Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een enkelfractuur is een breuk in of rond het enkelgewricht. De breuk kan zitten in het scheenbeen, kuitbeen of sprongbeen en geeft vaak directe pijn, zwelling en moeite met steunen na een trauma.
• Ontstaanswijze: Een enkelbreuk ontstaat meestal door een val, verzwikking, sportblessure, ongeluk of directe klap tegen de enkel. Botkwaliteit, eerdere blessures en de kracht van het trauma spelen mee.
• Symptomen: Klachten bestaan vaak uit hevige pijn, zwelling, blauwe verkleuring, drukpijn op het bot, beperkte beweeglijkheid, moeite met belasten en soms een zichtbare afwijkende stand.
• Diagnose: Bij verdenking op een enkelbreuk wordt vaak beoordeeld of een röntgenfoto nodig is. De Ottawa Ankle Rules kunnen helpen inschatten of beeldvorming verstandig is.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van de plaats, stand en ernst van de breuk. Dit kan bestaan uit gips, walker, brace, operatie, loopondersteuning en revalidatie met geleidelijke opbouw.

Beschrijving klachten

Een enkelfractuur is een breuk in één of meerdere botten die samen het enkelgewricht vormen. De enkel bestaat uit het scheenbeen (tibia), het kuitbeen (fibula) en het sprongbeen (talus). Het scheenbeen en kuitbeen vormen samen de enkelvork, waar het sprongbeen tussen beweegt. Bij een enkelbreuk kan één bot beschadigd zijn, maar er kunnen ook meerdere botdelen, banden of de syndesmose betrokken zijn.

Een enkelbreuk ontstaat meestal na een duidelijk trauma, zoals een val, verzwikking, sportmoment, misstap of ongeluk. Vaak is er direct pijn, zwelling en moeite om op de voet te steunen. Soms lijkt het in eerste instantie op een gewone enkelverzwikking, maar bij duidelijke drukpijn op het bot, niet kunnen lopen of een afwijkende stand moet een breuk worden uitgesloten.

De ernst van een enkelfractuur verschilt sterk. Sommige breuken staan netjes op hun plek en kunnen zonder operatie herstellen. Andere breuken zijn instabiel, staan scheef of gaan samen met schade aan de enkelvork of syndesmose. Dan is specialistische beoordeling belangrijk.

Weber-classificatie van enkelfracturen

• Weber A: de breuk zit laag in het kuitbeen, meestal onder het niveau van de syndesmose. De enkelvork is vaak stabiel.
• Weber B: de breuk zit ter hoogte van de syndesmose. Hierbij kan sprake zijn van gedeeltelijke schade aan de verbinding tussen scheenbeen en kuitbeen.
• Weber C: de breuk zit hoger in het kuitbeen. Hierbij is vaker sprake van schade aan de syndesmose en instabiliteit van de enkelvork.

Ontstaanswijze

Een enkelfractuur ontstaat meestal door een kracht op de enkel die groter is dan het bot, de banden of de enkelvork kunnen opvangen. Vaak gebeurt dit bij een verzwikking, val of draaibeweging waarbij de voet vaststaat en het lichaam doordraait.

• Verzwikking van de enkel: bij een forse enkelverzwikking kan niet alleen bandletsel ontstaan, maar ook een breuk in het kuitbeen, scheenbeen of sprongbeen.
• Draaitrauma: een plotselinge draaiing van de enkel of het onderbeen kan de enkelvork open trekken en een breuk veroorzaken.
• Sportblessure: voetbal, hardlopen, springen, contactsporten, skiën of sporten met snelle richtingsveranderingen kunnen een enkelfractuur veroorzaken.
• Val of misstap: vallen van een trap, stoeprand, ladder of ongelukkig neerkomen kan voldoende kracht geven voor een breuk.
• Direct trauma: een trap, botsing, aanrijding of zwaar voorwerp op de enkel kan direct botletsel veroorzaken.
• Syndesmoseletsel: schade aan de verbinding tussen scheenbeen en kuitbeen kan samengaan met een instabiele enkelbreuk. Lees ook over syndesmoseletsel.
• Botkwaliteit: bij osteoporose of verminderde botkwaliteit kan een relatief kleiner trauma al tot een breuk leiden.
• Eerdere enkelklachten: eerdere breuken, instabiliteit, bandletsel of verminderd vertrouwen in de enkel kunnen het risico op nieuw letsel verhogen.
• Schoeisel en ondergrond: gladde ondergrond, ongelijk terrein, hoge hakken, versleten sportschoenen of onvoldoende steun kunnen bijdragen aan vallen of verzwikken.

Symptomen

De klachten bij een enkelfractuur ontstaan meestal direct na het letsel. De ernst van de klachten hangt af van de plaats van de breuk, de stand van de botdelen en eventuele bijkomende schade aan banden, kapsel, kraakbeen of syndesmose.

• Hevige pijn: vaak direct na het trauma, meestal rond de buitenenkel, binnenenkel, enkelvork of wreef.
• Niet goed kunnen steunen: lopen of gewicht zetten op de voet lukt vaak niet of alleen met veel pijn.
• Zwelling: de enkel wordt snel dik door bloeding en vochtvorming rond het letsel.
• Blauwe verkleuring: er kan een bloeduitstorting ontstaan rond de enkel, voet of het onderbeen.
• Drukpijn op het bot: duidelijke gevoeligheid op de buitenenkel, binnenenkel, enkelvork of aan de basis van de voet kan wijzen op botletsel.
• Bewegingsbeperking: buigen, strekken, draaien of afwikkelen van de enkel is pijnlijk en beperkt.
• Afwijkende stand: bij ernstige of verplaatste breuken kan de enkel zichtbaar scheef of uit positie staan.
• Instabiliteitsgevoel: de enkel kan onbetrouwbaar voelen, vooral als ook banden of syndesmose beschadigd zijn.
• Tintelingen of gevoelloosheid: dit kan ontstaan door zwelling, druk op zenuwen of ernstiger letsel en moet serieus worden genomen.
• Koude of blauw verkleurde voet: dit kan wijzen op doorbloedingsproblemen en vraagt snelle medische beoordeling.

Diagnose

De diagnose enkelfractuur wordt gesteld op basis van het ontstaan van het letsel, de klachten, lichamelijk onderzoek en zo nodig beeldvorming. Er wordt gekeken naar pijnlocatie, zwelling, drukpijn op botpunten, mogelijkheid om te steunen, stand van de enkel, doorbloeding, gevoel en beweeglijkheid.

Bij een enkeltrauma worden vaak de Ottawa Ankle Rules gebruikt om in te schatten of een röntgenfoto nodig is. Deze regels kijken onder andere naar drukpijn op specifieke botpunten en of iemand direct na het letsel en tijdens onderzoek nog vier stappen kan lopen.

Wanneer er verdenking is op een breuk, wordt meestal een röntgenfoto gemaakt. Bij complexe breuken, verdenking op syndesmoseletsel, kraakbeenschade, stressfractuur of aanhoudende klachten kan aanvullend onderzoek zoals CT-scan of MRI nodig zijn.

Doe de Ottawa Ankle Rules zelftest

Andere klachten die erop kunnen lijken

• Enkelverzwikking: bandletsel kan veel pijn en zwelling geven en lijkt soms op een breuk.
• Syndesmoseletsel: schade tussen scheenbeen en kuitbeen kan zorgen voor pijn hoger in de enkel en instabiliteit van de enkelvork.
• Botkneuzing: kan langdurige diepe pijn geven na trauma zonder duidelijke breuklijn op een gewone röntgenfoto.
• Posttraumatische dystrofie / CRPS: bij opvallend veel pijn, kleurverandering, zwelling, temperatuurverschil en vertraagd herstel na een letsel.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van een enkelfractuur hangt af van de plaats van de breuk, de stand van de botdelen, de stabiliteit van de enkelvork en eventuele schade aan banden of syndesmose. Een enkelbreuk moet altijd medisch worden beoordeeld. Zelfzorg is vooral ondersteunend en speelt een rol na beoordeling, tijdens herstel en in de revalidatiefase.

• Direct na het letsel: belast de enkel niet wanneer je een breuk vermoedt. Leg het been hoog, koel bij pijn of zwelling met een cold pack en laat de enkel medisch beoordelen bij verdenking op een breuk.
• Pijnstilling: paracetamol kan tijdelijk helpen. NSAID’s zoals ibuprofen zijn niet voor iedereen geschikt; overleg met arts of apotheek bij maag-, nier-, hart- of vaatproblemen, bloedverdunners, zwangerschap, andere medicatie of twijfel. Gebruik pijnmedicatie altijd verantwoord en volgens advies.
• Conservatieve behandeling: een stabiele breuk zonder duidelijke verplaatsing kan soms herstellen met gips, een walker of brace. Een walker kan tijdelijk worden gebruikt wanneer dit past binnen het medisch beleid.
• Operatie: bij een instabiele breuk, afwijkende stand, betrokkenheid van de enkelvork of syndesmose kan een operatie nodig zijn. Daarbij worden botdelen vaak vastgezet met plaatjes, schroeven of ander fixatiemateriaal.
• Loopondersteuning: in de eerste fase zijn elleboogkrukken vaak nodig om de enkel te ontlasten. Bij minder balans, hogere leeftijd of complex herstel kan tijdelijk een rollator helpen.
• Belasting opbouwen: volg het belastingsadvies van arts of specialist. Te snel belasten kan herstel verstoren; te lang ontzien kan stijfheid, spierzwakte en onzeker lopen geven.
• Enkelmobiliteit: na gips, walker of operatie is de enkel vaak stijf. Oefeningen voor buigen, strekken, draaien, afwikkelen en beweeglijkheid zijn belangrijk zodra dit mag.
• Fysiotherapie: fysiotherapie kan helpen bij zwelling, mobiliteit, looppatroon, kracht, balans, traplopen, werkhervatting en terugkeer naar sport. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Zelfstandig oefenen: een trainingsschema op maat kan ondersteunen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht, balans en belastbaarheid, vooral wanneer je na de eerste medische fase verantwoord verder wilt oefenen.
• Conditie behouden: wanneer belasting op de enkel nog beperkt is, kan een hometrainer in een latere fase soms helpen om conditie en doorbloeding rustig op te bouwen. Doe dit alleen als belasting en beweeglijkheid dit toelaten.
• Oefenmateriaal voor thuis: een oefenmat, weerstandsbanden, balansbord of Bosu bal kunnen in de latere revalidatiefase helpen bij kracht, balans en stabiliteit.
• Schoeisel en voetstand: goede schoenen zijn belangrijk bij de terugkeer naar wandelen, werk of sport. Bij afwijkende voetstand, instabiliteit of drukklachten kunnen inlegzolen of podotherapeutisch advies zinvol zijn.
• Botgezondheid: bij een breuk na een klein trauma, hogere leeftijd, osteoporose of twijfel over botkwaliteit is overleg met huisarts belangrijk. Voldoende voeding, eiwitten, calcium en vitamine D ondersteunen de botgezondheid. Supplementen zoals calcium en vitamine D kunnen ondersteunend zijn wanneer dit passend is.
• Leefstijl en herstel: slaap, voeding, herstelmomenten, stoppen met roken, verantwoord bewegen en een gezond gewicht ondersteunen herstel en belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning gezonde leefstijl.

Neem opnieuw contact op met een arts of specialist bij toenemende pijn, forse zwelling, roodheid, warmte, koorts, gevoelloosheid, een koude of blauwe voet, wondproblemen na operatie, niet kunnen steunen ondanks toestemming, toenemende standsafwijking of wanneer het herstel duidelijk anders verloopt dan verwacht.