Samenvatting

• Beschrijving klachten: Aspecifieke lage rugpijn, ook wel spit of lumbago genoemd, is pijn onder in de rug zonder duidelijke specifieke medische oorzaak. De klachten kunnen plotseling of geleidelijk ontstaan en herstellen bij veel mensen binnen enkele weken.
• Ontstaanswijze: Vaak is geen afzonderlijke structuur als oorzaak aan te wijzen. Belasting, weinig variatie in bewegen, eerdere rugklachten, conditie, stress, slaap en herstel kunnen allemaal invloed hebben op het ontstaan of aanhouden van klachten.
• Symptomen: Veelvoorkomend zijn pijn en stijfheid onder in de rug, soms met uitstraling naar de bil of het bovenbeen. Bukken, draaien, tillen, lang zitten of opstaan na rust kan tijdelijk meer klachten geven.
• Diagnose: De beoordeling gebeurt meestal op basis van het klachtenverhaal en zo nodig lichamelijk onderzoek. Een röntgenfoto of MRI is bij gewone aspecifieke lage rugpijn meestal niet nodig.
• (Zelf)behandeling en herstel: Blijf zo veel mogelijk bewegen, hervat dagelijkse activiteiten stap voor stap en bouw belasting rustig op. Oefeningen of fysiotherapie kunnen passend zijn wanneer herstel achterblijft of je onzeker bent over bewegen.

Lage rugpijn of een vastzittende rug?

Bekijk het online lage-rugprogramma van Let’s Go Fysio met duidelijke uitleg, rustige oefenopbouw en praktische begeleiding voor thuis. Max. 15 min per dag · Gericht op lage rugpijn · 14 dagen niet-goed-geld-terug

Liever behandeling op locatie? Vind een fysiotherapeut in jouw buurt

Bekijk herstelprogramma lage rug

Klachtenbeschrijving

Lage rugpijn is een veelvoorkomende klacht. Meestal gaat het om aspecifieke lage rugpijn: pijn onder in de rug waarbij geen duidelijke specifieke medische oorzaak wordt gevonden. Bekende benamingen zijn spit, lumbago of simpelweg lage rugpijn. De pijn bevindt zich meestal tussen de onderste ribben en de bilplooi en kan plotseling ontstaan, bijvoorbeeld tijdens tillen of draaien, maar ook geleidelijk opkomen.

Bij het grootste deel van de mensen met lage rugpijn is geen specifieke ernstige oorzaak aantoonbaar. Dat betekent niet dat de pijn niet echt is. Het betekent vooral dat er meestal geen afzonderlijke beschadiging of aandoening gevonden wordt die de klachten volledig verklaart. Bij een kleiner deel is er wel een specifieke oorzaak, zoals een wervelfractuur, soms samenhangend met osteoporose, ziekte van Bechterew, een hernia of lumbosacraal radiculair syndroom, lumbale kanaalstenose of spondylolisthesis.

Bij aspecifieke lage rugpijn is meestal niet betrouwbaar vast te stellen dat één spier, tussenwervelschijf, gewricht of andere structuur dé oorzaak is. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk mee. Daarom ligt de nadruk vooral op het klachtenpatroon, functioneren, belastbaarheid en het herstelverloop.

Hoe lang duurt lage rugpijn?

Klachten korter dan 6 weken
Bij acute lage rugpijn neemt de pijn bij veel mensen in de eerste weken duidelijk af. Blijf zo veel mogelijk bewegen en hervat dagelijkse activiteiten stap voor stap.

Klachten tussen 6 en 12 weken
Duurt het herstel langer, dan kan het zinvol zijn om te kijken naar belasting, beweging, werk, slaap, stress, conditie en eventuele onzekerheid of angst rond bewegen. Gerichte begeleiding kan dan helpen.

Klachten langer dan 12 weken
Bij langdurige lage rugpijn spelen vaak meerdere lichamelijke, mentale en sociale factoren mee. Een bredere aanpak gericht op bewegen, belastbaarheid, leefstijl en dagelijks functioneren is dan meestal passender dan alleen focussen op één structuur in de rug.

Ontstaanswijze

Bij aspecifieke lage rugpijn is meestal geen enkele oorzaak aan te wijzen. Vaak gaat het om een combinatie van belasting, belastbaarheid en herstel. Factoren die kunnen bijdragen zijn:

• Tijdelijke overbelasting: Zwaar tillen, veel bukken of draaien, intensief sporten of plotseling meer doen dan je gewend bent kan rugpijn uitlokken.
• Weinig variatie in houding en beweging: Lang achter elkaar zitten, staan, autorijden of steeds dezelfde beweging uitvoeren kan klachten versterken. Er bestaat niet één perfecte houding; regelmatig afwisselen is meestal belangrijker.
• Verandering in belastbaarheid: Een periode van minder bewegen, ziekte, drukte of verminderde conditie kan ervoor zorgen dat normale belasting tijdelijk zwaarder aanvoelt.
• Eerdere rugklachten: Wie eerder lage rugpijn heeft gehad, heeft een grotere kans dat klachten later opnieuw optreden.
• Stress en spanning: Stress kan invloed hebben op spierspanning, slaap, herstel en de manier waarop pijn wordt ervaren.
• Slaap en herstel: Slechte of onvoldoende slaap kan de gevoeligheid voor pijn vergroten en het herstel bemoeilijken.
• Normale veranderingen van de rug: Slijtage of veranderingen aan tussenwervelschijven en gewrichten komen veel voor, ook bij mensen zonder rugpijn. Een afwijking op een scan betekent daarom niet automatisch dat deze de klachten veroorzaakt.
• Specifieke medische oorzaak: Soms is er wel een specifieke aandoening, bijvoorbeeld een wervelfractuur, ziekte van Bechterew, hernia of lumbale kanaalstenose.

Symptomen

• Pijn onder in de rug: Vaak zeurend, trekkend of stijf, maar soms scherp bij bepaalde bewegingen.
• Stijfheid: Bijvoorbeeld na rust, 's ochtends of na lang zitten.
• Uitstraling naar bil of bovenbeen: Lage rugpijn kan uitstralen naar één of beide billen of het bovenbeen.
• Klachten bij bewegen of belasten: Bukken, draaien, tillen, opstaan, lang zitten of lang staan kan tijdelijk meer pijn geven.
• Minder makkelijk bewegen: De rug kan stijf of gevoelig aanvoelen, waardoor dagelijkse activiteiten lastiger worden.
• Wisselend verloop: Goede en mindere dagen kunnen elkaar afwisselen. Rugpijn kan na herstel ook opnieuw terugkomen.

Wanneer extra alert zijn?

Straalt de pijn duidelijk door naar het onderbeen of de voet en heb je daarbij tintelingen, gevoelsverlies of krachtsverlies? Dan kan er sprake zijn van zenuwprikkeling, bijvoorbeeld bij een lumbosacraal radiculair syndroom of hernia.

Neem direct contact op met de huisarts of huisartsenpost bij nieuw of snel toenemend krachtsverlies, niet meer kunnen plassen, verlies van controle over urine of ontlasting of een doof gevoel rond anus, geslachtsdelen of zitvlak. Neem ook contact op met de huisarts bij ernstige rugpijn na een ongeval, koorts of ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies of een duidelijk afwijkend verloop.

Diagnose

De beoordeling van lage rugpijn gebeurt meestal op basis van een vraaggesprek en zo nodig lichamelijk onderzoek. Daarbij wordt gekeken naar het ontstaan en verloop van de klachten, dagelijkse beperkingen, eventuele uitstraling, kracht en gevoel en de aanwezigheid van alarmsignalen.

Bij gewone aspecifieke lage rugpijn is een röntgenfoto, CT-scan of MRI meestal niet nodig. Afwijkingen die op beeldvorming zichtbaar zijn komen namelijk ook veel voor bij mensen zonder pijn. Beeldvormend onderzoek kan wel zinvol zijn wanneer er aanwijzingen zijn voor een specifieke oorzaak, ernstige of toenemende neurologische uitval of wanneer de uitslag gevolgen heeft voor verdere behandeling.

Bij pijn die vanuit de rug of bil duidelijk doorloopt naar het been, vooral in combinatie met tintelingen, gevoelsverandering of krachtsverlies, kan worden onderzocht of er sprake is van zenuwprikkeling of een lumbosacraal radiculair syndroom.

Bij terugkerende of langdurige klachten kan daarnaast worden gekeken naar bewegen, belastbaarheid, werk, slaap, stress en bewegingscontrole. Soms wordt hierbij gesproken over motor control impairment (MCI).

Heb je uitstraling naar je been en vraag je je af of je klachten bij een hernia kunnen passen?

Doe de hernia zelftest

(Zelf)behandeling en herstel

• Blijf zo veel mogelijk bewegen: Langdurige bedrust helpt meestal niet. Wissel lopen, staan, zitten en liggen af en probeer dagelijkse activiteiten binnen je mogelijkheden te blijven doen.
• Bouw belasting rustig op: Je hoeft niet te wachten tot alle pijn verdwenen is. Begin met activiteiten die goed te verdragen zijn en bouw duur, kracht en intensiteit stap voor stap verder op.
• Oefenen: Rustige beweging en oefentherapie kunnen helpen bij herstel en vertrouwen in bewegen. Je kunt bijvoorbeeld starten met het oefenschema voor acute lage rugpijn of spit. Later kunnen core stability-oefeningen passend zijn. Er bestaat niet één oefening die voor iedereen de beste is.
• Pijn tijdelijk verminderen: Warmte, ontspannen bewegen of een comfortabele houding kan tijdelijk verlichting geven. Bij veel pijn of vragen over pijnstilling kun je overleggen met huisarts of apotheek.
• Werk en dagelijkse activiteiten: Probeer activiteiten zo mogelijk te blijven uitvoeren. Tijdelijk aanpassen van zwaar tillen, langdurig zitten of andere provocerende belasting kan helpen, waarna je dit geleidelijk weer opbouwt.
• Fysiotherapie wanneer begeleiding passend is: Blijven klachten aanhouden, keren ze vaak terug, word je duidelijk beperkt of vind je het lastig om zelfstandig op te bouwen? Dan kan fysiotherapie helpen met uitleg, oefeningen en het gericht opbouwen van belastbaarheid. Via de BehandelaarWijzer kun je een passende praktijk zoeken.
• Let ook op herstel en leefstijl: Slaap, stress, beweging, conditie, werkbelasting en vertrouwen in bewegen kunnen invloed hebben op langdurige klachten. Lees meer over leefstijl en herstel.
• Huisarts bij alarmsignalen of twijfel: Neem contact op bij duidelijke verslechtering, neurologische uitval, problemen met plassen of ontlasting, gevoelloosheid rond het zitvlak, koorts, ernstig ziek zijn, ernstige pijn na een ongeval of een ander afwijkend beloop.

Start de lage-rug Klachtencheck