Samenvatting

• Beschrijving klachten: Syndesmoseletsel is schade aan de stevige bandverbinding tussen het scheenbeen en kuitbeen, net boven de enkel. Dit kan zorgen voor pijn hoog aan de enkel, moeite met steunen en een instabiel gevoel.
• Ontstaanswijze: De klacht ontstaat vaak door een draai- of eversietrauma, een hoge enkelsprain, sportletsel, val, botsing of een trauma waarbij de voet vaststaat en het onderbeen doordraait.
• Symptomen: Klachten bestaan vaak uit pijn boven of aan de voorzijde van de enkel, zwelling, drukpijn, moeite met lopen, pijn bij afzetten, beperkte beweeglijkheid en soms instabiliteit.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het trauma, lichamelijk onderzoek en soms beeldvorming. De Ottawa Ankle Rules kunnen helpen bepalen of een röntgenfoto nodig is om een breuk uit te sluiten.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling hangt af van de ernst. Vaak bestaat herstel uit ontlasten, brace of tape, fysiotherapie, oefenopbouw en geleidelijke terugkeer naar sport. Bij instabiliteit of een breuk is specialistische beoordeling nodig.

Beschrijving klachten

Een syndesmosis tibiofibularis letsel, ook wel syndesmoseletsel of hoge enkelsprain genoemd, is een beschadiging van de stevige verbinding tussen het scheenbeen (tibia) en kuitbeen (fibula), net boven de enkel. Deze verbinding helpt om de enkelvork stabiel te houden. De enkelvork vormt als het ware de kom waarin het sprongbeen beweegt.

Bij een gewone enkelverzwikking zit de pijn vaak vooral aan de buitenzijde van de enkel. Bij syndesmoseletsel zit de pijn vaker hoger, meer aan de voorzijde of bovenkant van de enkel, tussen scheenbeen en kuitbeen. Omdat deze verbinding belangrijk is voor stabiliteit, kan lopen, draaien, afzetten of traplopen duidelijk pijnlijk zijn.

Een syndesmoseletsel kan mild zijn, maar ook samengaan met een botbreuk of duidelijke instabiliteit van de enkel. Daarom is het belangrijk om na een fors enkeltrauma alert te zijn op alarmsignalen zoals niet kunnen steunen, forse zwelling, duidelijke standsafwijking, toenemende pijn of een gevoel dat de enkel niet betrouwbaar is.

Weber-classificatie van enkelbreuken

• Weber A: breuk laag in het kuitbeen, meestal onder het niveau van de syndesmose. De syndesmose is vaak intact.
• Weber B: breuk ter hoogte van de syndesmose. Hierbij kan de syndesmose gedeeltelijk beschadigd zijn.
• Weber C: breuk boven het niveau van de syndesmose. Hierbij is er vaker sprake van syndesmoseletsel en instabiliteit van de enkelvork.

Ontstaanswijze

Syndesmoseletsel ontstaat meestal door een trauma waarbij de enkel en het onderbeen ten opzichte van elkaar verdraaien. Vaak staat de voet vast op de grond terwijl het lichaam of onderbeen doordraait. Hierdoor komt er spanning op de verbinding tussen scheenbeen en kuitbeen.

• Hoge enkelsprain: een verzwikking waarbij de schade hoger in de enkel zit dan bij een gewone buitenste enkelbandverrekking.
• Draaitrauma: de voet blijft staan terwijl het lichaam draait, bijvoorbeeld bij voetbal, hockey, basketbal, skiën of contactsport.
• Eversietrauma: de voet kantelt naar buiten, waardoor de enkelvork onder spanning komt te staan.
• Exorotatietrauma: de voet draait naar buiten ten opzichte van het onderbeen. Dit is een typisch mechanisme bij syndesmoseletsel.
• Direct trauma: een schop, botsing, val of klap tegen de enkel of het onderbeen kan de syndesmose beschadigen.
• Sportbelasting: snelle richtingsveranderingen, draaien, afremmen, springen en landen verhogen het risico.
• Val of misstap: bijvoorbeeld van een trap, stoeprand of tijdens hardlopen op ongelijk terrein.
• Botbreuk: syndesmoseletsel kan samengaan met een breuk van het kuitbeen, scheenbeen of de enkelvork.
• Eerdere enkelklachten: eerdere verzwikkingen, instabiliteit of onvoldoende revalidatie kunnen de belastbaarheid van de enkel verminderen.

Andere klachten die erop kunnen lijken:

• Buitenste enkelbandletsel: pijn vooral aan de buitenzijde van de enkel na naar binnen klappen van de voet.
• Binnenste enkelbandletsel: pijn vooral aan de binnenzijde van de enkel na naar buiten klappen van de voet.
• Enkelbreuk: hevige pijn, zwelling, niet kunnen steunen of standsafwijking na trauma.
• Sinus tarsi-klachten: pijn aan de buitenzijde van de enkel/voet, vaak na verzwikking of instabiliteit.
• Peroneuspeesklachten: pijn aan de buitenzijde van de enkel, soms met een verspringend gevoel.

Symptomen

• Pijn hoog aan de enkel: pijn zit vaak aan de voorzijde of bovenkant van de enkel, tussen scheenbeen en kuitbeen.
• Pijn bij steunen: lopen, traplopen, afzetten of draaien kan duidelijk pijnlijk zijn.
• Zwelling: er kan zwelling ontstaan rond de enkel, soms meer aan de voorzijde of buitenzijde.
• Drukpijn: het gebied van de syndesmose kan gevoelig zijn bij aanraking of druk.
• Pijn bij draaien: vooral naar buiten draaien van de voet kan de klachten uitlokken.
• Pijn bij samendrukken: samenknijpen van scheenbeen en kuitbeen kan pijn geven bij syndesmoseletsel.
• Bewegingsbeperking: de enkel kan stijver aanvoelen, vooral bij optrekken van de voet of afwikkelen tijdens lopen.
• Instabiel gevoel: de enkel kan onzeker of onbetrouwbaar voelen, vooral bij draaien of sportbelasting.
• Moeite met sport: sprinten, springen, wenden, keren en afremmen zijn vaak lastig of pijnlijk.
• Blauwe verkleuring: bij een forse verzwikking of bijkomend letsel kan een bloeduitstorting ontstaan.

Wanneer extra alert zijn?

Neem contact op met een arts of huisartsenpost bij niet kunnen steunen, duidelijke standsafwijking, forse zwelling, toenemende pijn, gevoelloosheid, koude of blauwe voet, een open wond, koorts, of wanneer er twijfel is over een breuk of ernstige enkelinstabiliteit.

Diagnose

De diagnose syndesmoseletsel wordt meestal gesteld op basis van het verhaal van het trauma, de pijnlocatie en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar zwelling, drukpijn, belastbaarheid, beweeglijkheid, stabiliteit en pijn bij specifieke testen.

Bij lichamelijk onderzoek kan de pijn worden uitgelokt met testen zoals de exorotatie-stresstest, waarbij de voet naar buiten wordt gedraaid, of de squeeze test, waarbij scheenbeen en kuitbeen voorzichtig naar elkaar toe worden gedrukt. Ook wordt gekeken of lopen, op de tenen staan, traplopen of afzetten mogelijk is.

Na een enkeltrauma kunnen de Ottawa Ankle Rules helpen bepalen of een röntgenfoto nodig is om een breuk uit te sluiten. Bij duidelijke verdenking op syndesmoseletsel kan aanvullend onderzoek nodig zijn, zoals een röntgenfoto, stressopname, echo, CT-scan of MRI. Dit hangt af van de ernst, de stabiliteit van de enkel en de vraag of er een breuk of instabiele enkelvork aanwezig is.

Bij twijfel is medische beoordeling belangrijk, vooral wanneer je niet goed kunt steunen, de pijn hoog in de enkel zit, de klachten na enkele dagen niet verbeteren of de enkel instabiel blijft voelen.

Doe de Ottawa Ankle Rules zelftest

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van syndesmoseletsel hangt af van de ernst. Een lichte en stabiele hoge enkelsprain kan vaak zonder operatie herstellen. Bij duidelijke instabiliteit, een afwijkende enkelvork of een bijkomende breuk is beoordeling door een arts of specialist nodig. De kern van herstel bestaat uit beschermen, zwelling en pijn verminderen, gecontroleerd belasten, enkelstabiliteit verbeteren en pas daarna terugkeren naar sport.

• Eerste beoordeling: laat de enkel beoordelen wanneer je niet goed kunt steunen, de pijn hoog in de enkel zit, er forse zwelling is of wanneer het trauma heftig was. Een syndesmoseletsel wordt sneller gemist dan een gewone enkelverzwikking.
• Ontlasten in de eerste fase: verminder tijdelijk lopen, traplopen, draaien, springen en sporten. Bij duidelijke pijn met steunen kunnen elleboogkrukken tijdelijk helpen om de enkelvork rustiger te laten herstellen.
• Koelen en hoog leggen: bij pijn en zwelling kan een cold pack tijdelijk verlichting geven. Leg het onderbeen regelmatig hoog en gebruik koude nooit direct op de huid.
• Brace of tape: een stevige enkelbrace of tape kan tijdelijk stabiliteit geven, vooral bij lopen, werk of de eerste sportopbouw. Gebruik dit als hulpmiddel naast oefentherapie, niet als vervanging van hersteltraining.
• Pijnmedicatie: paracetamol kan tijdelijk helpen bij pijn. NSAID’s zoals ibuprofen zijn niet voor iedereen geschikt; overleg met arts of apotheek bij maag-, nier-, hart- of vaatproblemen, bloedverdunners, zwangerschap of andere medische aandoeningen.
• Fysiotherapie: fysiotherapie richt zich op zwelling, mobiliteit, looppatroon, enkelstabiliteit, kracht, balans, afwikkeling, sprong- en landingscontrole en terugkeer naar sport. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Oefenopbouw: start met rustige beweeglijkheid en lichte spieractivatie. Bouw daarna op naar kuitkracht, enkelcontrole, balans, wandelen, traplopen, lichte sprongvormen, versnellen, afremmen en draaibewegingen. De volgorde hangt af van pijn, zwelling en stabiliteit.
• Conditie onderhouden: wanneer lopen nog pijnlijk is, kan rustig fietsen op een hometrainer of lichte training met een beentrainer helpen om conditie te behouden zonder veel draaibelasting.
• Trainingsschema: een trainingsschema op maat kan ondersteunen bij rustige opbouw van kracht, mobiliteit en belastbaarheid. Bij duidelijk syndesmoseletsel blijft persoonlijke beoordeling belangrijk.
• Schoenen en voetstand: draag stevige schoenen met goede grip en steun. Bij terugkerende enkelklachten, platvoeten, instabiliteit of afwijkende afwikkeling kan advies over steunzolen of podotherapie zinvol zijn.
• Operatie of specialistische behandeling: bij een instabiele syndesmose, afwijkende enkelvork, duidelijke breuk of onvoldoende herstel kan een specialistische behandeling nodig zijn. Soms wordt de verbinding tijdelijk of blijvend gestabiliseerd met schroeven of een flexibel fixatiesysteem. Daarna volgt revalidatie.
• Leefstijl en herstel: voldoende slaap, goede voeding, herstelmomenten en een gezonde trainingsopbouw ondersteunen de belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning gezonde leefstijl.

Neem opnieuw contact op met een arts of fysiotherapeut wanneer de pijn toeneemt, je niet goed kunt steunen, de enkel instabiel blijft voelen, de zwelling fors blijft, er tintelingen of gevoelloosheid ontstaan, de voet koud of blauw wordt, of wanneer er na een rustige opbouw geen duidelijke verbetering optreedt.