Samenvatting

• Beschrijving klachten: Posterieur enkel impingement is een inklemming aan de achterzijde van de enkel. Bot, kapsel, slijmvlies, littekenweefsel of pezen kunnen klem komen te zitten wanneer de voet naar beneden wordt gestrekt.
• Ontstaanswijze: Klachten ontstaan vaak door herhaald strekken van de enkel, ballet, voetbal, sprinten, springen, enkelverzwikkingen, enkelinstabiliteit, overbelasting of een os trigonum, een extra botstukje achter het sprongbeen.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn pijn achter in de enkel, pijn bij op de tenen staan, springen of afzetten, drukpijn achter de enkel, zwelling, stijfheid en soms een knellend of blokkerend gevoel.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van pijnlocatie, sportbelasting, voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek en herkenbare pijn bij plantairflexie. Röntgenfoto, echo of MRI kan helpen bij twijfel of aanhoudende klachten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op belasting doseren, provocerende bewegingen tijdelijk vermijden, stabiliteit en kracht verbeteren, fysiotherapie, schoen- en zooladvies en soms injectie of operatie bij blijvende inklemming.

Beschrijving klachten

Posterieur enkel impingement betekent dat structuren aan de achterzijde van het enkelgewricht geïrriteerd of ingeklemd raken. Dit gebeurt vooral wanneer de voet krachtig naar beneden wordt gestrekt, bijvoorbeeld bij op de tenen staan, springen, afzetten, dansen of schieten tegen een bal.

De inklemming kan ontstaan tussen het scheenbeen, het sprongbeen en structuren aan de achterzijde van de enkel. Soms speelt een extra botstukje achter het sprongbeen mee, het os trigonum. Ook kapsel, synovium, littekenweefsel, bandstructuren of de pees van de buigspier van de grote teen kunnen geïrriteerd raken.

De klacht wordt ook wel posterior ankle impingement, os trigonum syndroom, notenkraker syndroom of dancer’s heel genoemd. De term dancer’s heel wordt vaak gebruikt omdat de klacht relatief veel voorkomt bij dansers, vooral bij bewegingen waarbij de voet extreem naar beneden wijst.

Beschrijving van de afbeelding: De afbeelding toont de achterzijde van het enkelgewricht. Bij posterieur enkel impingement ontstaat pijn wanneer structuren achter in de enkel klem komen bij het naar beneden strekken van de voet.

Os trigonum en weke-deleninklemming

Een os trigonum is een extra botstukje achter het sprongbeen. Dit hoeft geen klachten te geven, maar kan bij sporters of dansers wel bijdragen aan inklemming. Soms komt de pijn niet door bot, maar door geïrriteerd kapsel, synovium, littekenweefsel of peesweefsel aan de achterzijde van de enkel.

Ontstaanswijze

Posterieur enkel impingement ontstaat meestal door herhaalde bewegingen waarbij de voet krachtig naar beneden wordt gestrekt. Hierdoor kunnen structuren achter in de enkel steeds opnieuw geïrriteerd raken of klem komen te zitten.

• Herhaalde plantairflexie: Bewegingen waarbij de voet naar beneden wijst, zoals op de tenen staan, springen of dansen, kunnen de achterzijde van de enkel belasten.
• Ballet en dans: Posities zoals relevé en pointe kunnen veel druk geven achter in de enkel.
• Voetbal en springsporten: Schieten, sprinten, springen en afzetten kunnen klachten uitlokken of onderhouden.
• Os trigonum: Een extra botstukje achter het sprongbeen kan bij sommige mensen bijdragen aan inklemming.
• Eerder enkeltrauma: Een enkelverzwikking, kneuzing of breuk kan littekenweefsel, zwelling of kapselirritatie veroorzaken.
• Enkelinstabiliteit: Bij enkelinstabiliteit kan de enkel minder goed gestuurd worden, waardoor herhaalde irritatie ontstaat.
• Weke-delenirritatie: Verdikt gewrichtskapsel, synovium, peesweefsel of littekenweefsel kan achter in de enkel klem komen te zitten.
• Flexor hallucis longus-pees: De pees van de grote teen loopt achter de enkel en kan bij dansers of sporters geïrriteerd raken.
• Voetstand en belasting: Platvoeten, afwijkende afwikkeling, beperkte enkelmobiliteit of snelle trainingsopbouw kunnen de klachten versterken.

Dancer’s heel

Posterieur enkel impingement wordt bij dansers vaak dancer’s heel genoemd. De pijn ontstaat dan vooral bij bewegingen waarbij de voet maximaal naar beneden wordt gestrekt. Ook voetballers, hardlopers, turners en basketballers kunnen vergelijkbare klachten krijgen.

Symptomen

De klachten bij posterieur enkel impingement zitten meestal achter in de enkel. De pijn wordt vooral uitgelokt door bewegingen waarbij de voet naar beneden wordt gestrekt of waarbij krachtig wordt afgezet.

• Pijn achter in de enkel: Vaak diep voelbaar aan de achterzijde van het enkelgewricht.
• Pijn bij op de tenen staan: Op de tenen komen of blijven staan kan de pijn oproepen.
• Pijn bij plantairflexie: De voet naar beneden strekken kan een knellend of scherp gevoel geven.
• Pijn bij springen of afzetten: Sportbewegingen met krachtig afzetten kunnen klachten verergeren.
• Drukpijn achter de enkel: Druk aan de achterzijde van het enkelgewricht kan herkenbare pijn geven.
• Zwelling: Soms ontstaat lichte zwelling achter of rondom de enkel na belasting.
• Stijfheid: De enkel kan stijf of vol aanvoelen, vooral na sport of intensieve belasting.
• Klikken of blokkeren: Soms voelt de enkel alsof er iets schuurt, klemt of blokkeert.
• Pijn bij dans, voetbal of sprinten: Activiteiten met veel afzetten, draaien of puntstand van de voet lokken de klachten vaak uit.
• Klachten na enkelletsel: De pijn kan ontstaan of blijven bestaan na een eerdere enkelverzwikking of kneuzing.

Diagnose

De diagnose posterieur enkel impingement wordt meestal gesteld op basis van het klachtenverhaal, de pijnlocatie en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar sportbelasting, eerdere enkelverzwikkingen, drukpijn aan de achterzijde van de enkel, zwelling, enkelstabiliteit en herkenbare pijn bij het naar beneden strekken van de voet.

Bij lichamelijk onderzoek kan de behandelaar de enkel in plantairflexie brengen om te kijken of de herkenbare pijn achter in de enkel wordt opgewekt. Ook wordt beoordeeld of de klachten passen bij achillespeesklachten, flexor hallucis longus-peesirritatie, kraakbeenletsel, enkelinstabiliteit, artrose, botletsel of klachten vanuit andere structuren.

Aanvullende beeldvorming kan zinvol zijn bij aanhoudende klachten of twijfel over de oorzaak. Een röntgenfoto kan een os trigonum of botuitsteeksel laten zien. Een echo kan helpen bij pees- of weke-delenirritatie. Een MRI kan meer informatie geven over botreactie, kraakbeen, kapsel, synovium, pezen en andere structuren achter in de enkel.

Laat de enkel beoordelen bij klachten na trauma, niet kunnen steunen, duidelijke zwelling, slotklachten, toenemende pijn, roodheid met warmte of koorts, herhaald zwikken of wanneer klachten ondanks rustiger belasten en oefentherapie blijven bestaan.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van posterieur enkel impingement hangt af van de oorzaak. Bij weke-delenirritatie, overbelasting of lichte inklemming kan conservatieve behandeling vaak helpen. Bij een duidelijk os trigonum of blijvende botinklemming kan specialistische beoordeling nodig zijn.

• Belasting doseren: Verminder tijdelijk bewegingen die pijn geven, zoals springen, sprinten, op de tenen staan, diepe puntstand van de voet, ballet of intensieve voetbalbelasting.
• Provocerende bewegingen vermijden: Forceer de voet niet herhaald naar beneden als dit herkenbare pijn achter in de enkel oproept.
• Mobiliteit en controle verbeteren: Oefeningen kunnen gericht zijn op enkelcontrole, voetspieren, kuitkracht, heupcontrole en sportgerichte opbouw.
• Stabiliteit trainen: Bij enkelinstabiliteit zijn balans, proprioceptie en spiercontrole belangrijk om herhaalde irritatie te verminderen.
• Brace of tape: Een enkelbrace of tape kan tijdelijk steun geven bij sport, werk of instabiliteit. Dit is vooral ondersteunend, geen definitieve oplossing.
• Schoenadvies: Kies schoenen die passen bij je sport, voetstand en belasting. Soms helpt tijdelijk minder puntstand of minder diepe enkelstrekking tijdens sport.
• Steunzolen of podotherapie: Bij platvoeten, overpronatie of afwijkende drukverdeling kan een podotherapeut beoordelen of zolen of schoenadvies zinvol zijn.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij stabiliteit, kracht, sportopbouw, mobiliteit en terugkeer naar dans, voetbal of andere sport. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je gericht werken aan mobiliteit, kracht en belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om rustig en haalbaar op te bouwen.
• Pijnstilling of injectie: Bij duidelijke pijn of ontstekingsreactie kan een arts beoordelen of pijnstilling, ontstekingsremming of een injectie passend is. Gebruik medicatie altijd zorgvuldig en overleg bij twijfel met huisarts of apotheker.
• Operatie: Bij blijvende klachten door een os trigonum, botuitsteeksel of hardnekkige inklemming kan een specialist beoordelen of een kijkoperatie of verwijdering van inklemmend weefsel zinvol is.