Samenvatting

• Klachtenbeschrijving: Hielspoor is een veelgebruikte naam voor pijn onder de hiel. Meestal komt de pijn niet door het botuitsteeksel zelf, maar past het klachtenbeeld bij overbelasting van de peesplaat onder de voet: de fascia plantaris.
• Ontstaanswijze: Klachten ontstaan vaak na een toename van lopen, staan of sporten. Ook lichaamsgewicht, beperkte enkelmobiliteit, kuitspanning, schoeisel en de verdeling van belasting over de voet kunnen meespelen.
• Symptomen: Typisch zijn pijn onder of iets aan de binnenzijde van de hiel en duidelijke startpijn bij de eerste stappen in de ochtend of na zitten. Lang staan, wandelen of hardlopen kan de pijn opnieuw versterken.
• Diagnose: De beoordeling gebeurt meestal op basis van het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek. Een röntgenfoto, echo of MRI is bij een typisch klachtenbeeld meestal niet nodig.
• (Zelf)behandeling en herstel: Belast de voet gedoseerd, draag comfortabel schoeisel en bouw lopen en sporten geleidelijk op. Rek- en krachtoefeningen kunnen helpen. Zooltjes, tape of een nachtspalk kunnen bij sommige mensen tijdelijk ondersteuning geven.

Beschrijving klachten

Hielspoor is een veelgebruikte naam voor pijn aan de onderzijde van de hiel. Vaak past het klachtenbeeld bij fasciitis plantaris of plantaire fasciopathie: overbelasting en verminderde belastbaarheid van de fascia plantaris, de stevige peesplaat die van het hielbeen richting de tenen loopt.

Een echt hielspoor is een benige uitgroei aan het hielbeen die op een röntgenfoto zichtbaar kan zijn. Zo'n botuitsteeksel hoeft echter geen pijn te veroorzaken. Veel mensen hebben een hielspoor zonder klachten. Bij typische hielpijn is daarom meestal vooral de belastbaarheid van de peesplaat belangrijk en niet de aanwezigheid of grootte van het botuitsteeksel.

Kenmerkend is pijn onder of iets aan de binnenzijde van de hiel. De pijn is vaak het duidelijkst bij de eerste stappen in de ochtend of wanneer je na zitten of rust weer gaat lopen. Na enkele minuten bewegen kan de pijn afnemen, waarna deze bij lang staan, wandelen, hardlopen of andere langdurige belasting opnieuw kan toenemen.

De termen fasciitis plantaris, fasciosis plantaris, plantaire fasciopathie en plantar fasciitis worden in de praktijk door elkaar gebruikt. Alleen op basis van hoe lang de klachten bestaan is meestal niet betrouwbaar vast te stellen of er vooral sprake is van ontsteking of degeneratieve weefselverandering.

Het herstel kan geleidelijk verlopen en enkele maanden duren. Bij veel mensen nemen de klachten uiteindelijk sterk af of verdwijnen ze, maar een rustige en consequente opbouw van belasting is belangrijk.

Wat doet de fascia plantaris?

De fascia plantaris ondersteunt de voetboog en helpt krachten tijdens staan, lopen en afzetten op te vangen. Tijdens lopen komt de peesplaat steeds onder spanning te staan. Wanneer de dagelijkse of sportbelasting tijdelijk groter is dan de belastbaarheid van het weefsel, kan de aanhechting bij de hiel gevoelig worden.

Ontstaanswijze

Hielpijn door plantaire fasciopathie ontstaat meestal niet door één afzonderlijke oorzaak. Vaak speelt een combinatie van belasting, belastbaarheid en persoonlijke factoren mee.

• Plotseling meer belasten: Meer wandelen, hardlopen, springen, staand werk of een snelle verhoging van trainingsomvang kan klachten uitlokken.
• Langdurig staan of lopen: Veel uren achter elkaar belasten kan de peesplaat gevoeliger maken.
• Hardlopen en sport: Vooral een snelle verandering in afstand, snelheid, ondergrond of trainingsfrequentie kan de belasting vergroten.
• Beperkte enkelmobiliteit of stijve kuit: Minder bewegingsruimte richting de enkel kan de belasting tijdens lopen anders verdelen.
• Lichaamsgewicht: Een hoger lichaamsgewicht verhoogt de mechanische belasting op hiel en peesplaat.
• Schoeisel en ondergrond: Veranderen van schoenen, weinig demping of langdurig lopen op harde ondergrond kan bij sommige mensen invloed hebben op de klachten.
• Voetstand en drukverdeling: Een platvoet, hoge voetboog of andere manier van afwikkelen kan meespelen, maar is meestal niet op zichzelf de oorzaak.
• Eerdere hiel- of voetklachten: Eerder klachten hebben gehad kan betekenen dat de belastbaarheid tijdelijk sneller wordt overschreden.

Symptomen

• Pijn onder de hiel: Vaak centraal of iets aan de binnenzijde van het hielbeen.
• Startpijn: Typisch zijn pijnlijke eerste stappen na slapen, zitten of langere rust.
• Pijn bij staan en lopen: Lang staan, wandelen, hardlopen of veel afzetten kan de klachten versterken.
• Drukpijn: De aanhechting van de peesplaat aan de onderzijde van het hielbeen kan duidelijk gevoelig zijn.
• Wisselend verloop: De pijn kan tijdens bewegen tijdelijk afnemen en later tijdens of na belasting weer toenemen.
• Stijf of trekkend gevoel: Soms wordt ook spanning of stijfheid in de voetzool of richting de voetboog ervaren.

Wanneer extra alert zijn?

Niet iedere pijn onder de hiel is hielspoor of fasciitis plantaris. Laat de klacht beoordelen bij forse zwelling, roodheid of warmte, koorts, een wond, pijn na een duidelijke val of ander trauma, niet of nauwelijks kunnen steunen, toenemend gevoelsverlies of tintelingen, duidelijke krachtsvermindering of snel toenemende pijn.

Branderige pijn, tintelingen of een doof gevoel kunnen bijvoorbeeld passen bij zenuwirritatie zoals een tarsaal tunnel syndroom. Pijn vooral aan de achterzijde van de hiel kan beter passen bij achillespeesklachten of een Haglundse exostose.

Diagnose

Hielspoor of fasciitis plantaris wordt meestal herkend aan het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek. Daarbij wordt gekeken naar de plek van de pijn, startpijn na rust, belasting tijdens werk of sport, schoeisel en gevoeligheid van de aanhechting van de fascia plantaris onder de hiel.

Bij lichamelijk onderzoek kan worden gekeken naar drukpijn onder de hiel, enkelmobiliteit, kuitspanning, voetstand en het effect van het strekken van de tenen op de klachten. Ook wordt beoordeeld of het klachtenbeeld misschien beter past bij een andere oorzaak van hielpijn.

Een röntgenfoto, echo of MRI is bij een typisch klachtenbeeld meestal niet nodig. Een hielspoor op een röntgenfoto bewijst namelijk niet dat dit de oorzaak van de pijn is. Beeldvormend onderzoek kan wel passend zijn wanneer het klachtenbeeld afwijkend is, er een trauma is geweest, het herstel duidelijk anders verloopt dan verwacht of een andere aandoening wordt vermoed.

Andere oorzaken van pijn onder de hiel

Een gevoelig vetkussen onder de hiel (fat pad syndroom) geeft vaak meer centrale hielpijn en kan vooral opspelen bij lang staan of lopen op een harde ondergrond. Andere mogelijke oorzaken zijn onder andere een stressfractuur, zenuwirritatie, achillespeesklachten, een standsprobleem van de voet of een andere aandoening rond hiel en enkel.

(Zelf)behandeling en herstel

• Belasting tijdelijk aanpassen: Volledige rust is meestal niet nodig. Verminder vooral activiteiten die de hiel duidelijk blijven provoceren, zoals lang staan, lange wandelingen, hardlopen of veel springen. Blijf binnen een goed verdraagbare belasting actief en bouw daarna geleidelijk verder op.
• Schoenen en lopen: Kies comfortabele schoenen waarin je prettig kunt lopen. Loop tijdelijk minder op blote voeten of harde ondergrond wanneer dit de klachten duidelijk versterkt. Er bestaat niet één type schoen dat voor iedereen het beste is.
• Rekken van de fascia plantaris en kuit: Rustige rekoefeningen van de peesplaat en kuit kunnen onderdeel zijn van herstel. Vooral bij duidelijke ochtendstijfheid of beperkte enkelmobiliteit kan dit prettig zijn.
• Kracht geleidelijk opbouwen: Train de kuit-, voet- en onderbeenspieren stap voor stap sterker. Bijvoorbeeld met rustig uitgevoerde calf raises die later zwaarder kunnen worden gemaakt. Een oefenprogramma heeft meestal meerdere weken tot maanden nodig om effect te hebben.
• Oefeningen consequent uitvoeren: Verwacht geen resultaat binnen enkele dagen. Houd een passend oefenprogramma langere tijd vol en pas de belasting aan wanneer de pijn tijdens of na oefenen duidelijk blijft toenemen. Bekijk eventueel het specifieke oefenprogramma voor hielspoor.
• Zooltjes: Een zachte of ondersteunende inlegzool kan bij sommige mensen de pijn tijdens staan en lopen verminderen. Probeer zooltjes bij voorkeur in beide schoenen en beoordeel na enkele weken of ze daadwerkelijk verschil maken.
• Tape: Tape kan tijdelijk ondersteuning of pijndemping geven. Het effect is meestal tijdelijk en tape vervangt oefeningen en geleidelijke belastingopbouw niet.
• Nachtspalk of hielspoorsok: Bij hardnekkige startpijn in de ochtend kan een nachtspalk worden geprobeerd. Het effect verschilt per persoon en is niet gegarandeerd.
• Fysiotherapie: Lukt zelfstandig opbouwen niet, blijven de klachten sterk beperken of twijfel je over de oorzaak? Een fysiotherapeut kan helpen met belastingopbouw, mobiliteit, krachttraining, loop- of sportbelasting en een passend oefenprogramma. Zoek waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Pijnstilling: Bij veel pijn kan overleg met huisarts of apotheek passend zijn. Medicatie ondersteunt hooguit de pijncontrole en vervangt de geleidelijke opbouw van belasting niet.
• Shockwave, dry needling en injecties: Deze worden volgens de huidige Nederlandse huisartsenrichtlijn niet standaard aanbevolen bij hielspoor, omdat het voordeel onzeker is en sommige behandelingen nadelen kunnen hebben. Bespreek afwijkende behandelvoorstellen met een arts of behandelaar.
• Herstelduur: Hielspoor kan hardnekkig zijn. Verbetering verloopt vaak geleidelijk over meerdere maanden en bij veel mensen nemen de klachten binnen ongeveer een jaar sterk af.

Start de enkel- en voet Klachtencheck

Veelgestelde vragen over hielspoor

Wat is het verschil tussen hielspoor en fasciitis plantaris?

Een hielspoor is strikt genomen een benige uitgroei aan het hielbeen. Fasciitis plantaris of plantaire fasciopathie is een klacht van de peesplaat onder de voet. In het dagelijks taalgebruik wordt de naam hielspoor vaak gebruikt voor dit hele klachtenbeeld. Het botuitsteeksel zelf hoeft geen pijn te veroorzaken.

Hoe lang duurt hielspoor?

Het herstel verschilt per persoon. De klachten kunnen enkele maanden aanhouden en soms langer dan een jaar. Bij veel mensen nemen ze uiteindelijk duidelijk af. Consequent oefenen en belasting geleidelijk opbouwen is belangrijker dan volledige rust.

Welke oefeningen helpen bij hielspoor?

Veelgebruikte oefeningen zijn het rekken van de fascia plantaris en kuit en het geleidelijk sterker maken van kuit- en voetspieren. Bijvoorbeeld met rustig opgebouwde kuitheffingen. Bouw oefeningen geleidelijk op en verminder de belasting wanneer de pijn langdurig duidelijk toeneemt.

Is een röntgenfoto nodig bij hielspoor?

Meestal niet. Hielspoor of fasciitis plantaris kan meestal worden herkend aan het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek. Een botuitsteeksel op een röntgenfoto hoeft bovendien geen klachten te veroorzaken.

Moet je rust houden bij hielspoor?

Volledige rust is meestal niet nodig. Verminder tijdelijk activiteiten die de pijn duidelijk blijven verergeren en blijf waar mogelijk bewegen. Bouw wandelen, werk en sport daarna geleidelijk weer op.