Samenvatting

• Beschrijving klachten: Sternoclaviculair letsel betreft klachten van het gewricht tussen borstbeen en sleutelbeen. Dit kan pijn, zwelling, drukpijn, bewegingsbeperking, een voelbare uitstulping of instabiliteitsgevoel geven rond het SC-gewricht.
• Ontstaanswijze: SC-gewrichtsklachten ontstaan meestal door trauma, zoals een val op schouder of uitgestrekte arm, directe klap, sportletsel of verkeersongeval. Ook overbelasting, artrose, reuma, capsulitis of ontsteking kan klachten geven.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn pijn aan de voorkant van borstkas of sleutelbeen, zwelling, drukpijn, pijn bij armheffen, duwen, trekken of slapen op de zij, klikgevoel, instabiliteit en bij luxatie een duidelijke standsverandering.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal, inspectie, lichamelijk onderzoek en zo nodig beeldvorming. Bij verdenking op luxatie, breuk of achterwaartse verplaatsing is beeldvorming zoals röntgenfoto of CT-scan belangrijk.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van de ernst. Mogelijke opties zijn pijnstilling, tijdelijke rust, sling of mitella, fysiotherapie, geleidelijke opbouw, behandeling van ontsteking, relocatie bij luxatie of soms operatie bij instabiliteit of achterwaartse luxatie.

Beschrijving van de klachten

Het sternoclaviculair gewricht, ook wel SC-gewricht genoemd, is het gewricht tussen het borstbeen en het sleutelbeen. Dit gewricht vormt de verbinding tussen romp en schoudergordel. Bij bijna elke beweging van schouder en arm beweegt het SC-gewricht subtiel mee.

Het SC-gewricht wordt ondersteund door sterke banden, een gewrichtskapsel en vaak een kraakbeenschijfje. Door een val, botsing, directe klap, sportletsel of overbelasting kunnen deze structuren geïrriteerd of beschadigd raken. Soms ontstaat een subluxatie of luxatie, waarbij het uiteinde van het sleutelbeen deels of volledig uit positie komt.

SC-gewrichtsklachten zijn relatief zeldzaam en komen minder vaak voor dan AC-gewrichtsletsel, dat aan de buitenzijde van de schouder zit. De pijn bij SC-letsel zit juist meer aan de binnenzijde van het sleutelbeen, naast het borstbeen en soms richting onderzijde van de hals of bovenste borstkas.

Een voorwaartse luxatie komt vaker voor en geeft vaak een zichtbare of voelbare uitstulping bij het borstbeen. Een achterwaartse luxatie is zeldzamer, maar belangrijker om snel te herkennen, omdat het sleutelbeen dan richting structuren achter het borstbeen kan verplaatsen. Daar liggen onder andere luchtpijp, slokdarm en grote bloedvaten.

Uitleg afbeelding: Sternum = borstbeen, clavicle = sleutelbeen, scapula = schouderblad, coracoid proces = haakvormige structuur van het schouderblad, acromion = schoudertop, acromioclaviculair ligament = bandstructuur tussen schoudertop en sleutelbeen, shoulder capsule = gewrichtskapsel van de schouder, biceps muscle = biceps, humerus = opperarmbeen.

Voorwaartse en achterwaartse luxatie

Bij een voorwaartse SC-luxatie staat het sleutelbeen meestal zichtbaar naar voren. Bij een achterwaartse luxatie kan het sleutelbeen naar achteren verplaatsen richting luchtpijp, slokdarm en bloedvaten. Klachten zoals benauwdheid, slikproblemen, druk op keel of borst, heesheid, tintelingen of vaatklachten vragen directe medische beoordeling.

Wanneer moet je opletten?

Veel SC-gewrichtsklachten zijn vervelend maar niet gevaarlijk. Toch moet bij trauma, duidelijke standsverandering of klachten die passen bij achterwaartse luxatie snel medisch worden beoordeeld.

Neem contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij

• Duidelijke standsverandering van het sleutelbeen na trauma.
• Ernstige pijn aan borstbeen, sleutelbeen of bovenste borstkas na val of botsing.
• Benauwdheid, kortademigheid of druk op de borst.
• Slikproblemen, heesheid of drukgevoel in de keel.
• Tintelingen, doof gevoel, koude hand, blauwe verkleuring of krachtsverlies in arm of hand.
• Fors trauma, verkeersongeval, contactsportletsel of val op schouder/uitgestrekte arm.
• Koorts, roodheid, warmte of duidelijke zwelling rond het gewricht.
• Aanhoudende of toenemende pijn zonder duidelijke verklaring.

Bel 112 bij ernstige benauwdheid, druk op de borst, slikproblemen na trauma, tekenen van vaat- of zenuwbeknelling, ernstige standsverandering of verdenking op achterwaartse SC-luxatie.

Ontstaanswijze

SC-gewrichtsklachten kunnen acuut ontstaan na een trauma of geleidelijk door overbelasting, ontsteking of gewrichtsverandering. De exacte oorzaak bepaalt welke aanpak passend is.

• Direct trauma: Een klap op de voorkant van borstkas, sleutelbeen of schouder kan het SC-gewricht beschadigen.
• Val op de schouder: De kracht kan via het sleutelbeen worden overgebracht naar het SC-gewricht.
• Val op een uitgestrekte arm: Door een hefboomeffect kan het sleutelbeen krachtig op het SC-gewricht inwerken.
• Sportletsel: Contactsporten, valpartijen of botsingen kunnen leiden tot kneuzing, kapselletsel of luxatie.
• Verkeersongeval: Gordeldruk, stuurimpact of directe botsing kan letsel aan sleutelbeen, borstbeen of SC-gewricht veroorzaken.
• Overbelasting: Veel duwen, trekken, tillen, bovenhands werken of krachttraining kan klachten rond het SC-gewricht uitlokken.
• Reumatoïde artritis of ontsteking: Ontstekingsziekten kunnen het SC-gewricht gevoelig, gezwollen of stijf maken.
• Artrose: Slijtage van het SC-gewricht kan pijn en stijfheid geven, vooral bij armbewegingen of druk.
• Capsulitis of gewrichtsirritatie: Het kapsel rond het SC-gewricht kan geïrriteerd raken en pijn geven bij bewegen.
• Hypermobiliteit of instabiliteit: Sommige mensen hebben meer beweeglijkheid rond het gewricht, waardoor een klikgevoel of subluxatie kan ontstaan.

SC-letsel is niet hetzelfde als AC-letsel

Bij SC-letsel zit de pijn aan de binnenzijde van het sleutelbeen, bij het borstbeen. Bij AC-letsel zit de pijn meestal aan de buitenzijde van het sleutelbeen, bovenop de schouder.

Symptomen

De klachten bij SC-gewrichtsklachten zitten meestal aan de voorkant van de borstkas, bij het borstbeen en de binnenzijde van het sleutelbeen. De pijn kan toenemen bij schouderbewegingen, duwen, trekken, tillen of slapen op de zij.

• Pijn aan het SC-gewricht: Pijn naast het borstbeen, aan de binnenzijde van het sleutelbeen.
• Drukpijn: Het gewricht is gevoelig bij aanraken of drukken.
• Zwelling: Het gebied rond het SC-gewricht kan dikker of voller aanvoelen.
• Roodheid of warmte: Dit kan passen bij ontsteking of forse irritatie.
• Pijn bij armheffen: Vooral bovenhands bewegen, reiken of tillen kan klachten geven.
• Pijn bij duwen of trekken: Denk aan opdrukken, deur openen, krachttraining, dragen of steunen op de arm.
• Klikken of verschuiven: Sommige mensen voelen een klik, knap of subluxatiegevoel bij bewegen.
• Zichtbare uitstulping: Bij een voorwaartse luxatie kan het sleutelbeen zichtbaar of voelbaar naar voren staan.
• Inkeping of drukgevoel: Bij achterwaartse verplaatsing kan de stand subtieler zijn, maar klachten kunnen ernstiger zijn.
• Bewegingsbeperking: Schouderbewegingen kunnen beperkt raken door pijn of instabiliteit.
• Pijn richting hals, borstkas of schouder: Klachten kunnen uitstralen naar omliggende structuren.
• Benauwdheid of slikproblemen: Dit is geen normale klacht bij simpel SC-letsel en vraagt directe beoordeling.

Alarmsignalen

Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij benauwdheid, slikproblemen, druk op keel of borst, heesheid, tintelingen, koude of blauwe hand, krachtsverlies, ernstige standsverandering na trauma, koorts of snelle toename van zwelling en pijn. Bel 112 bij ernstige benauwdheid, druk op de borst, vaat- of zenuwklachten of verdenking op achterwaartse SC-luxatie.

SC-gewrichtsletsel, Tietze-syndroom en costochondritis

Klachten rond het borstbeen kunnen lijken op meerdere aandoeningen. SC-gewrichtsletsel zit vooral bij de verbinding tussen borstbeen en sleutelbeen. Het syndroom van Tietze en costochondritis geven vaker pijn rond ribkraakbeen en borstbeen.

• SC-gewrichtsletsel: Pijn, zwelling of instabiliteit aan de binnenzijde van het sleutelbeen.
• Tietze-syndroom: Pijn en zwelling rond ribkraakbeen aan de voorkant van de borstkas.
• Costochondritis: Pijnlijke irritatie van ribkraakbeen, meestal zonder duidelijke zwelling.
• AC-gewrichtsletsel: Pijn aan de buitenzijde van het sleutelbeen, bovenop de schouder.
• Ribletsel: Pijn bij ademhalen, hoesten, draaien of druk op de ribben.
• Hart- of longklachten: Pijn op de borst, benauwdheid, drukgevoel of ziek zijn moet medisch worden beoordeeld.

Bij twijfel, trauma, benauwdheid of pijn op de borst is het belangrijk om niet alleen vanuit een gewrichtsklacht te denken.

Diagnose

De diagnose SC-gewrichtsletsel wordt gesteld op basis van het klachtenverhaal, inspectie, lichamelijk onderzoek en zo nodig beeldvorming. De arts of fysiotherapeut kijkt naar het ontstaan, pijnlocatie, zwelling, standsverandering, schouderbeweging, drukpijn en tekenen van instabiliteit.

Bij een duidelijke val, botsing, standsverandering of verdenking op luxatie is medische beoordeling belangrijk. Een voorwaartse luxatie is vaak beter zichtbaar. Een achterwaartse luxatie kan subtieler lijken, maar is belangrijker om niet te missen vanwege de ligging van luchtpijp, slokdarm, bloedvaten en zenuwen achter het borstbeen.

Beeldvormend onderzoek kan nodig zijn. Een röntgenfoto kan soms helpen, maar het SC-gewricht is lastig goed zichtbaar. Een CT-scan is vaak geschikter bij verdenking op luxatie, breuk of achterwaartse verplaatsing. Echo kan soms helpen bij ontsteking, kapselzwelling of oppervlakkige beoordeling.

Bij roodheid, warmte, koorts of duidelijke ontstekingsverschijnselen kan aanvullend onderzoek nodig zijn om infectie, artritis of andere gewrichtsaandoeningen uit te sluiten.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van SC-gewrichtsklachten hangt af van de oorzaak en ernst. Een lichte kneuzing of irritatie vraagt een andere aanpak dan een luxatie, ontsteking, infectie of instabiel letsel. Bij verdenking op achterwaartse luxatie of alarmsignalen is spoedbeoordeling nodig.

• Medische beoordeling bij trauma: Bij duidelijke standsverandering, fors trauma, benauwdheid, slikproblemen, druk op de borst of vaat-/zenuwklachten is medische beoordeling noodzakelijk.
• Pijnstilling: Bij pijn kan pijnstilling tijdelijk ondersteunen. Overleg met huisarts of apotheker bij hevige pijn, medicatiegebruik, maagklachten, bloedverdunners, nierproblemen of zwangerschap.
• Tijdelijke rust: Vermijd tijdelijk zwaar tillen, duwen, trekken, steunen, contactsport en bewegingen die scherpe pijn geven.
• Mitella of sling: Een mitella of sling kan in de acute fase tijdelijk comfort geven. Gebruik dit niet langer dan nodig zonder advies, om stijfheid en spierverlies te voorkomen.
• Relocatie bij luxatie: Bij een echte luxatie kan het nodig zijn om het sleutelbeen terug te plaatsen. Dit hoort door een arts te gebeuren, zeker bij verdenking op achterwaartse luxatie.
• Geleidelijke belasting: Zodra pijn en stabiliteit dit toelaten, wordt armgebruik rustig opgebouwd. Eerst dagelijkse beweging, daarna kracht, sport en zwaardere belasting.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij schouderbladcontrole, borstkas- en bovenrugmobiliteit, ademhaling, houding, spierfunctie en veilige opbouw van belasting.
• Oefeningen en stabiliteit: Oefeningen richten zich vaak op schoudergordel, bovenrug, nek, romp en gecontroleerde armbewegingen. Forceer geen bewegingen die het gewricht duidelijk laten verschuiven.
• Artritis of capsulitis: Bij ontsteking van het SC-gewricht kan rust, medicatie of soms een injectie worden overwogen. Dit hoort via huisarts of specialist te lopen.
• TENS of EMS: TENS kan soms tijdelijk ondersteunen bij pijnregulatie. EMS of spierstimulatie behandelt het gewrichtsletsel niet en is hooguit aanvullend in een passende herstelfase.
• Operatie: Een operatie is zelden nodig, maar kan worden overwogen bij instabiliteit, ernstige luxatie, achterwaartse verplaatsing, vaat-/zenuwrisico of onvoldoende herstel.
• Revalidatie na operatie: Na een operatie volgt meestal een periode van bescherming met een sling en daarna geleidelijke revalidatie onder begeleiding.
• Trainingsschema op maat: In een latere herstelfase kan een trainingsschema op maat helpen bij veilige kracht-, mobiliteit- en belastbaarheidsopbouw.
• Begeleiding op locatie: Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Leefstijl: Voldoende slaap, gezonde voeding, niet roken, stressregulatie en rustig opbouwen ondersteunen herstel en algemene belastbaarheid.