Samenvatting

• Beschrijving klachten: Platvoeten, ook wel pes planus genoemd, betekenen dat de voetboog laag is of inzakt bij staan. Dit is bij jonge kinderen vaak normaal, maar kan bij volwassenen of bij klachten leiden tot pijn, vermoeidheid of overbelasting.
• Ontstaanswijze: Platvoeten kunnen ontstaan door aanleg, normale ontwikkeling, soepele gewrichten, leeftijd, overgewicht, voet- of enkelletsel, peesproblemen, reuma, zwangerschap, neurologische aandoeningen of langdurige belasting.
• Symptomen: Veel platvoeten geven geen klachten. Wanneer er wel klachten zijn, gaat het vaak om pijn of vermoeidheid in voet, enkel of onderbeen, drukpijn aan de binnenzijde van de voet, moeite met lang lopen of staan en soms klachten hogerop in knie, heup of rug.
• Diagnose: De beoordeling gebeurt vooral door te kijken naar voetstand, beweeglijkheid, looppatroon, pijnlocatie, kracht, balans en of de voetboog corrigeerbaar is. Beeldvorming is alleen nodig bij twijfel, ernstige klachten of verdenking op onderliggend letsel.
• (Zelf)behandeling en herstel: Zonder klachten is behandeling vaak niet nodig. Bij klachten kunnen goede schoenen, zolen, voet- en kuitspieroefeningen, stabiliteitstraining, belasting doseren, fysiotherapie of podotherapie helpen. Bij ernstige of stijve platvoeten is specialistische beoordeling soms nodig.

Beschrijving klachten

Platvoeten, ook wel pes planus of platypodie genoemd, betekenen dat de binnenste voetboog laag is of inzakt wanneer je staat. Vaak zakt de voetboog vooral door bij belasting en kan de hiel iets naar binnen kantelen. Dit wordt ook wel een platvoet of knikvoet genoemd.

Platvoeten zijn niet automatisch een probleem. Bij jonge kinderen is een lage voetboog meestal onderdeel van de normale ontwikkeling. De voetboog ontwikkelt zich vaak geleidelijk tijdens de kinderjaren. Ook bij volwassenen kunnen soepele platvoeten aanwezig zijn zonder pijn of beperking.

Klachten ontstaan vooral wanneer de voetstand leidt tot overbelasting, vermoeidheid, pijn of een veranderd looppatroon. Dit kan klachten geven in de voetboog, hiel, binnenzijde van de enkel, voetzool, achillespees, knie, heup of onderrug. Soms spelen ook peesklachten mee, vooral rond de tibialis posterior-pees aan de binnenzijde van de enkel en voet.

Soepele en stijve platvoeten

Een soepele platvoet corrigeert deels wanneer je niet op de voet staat of wanneer je op de tenen gaat staan. Dit komt vaak voor en geeft lang niet altijd klachten. Een stijve of niet-corrigeerbare platvoet beweegt minder goed mee en kan vaker wijzen op een onderliggende afwijking, peesprobleem, gewrichtsprobleem of standsverandering. Bij pijn, stijfheid of duidelijke toename van de standsafwijking is beoordeling verstandig.

Ontstaanswijze

Platvoeten kunnen verschillende oorzaken hebben. Soms gaat het om een normale, soepele voetstand zonder klachten. In andere gevallen ontstaat de platvoet later door verandering in pezen, banden, spieren, gewrichten of belasting. Vooral bij volwassenen kan een toenemende platvoet samenhangen met verminderde functie van de tibialis posterior-pees.

• Normale ontwikkeling bij kinderen: Jonge kinderen hebben vaak nog een lage voetboog. Dit herstelt meestal vanzelf naarmate de voet zich ontwikkelt.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen hebben van nature soepelere voeten, soepele banden of een lagere voetboog.
• Soepele gewrichten of bindweefsellaxiteit: Bij hypermobiliteit of bindweefselaandoeningen kan de voetboog makkelijker doorzakken.
• Tibialis posterior-pees: Deze pees helpt de voetboog ondersteunen. Irritatie, overbelasting of verminderde functie van deze pees kan bijdragen aan een verworven platvoet bij volwassenen.
• Voet- of enkelletsel: Een breuk, verzwikking, peesletsel of ander trauma kan de stand of functie van de voet veranderen.
• Overgewicht of langdurige belasting: Extra belasting door gewicht, werk, sport of lang staan kan klachten bij platvoeten versterken.
• Schoeisel en ondergrond: Schoenen zonder steun of langdurig lopen op harde ondergrond kunnen klachten onderhouden, vooral wanneer de voet al gevoelig is.
• Zwangerschap: Door hormonale veranderingen, gewichtstoename en veranderde belasting kunnen voeten tijdelijk meer doorzakken.
• Reuma, diabetes of neurologische aandoeningen: Gewrichtsontstekingen, zenuwproblemen of spierfunctiestoornissen kunnen de voetstand en belastbaarheid beïnvloeden.
• Stijve of verkorte kuitspieren: Een beperkte enkelbeweeglijkheid kan de afwikkeling veranderen en extra druk op de voetboog geven.

Platvoeten en de tibialis posterior-pees

Bij volwassenen kan een toenemende platvoet soms samenhangen met irritatie of verminderde functie van de tibialis posterior-pees. Deze pees loopt aan de binnenzijde van de enkel en helpt de voetboog ondersteunen. Klachten zitten dan vaak aan de binnenzijde van de enkel of middenvoet en kunnen toenemen bij lang lopen, traplopen of op de tenen staan.

Symptomen

Veel mensen met platvoeten hebben geen pijn en functioneren normaal. Klachten ontstaan vooral wanneer de voetstand, belasting of spiercontrole niet goed past bij wat iemand dagelijks vraagt van de voet.

• Geen klachten: Vooral bij soepele platvoeten zonder pijn is behandeling vaak niet nodig.
• Pijn in de voetboog: Pijn of vermoeidheid aan de binnenzijde van de voet of middenvoet komt regelmatig voor bij overbelasting.
• Pijn aan de binnenzijde van de enkel: Dit kan passen bij irritatie van de tibialis posterior-pees.
• Vermoeid gevoel in voeten of onderbenen: Vooral na lang staan, wandelen, sporten of werken op harde ondergrond.
• Hielpijn of voetzoolpijn: Door veranderde drukverdeling kunnen klachten rond hiel, peesplaat of voetzool ontstaan.
• Drukplekken of schoenproblemen: Schoenen kunnen sneller slijten of knellen door de stand van voet en hiel.
• Moeite met op de tenen staan: Pijn of krachtverlies bij op de tenen staan kan wijzen op peesbelasting of verminderde voetcontrole.
• Zwelling: Soms ontstaat zwelling aan de binnenzijde van de enkel of voet na belasting.
• Klachten hogerop: Door veranderd lopen kunnen knie, heup of onderrug gevoeliger worden.
• Toename of verandering van voetstand: Wanneer één voet duidelijk platter wordt, de stand snel verandert of de voet stijver wordt, is beoordeling verstandig.

Diagnose

De diagnose platvoeten wordt meestal gesteld op basis van inspectie en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar de voetboog, hielstand, beweeglijkheid, pijnlocatie, looppatroon, schoenslijtage, enkelbeweeglijkheid, spierkracht en balans.

Een belangrijk onderdeel is het onderscheid tussen een soepele en stijve platvoet. Bij een soepele platvoet komt de voetboog vaak terug wanneer je zit, op de tenen staat of de voet niet belast. Bij een stijve platvoet blijft de voetboog laag en is de voet minder goed corrigeerbaar.

Bij volwassenen wordt vaak ook gekeken naar de tibialis posterior-pees. De behandelaar kan testen of op de tenen staan lukt, of de hiel daarbij goed meebeweegt en of er pijn of zwelling zit aan de binnenzijde van enkel of voet.

Aanvullende beeldvorming, zoals röntgenfoto, echo, CT of MRI, is meestal niet nodig bij soepele platvoeten zonder alarmsignalen. Beeldvorming kan wel zinvol zijn bij ernstige pijn, stijve platvoet, trauma, snelle verandering, verdenking op peesletsel, artrose, standsafwijking of wanneer een operatie wordt overwogen.

Laat je beoordelen door huisarts, podotherapeut, fysiotherapeut of specialist bij pijnlijke platvoeten, toenemende standsverandering, een stijve voet, duidelijke zwelling, gevoelsverlies, wondjes, diabetes, reuma, neurologische klachten of klachten die blijven terugkomen ondanks schoenen, zolen of oefeningen.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van leeftijd, klachten, voetstand, beweeglijkheid en belastbaarheid. Zonder pijn of beperking is behandeling vaak niet nodig. Bij klachten richt de aanpak zich op drukverdeling, spiercontrole, belastbaarheid en het verminderen van overbelasting.

• Geen klachten, geen haast: Soepele platvoeten zonder pijn of beperking hoeven meestal niet actief behandeld te worden. Bij kinderen is geruststelling vaak voldoende.
• Schoenadvies: Kies schoenen met voldoende ruimte, grip, demping en stabiliteit. Vermijd schoenen die duidelijk klachten uitlokken, zoals te smalle schoenen, instabiele slippers of schoenen zonder steun bij langdurige belasting.
• Zolen of steunzolen: Bij pijnlijke platvoeten kunnen zolen helpen om druk beter te verdelen en de voet te ondersteunen. Bij aanhoudende klachten is een beoordeling door een podotherapeut zinvol.
• Oefeningen voor voet en onderbeen: Oefeningen voor voetspieren, teenbuigers, kuitspieren, tibialis posterior, balans en enkelcontrole kunnen helpen om de voet beter te gebruiken.
• Rekken bij stijve kuit of achillespees: Wanneer de enkel beperkt beweegt of de kuit kort aanvoelt, kunnen rustige rekoefeningen onderdeel zijn van herstel.
• Belasting doseren: Bouw wandelen, sport, werkbelasting en lang staan geleidelijk op. Wissel belasting af met herstelmomenten, vooral bij pijn of zwelling.
• Behandeling van bijkomende klachten: Platvoeten kunnen samengaan met peroneusklachten, hielspoor of plantaire fasciopathie, achillespeesklachten of knie-, heup- en rugklachten. Behandel vooral de klacht die op dat moment beperkingen geeft.
• Fysiotherapie of podotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij kracht, mobiliteit, balans en looppatroon. Podotherapie kan helpen bij zooladvies, schoenadvies en drukverdeling. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je gericht werken aan kracht, stabiliteit en belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om rustig en haalbaar op te bouwen.
• Leefstijl en gewicht: Een gezond gewicht, voldoende beweging en goede algemene belastbaarheid kunnen helpen om de druk op voeten, enkels, knieën en heupen beter te verdragen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.
• Operatie: Een operatie is zelden nodig. Bij ernstige, pijnlijke of stijve platvoeten met duidelijke standsafwijking kan een orthopedisch specialist beoordelen of een operatie zinvol is. De keuze hangt af van oorzaak, ernst, leeftijd, voetstand en dagelijkse beperkingen.