

• Beschrijving klachten: Perifere neuropathie is een aandoening waarbij zenuwen buiten hersenen en ruggenmerg minder goed werken. Klachten ontstaan vaak in voeten of handen en kunnen bestaan uit tintelingen, doof gevoel, brandende pijn, prikkelingen, krachtsverlies of balansproblemen.
• Ontstaanswijze: Neuropathie kan ontstaan door diabetes, alcohol, chemotherapie, vitamine-B12-tekort, schildklierproblemen, nierproblemen, medicatie, zenuwbeknelling, ontstekingsziekten, infecties, erfelijke factoren of soms zonder duidelijke oorzaak.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn tintelingen, branderigheid, doof gevoel, schietende pijn, overgevoeligheid, minder gevoel voor warmte of pijn, spierzwakte, kramp, evenwichtsproblemen, eelt, drukplekken of wondjes.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van klachten, lichamelijk onderzoek, testen van gevoel, kracht en reflexen, bloedonderzoek en soms zenuwgeleidingsonderzoek of EMG.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling richt zich op de oorzaak, pijnregulatie, goede voet- en huidcontrole, veilig bewegen, balans- en krachttraining, valpreventie, podotherapie, fysiotherapie, ergotherapie en begeleiding door huisarts of specialist.

Neuropathie, tintelingen of doof gevoel in de voeten?

Bekijk de online training van Voetentraining.nl met heldere uitleg, rustige oefeningen en praktische opbouw voor thuis. Gericht op voetgevoel, voetspieren, balans, belasting en veilig bewegen · Online training voor thuis · Aanvullend op passende medische zorg

Liever begeleiding op locatie? Vind een fysiotherapeut in jouw buurt

Bekijk neuropathie-training

Beschrijving van de aandoening

Neuropathie betekent dat zenuwen beschadigd zijn of minder goed werken. Bij perifere neuropathie gaat het om zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg. Deze zenuwen zorgen onder andere voor gevoel, pijnwaarneming, spieraansturing, balans en automatische functies zoals zweten en huiddoorbloeding.

De klachten beginnen vaak in de voeten of onderbenen. Veel mensen merken tintelingen, prikkelingen, brandende pijn, elektrische schokjes of een doof gevoel. Soms voel je juist minder, waardoor drukplekken, wondjes, warmte, kou of steentjes in de schoen minder goed worden opgemerkt.

Wanneer meerdere zenuwen tegelijk zijn aangedaan, wordt vaak gesproken van polyneuropathie. Dit geeft meestal een symmetrisch patroon: klachten aan beide voeten of onderbenen, soms later ook aan de handen. Dit wordt ook wel een sok-handschoenpatroon genoemd.

Diabetes is een bekende oorzaak van neuropathie, vooral in voeten en onderbenen. Maar neuropathie kan ook ontstaan door alcohol, chemotherapie, vitamine-B12-tekort, schildklierproblemen, nierproblemen, medicatie, ontstekingsziekten, infecties, erfelijke factoren of soms zonder duidelijke oorzaak.

Neuropathie is niet hetzelfde als één lokale zenuwbeknelling. Bij een plaatselijke zenuwbeknelling, zoals Mortonse neuralgie of tarsale tunnelklachten, zit de irritatie meer lokaal. Bij polyneuropathie is het klachtenpatroon vaak breder en meer symmetrisch.

Belangrijk bij neuropathie

Bij neuropathie gaat het niet alleen om pijn. Ook verminderd gevoel, balans, spierkracht, huid, voetstand, wondjes, doorbloeding, medicatie en onderliggende oorzaken moeten goed worden meegenomen.

Vormen van neuropathie

Neuropathie is een verzamelnaam. De klachten en behandeling hangen af van welk type zenuw betrokken is en wat de oorzaak is.

• Perifere neuropathie: Zenuwen buiten hersenen en ruggenmerg werken minder goed. Klachten zitten vaak in voeten, benen, handen of armen.
• Polyneuropathie: Meerdere zenuwen zijn aangedaan. Dit begint vaak symmetrisch in beide voeten of onderbenen.
• Diabetische neuropathie: Zenuwschade door diabetes. Dit kan leiden tot pijn, doof gevoel, drukplekken, wondjes en verhoogd risico op diabetische voetproblemen.
• Chemotherapie-geïnduceerde neuropathie: Zenuwklachten door bepaalde kankerbehandelingen. Klachten zitten vaak in voeten en handen.
• Sensorische neuropathie: Vooral gevoelszenuwen zijn aangedaan. Dit geeft tintelingen, pijn, doof gevoel of overgevoeligheid.
• Motorische neuropathie: Vooral zenuwen naar spieren zijn aangedaan. Dit kan spierzwakte, kramp, klauwtenen, voethefferszwakte of struikelen geven.
• Autonome neuropathie: Zenuwen die automatische functies aansturen werken minder goed. Dit kan invloed hebben op zweetfunctie, huid, bloeddruk, maag-darmfunctie of blaasfunctie.
• Mononeuropathie: Eén zenuw is aangedaan, bijvoorbeeld door lokale beknelling of letsel.
• CIDP of ontstekingsneuropathie: Een zeldzamere vorm waarbij het afweersysteem zenuwen aantast. Dit vraagt beoordeling door een neuroloog.

Het onderscheid is belangrijk, omdat de oorzaak, ernst, behandeling en prognose per vorm verschillen.

Wanneer moet je opletten?

Neuropathie ontwikkelt zich vaak langzaam, maar sommige signalen vragen snelle medische beoordeling. Vooral bij diabetes, wondjes, infectie, snelle uitval of doorbloedingsproblemen moet je niet afwachten.

Neem contact op met huisarts of specialist bij

• Nieuwe of toenemende tintelingen, doof gevoel of brandende pijn in voeten, benen, handen of armen.
• Klachten die snel uitbreiden of duidelijk verergeren.
• Krachtsverlies, struikelen, voet niet goed kunnen optillen of moeite met lopen.
• Balansproblemen of vaker vallen.
• Diabetes in combinatie met verminderd gevoel, wondjes, eelt, blaren of voetvervorming.
• Wondjes, pus, roodheid, warmte, zwelling of koorts.
• Een koude, bleke, blauwe of zwarte teen of voet.
• Nieuwe zenuwklachten na chemotherapie, medicatieverandering of alcoholproblematiek.
• Onverklaard gewichtsverlies, nachtzweten, koorts of algemeen ziek zijn.
• Doof gevoel of tintelingen samen met rugpijn en uitval.
• Problemen met plassen, ontlasting, seksuele functie, duizeligheid bij opstaan of flauwvallen.

Bel met spoed bij een zwarte of blauwe teen, snel uitbreidende infectie, koorts met een voetwond, plots verlammingsverschijnsel, acute ernstige uitval, ernstige doorbloedingsproblemen of verlies van controle over plassen of ontlasting.

Ontstaanswijze

Neuropathie kan op verschillende manieren ontstaan. Soms raakt de zenuw zelf beschadigd. Soms raakt de isolatielaag rond de zenuw aangedaan. Soms spelen kleine bloedvaten, stofwisseling, ontsteking of giftige stoffen een rol.

• Diabetes: Langdurig verhoogde bloedsuiker kan zenuwen en kleine bloedvaten beschadigen. Dit is een belangrijke oorzaak van neuropathie in voeten en onderbenen.
• Alcohol: Langdurig overmatig alcoholgebruik kan zenuwschade geven en samengaan met voedingstekorten.
• Chemotherapie: Sommige vormen van chemotherapie kunnen zenuwpijn, tintelingen of doof gevoel in voeten en handen veroorzaken.
• Vitamine-B12-tekort: Een tekort aan vitamine B12 kan zenuwklachten geven en moet medisch worden beoordeeld.
• Vitamine-B6-overschot: Te veel vitamine B6 uit supplementen kan zenuwklachten veroorzaken.
• Schildklierproblemen: Een traag werkende schildklier kan bijdragen aan zenuwklachten.
• Nier- of leverproblemen: Stofwisselingsproblemen kunnen invloed hebben op zenuwfunctie.
• Medicatie: Sommige medicijnen kunnen als bijwerking neuropathie geven.
• Auto-immuunziekten: Het afweersysteem kan zenuwen of zenuwwortels aantasten.
• Infecties: Sommige infecties kunnen zenuwklachten veroorzaken.
• Zenuwbeknelling: Een zenuw kan plaatselijk bekneld raken, bijvoorbeeld bij rug, elleboog, pols, enkel of voorvoet.
• Erfelijke factoren: Sommige vormen van neuropathie zijn erfelijk.
• Kanker of bloedziekten: Soms hangt neuropathie samen met onderliggende aandoeningen of behandelingen daarvan.
• Onbekende oorzaak: Bij een deel van de mensen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden. Dit wordt idiopathische neuropathie genoemd.

Afbeelding: medische illustratie van neuropathie, met zenuwbanen in de voet en een vergelijking tussen een gezonde en beschadigde zenuw. De afbeelding laat zien hoe klachten zoals brandende pijn, tintelingen, doof gevoel en schietende pijn kunnen samenhangen met zenuwirritatie of zenuwschade.

Symptomen

De klachten bij neuropathie verschillen per zenuwtype. Sommige mensen hebben vooral pijn of tintelingen. Anderen merken juist minder gevoel, spierzwakte, balansproblemen of huidproblemen.

• Tintelingen: Prikkelend, slapend of kriebelend gevoel, vaak in voeten of handen.
• Brandende pijn: Een branderig gevoel, soms erger in rust of ’s nachts.
• Doof gevoel: Minder goed voelen van aanraking, druk, pijn, warmte of kou.
• Schietende pijn: Elektrische, stekende of plots schietende pijnscheuten.
• Overgevoeligheid: Lichte aanraking, sokken of beddengoed kunnen pijnlijk aanvoelen.
• Koude of warme sensaties: De voeten of handen voelen koud of juist branderig warm.
• Kramp: Spierkramp of trekkend gevoel in voeten, kuiten of handen.
• Spierzwakte: Minder kracht, sneller struikelen, moeite met tenen heffen of verminderde grijpkracht.
• Balansproblemen: Minder gevoel onder de voeten kan onzeker lopen of vallen geven.
• Wondjes niet voelen: Vooral bij voetneuropathie kunnen blaren, drukplekken of wondjes ongemerkt blijven.
• Droge huid of kloofjes: Autonome zenuwproblemen kunnen zorgen voor minder zweetfunctie en kwetsbare huid.
• Veranderde voetstand: Bij motorische neuropathie kunnen klauwtenen, hamertenen, drukplekken of afwijkende voetbelasting ontstaan.
• Autonome klachten: Soms ontstaan duizeligheid bij opstaan, maag-darmklachten, blaasproblemen, erectieproblemen of afwijkend zweten.

Alarmsignalen

Neem contact op met huisarts of specialist bij snelle verergering, krachtsverlies, vallen, wondjes, infectie, diabetes, een koude of blauwe teen, gevoelsverlies, koorts, roodheid die uitbreidt, onverklaard gewichtsverlies, nachtzweten of problemen met plassen of ontlasting. Wacht bij diabetes of een open plek aan de voet niet af.

Diagnose

De diagnose neuropathie wordt gesteld op basis van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en zo nodig aanvullend onderzoek. De arts vraagt naar het patroon van de klachten, het tempo van ontstaan, diabetes, alcoholgebruik, medicatie, chemotherapie, voeding, rugklachten, erfelijke factoren en andere aandoeningen.

Bij lichamelijk onderzoek wordt gekeken naar gevoel, pijnzin, temperatuurgevoel, trillingsgevoel, reflexen, spierkracht, balans, coördinatie, huid, voetstand, eelt, wondjes en doorbloeding.

Bloedonderzoek kan nodig zijn om behandelbare oorzaken op te sporen. Denk aan diabetes, vitamine-B12-tekort, schildklierfunctie, nierfunctie, leverfunctie, ontstekingswaarden, bloedbeeld en soms andere specifieke testen.

Soms is zenuwonderzoek nodig, zoals EMG of zenuwgeleidingsonderzoek. Dit kan helpen om te beoordelen welke zenuwen zijn aangedaan, hoe ernstig het is en of het patroon past bij polyneuropathie, mononeuropathie, zenuwwortelprikkeling of een andere zenuwaandoening.

Bij diabetes hoort regelmatige voetscreening. Daarbij wordt gekeken naar gevoel, doorbloeding, huid, voetstand, drukplekken, eelt, schoenadvies en risico op wondjes.

Bij snelle uitval, duidelijke krachtsvermindering, ernstige pijn, asymmetrische klachten of twijfel over de oorzaak kan verwijzing naar een neuroloog nodig zijn.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van neuropathie hangt af van de oorzaak. Soms kan de oorzaak worden aangepakt en verbeteren klachten gedeeltelijk. Soms is het doel vooral verdere achteruitgang beperken, pijn verminderen, functie behouden en complicaties voorkomen.

• Oorzaak behandelen: Bij diabetes, vitamine-B12-tekort, alcohol, medicatie, schildklierproblemen of andere oorzaken is behandeling via huisarts of specialist belangrijk.
• Diabetes goed reguleren: Bij diabetische neuropathie is goede bloedsuikerregulatie belangrijk om verdere zenuwschade en voetproblemen te helpen beperken.
• Alcohol verminderen of stoppen: Bij alcoholgerelateerde neuropathie kan stoppen of sterk minderen belangrijk zijn om verdere schade te beperken.
• Medicatie controleren: Bespreek medicatie en supplementen met huisarts of apotheker, vooral bij nieuwe zenuwklachten.
• Vitamine- of voedingstekorten behandelen: Tekorten, zoals vitamine B12, moeten gericht worden behandeld. Neem niet langdurig hoge doses supplementen zonder overleg.
• Pijnbehandeling: Zenuwpijn reageert vaak anders dan gewone pijn. De huisarts kan beoordelen of specifieke medicatie voor zenuwpijn passend is. Medicatie werkt niet bij iedereen goed en kan bijwerkingen geven.
• Voetcontrole: Controleer voeten dagelijks bij verminderd gevoel, vooral bij diabetes. Let op wondjes, blaren, kloofjes, eelt, roodheid, drukplekken en verkleuring.
• Passende schoenen: Draag goed passende schoenen met voldoende ruimte, zachte binnenzijde en goede drukverdeling. Vermijd lopen op blote voeten bij verminderd gevoel.
• Podotherapie: Een podotherapeut kan helpen met drukverdeling, zolen, schoenadvies, voetstand, eeltpatroon en wondpreventie.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij kracht, balans, looppatroon, valpreventie, conditie, veilig trainen en omgaan met verminderde belastbaarheid.
• Ergotherapie: Ergotherapie kan helpen bij dagelijkse activiteiten, hulpmiddelen, energiemanagement, handfunctie en veiligheid in huis.
• Bewegen: Regelmatige veilige beweging ondersteunt conditie, spierkracht, balans en algemene gezondheid. Kies een vorm die past bij gevoel, evenwicht en voetveiligheid.
• Huidverzorging: Houd de huid schoon en soepel. Smeer droge huid in, maar vermijd te veel crème tussen de tenen.
• Eelt en nagels veilig laten behandelen: Bij verminderd gevoel, diabetes of slechte doorbloeding is professionele voetverzorging veiliger dan zelf snijden of diep knippen.
• Niet roken: Roken verslechtert de doorbloeding en kan wondgenezing en zenuwgezondheid negatief beïnvloeden.
• Slaap, stress en pijnregulatie: Voldoende slaap, ontspanning, afleiding, rustige opbouw en psychologische ondersteuning kunnen helpen om beter met chronische pijn om te gaan.