Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Bechterew, ook wel axiale spondyloartritis of ankyloserende spondylitis genoemd, is een chronische ontstekingsaandoening die vooral lage rug, bekken en wervelkolom kan aantasten.
• Ontstaanswijze: De oorzaak is niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, HLA-B27, afweerreacties en omgevingsfactoren spelen mogelijk mee. HLA-B27 kan helpen bij de beoordeling, maar een negatieve test sluit de aandoening niet uit.
• Symptomen: Typisch zijn lage rugpijn en stijfheid die geleidelijk ontstaan, langer dan 3 maanden aanhouden, vaak ’s nachts of vroeg in de ochtend erger zijn en verbeteren door bewegen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door de huisarts/reumatoloog op basis van klachten, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, HLA-B27 en beeldvorming van SI-gewrichten en wervelkolom, zoals röntgen of MRI.
• Behandeling en herstel: Behandeling bestaat meestal uit uitleg, bewegen, oefentherapie/fysiotherapie, medicatie via arts of reumatoloog en leefstijlaanpassingen zoals stoppen met roken en actief blijven.

Beschrijving klachten

De ziekte van Bechterew is een chronische ontstekingsaandoening die vooral de lage rug, het bekken en de wervelkolom kan treffen. De moderne benaming is vaak axiale spondyloartritis. Wanneer op röntgenfoto’s duidelijke veranderingen zichtbaar zijn, wordt ook gesproken van ankyloserende spondylitis of spondylitis ankylopoetica.

Bij deze aandoening ontstaan ontstekingen op plekken waar gewrichten, banden en pezen aan het bot hechten. Vaak begint dit rond de SI-gewrichten tussen bekken en heiligbeen. Daardoor kunnen lage rugpijn, diepe bilpijn en ochtendstijfheid ontstaan. In tegenstelling tot gewone mechanische rugpijn worden de klachten vaak juist beter door bewegen en slechter door langdurige rust.

De klachten beginnen meestal geleidelijk, vaak vóór het 45e levensjaar. Mensen herkennen het soms pas laat, omdat de pijn kan lijken op aspecifieke lage rugpijn, spit of overbelasting. Toch is het klachtenpatroon anders: nachtelijke pijn, wakker worden in de tweede helft van de nacht, duidelijke ochtendstijfheid en verbetering door bewegen passen meer bij ontstekingsachtige rugpijn.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe ontstekingen rond het bekken, de SI-gewrichten en de wervelkolom kunnen bijdragen aan lage rugpijn, stijfheid en verminderde beweeglijkheid.

Verschil met gewone lage rugpijn

Bij gewone lage rugpijn nemen klachten vaak toe door belasting en verbeteren ze door rust. Bij Bechterew is dat vaak andersom: rust en nacht kunnen klachten verergeren, terwijl bewegen juist verlichting geeft. Dat verschil is belangrijk voor vroege herkenning.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van de ziekte van Bechterew is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van erfelijke aanleg, afweerreacties en omgevingsfactoren.

• Erfelijke aanleg: De aandoening komt vaker voor binnen families. Het HLA-B27-gen wordt vaak gezien bij mensen met axiale spondyloartritis, maar niet iedereen met HLA-B27 krijgt de ziekte.
• Ontregeling van het afweersysteem: Het immuunsysteem kan ontstekingsreacties veroorzaken op plekken waar pezen, banden en gewrichten aan bot hechten.
• Ontsteking van de SI-gewrichten: Vaak begint de aandoening rond het heiligbeen en de SI-gewrichten. Dit kan diepe bilpijn en lage rugpijn veroorzaken.
• Uitbreiding naar de wervelkolom: Ontstekingen kunnen zich uitbreiden naar de lage rug, borstwervelkolom, ribben en nek, waardoor stijfheid en bewegingsbeperking kunnen ontstaan.
• Extra-articulaire klachten: Soms komen ook oogontstekingen, psoriasis, darmontstekingen of peesaanhechtingsklachten voor.
• Roken: Roken wordt ongunstig gezien bij axiale spondyloartritis en kan samenhangen met meer klachten, slechtere longfunctie en ongunstiger beloop.
• Mechanische belasting: Zware of herhaalde belasting veroorzaakt de ziekte niet rechtstreeks, maar kan bestaande klachten wel uitlokken of versterken.

HLA-B27 is geen ja/nee-test

Een positieve HLA-B27-test kan de verdenking ondersteunen, maar bewijst de diagnose niet op zichzelf. Een negatieve test sluit Bechterew of axiale spondyloartritis ook niet uit. Het totale klachtenbeeld en aanvullend onderzoek blijven belangrijk.

Symptomen

• Lage rugpijn die geleidelijk ontstaat: Vaak geen plots moment zoals bij spit, maar langzaam toenemende pijn of stijfheid.
• Klachten vóór het 45e jaar: Bechterew begint vaak op jongvolwassen leeftijd, meestal ruim vóór oudere leeftijdsslijtage een logische verklaring is.
• Ochtendstijfheid: De rug voelt ’s ochtends stijf aan en komt pas na bewegen op gang.
• Nachtelijke pijn: Wakker worden in de tweede helft van de nacht of vroeg in de ochtend komt regelmatig voor.
• Verbetering door bewegen: Wandelen, rustig oefenen of actief blijven geeft vaak verlichting.
• Verergering door rust: Lang zitten, liggen of stilstand kan de lage rug juist stijver en pijnlijker maken.
• Diepe bilpijn: Soms links en rechts wisselend, passend bij ontsteking rond de SI-gewrichten.
• Vermoeidheid: Chronische ontsteking en pijn kunnen veel energie kosten.
• Stijfheid van de wervelkolom: De lage rug kan minder soepel buigen, strekken of draaien.
• Uitbreiding naar andere regio’s: Klachten kunnen ook voorkomen in heupen, schouders, ribben, borstwervelkolom of nek.
• Oogontsteking: Een rood, pijnlijk oog met wazig zien of lichtschuwheid kan passen bij uveïtis en vraagt dezelfde dag medische beoordeling.
• Alarmsignalen: Neem contact op met je huisarts bij nieuwe uitvalsverschijnselen, koorts, ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies, hevige pijn na trauma, problemen met plassen of ontlasting of plots sterk toenemende pijn.

Wanneer denken aan Bechterew bij lage rugpijn?

Denk aan Bechterew of axiale spondyloartritis bij lage rugpijn die vóór het 45e jaar begint, langer dan 3 maanden bestaat, ’s nachts of in rust erger is, verbetert door bewegen en samengaat met bilpijn, ochtendstijfheid, psoriasis, darmontsteking, oogontsteking of familiegeschiedenis.

Diagnose

De diagnose ziekte van Bechterew wordt niet gesteld met één losse test. De huisarts kijkt eerst naar het klachtenpatroon: leeftijd bij ontstaan, duur van de rugpijn, nachtelijke klachten, ochtendstijfheid, verbetering door bewegen, bilpijn, familiegeschiedenis en eventuele klachten zoals psoriasis, darmontsteking, peesaanhechtingspijn of oogontsteking.

Bij verdenking op axiale spondyloartritis volgt meestal verwijzing naar een reumatoloog. Daar kan aanvullend onderzoek worden gedaan, zoals bloedonderzoek naar ontstekingswaarden en HLA-B27. Normale ontstekingswaarden sluiten de aandoening niet uit.

Beeldvormend onderzoek kan bestaan uit röntgenfoto’s van de SI-gewrichten of een MRI-scan. Een MRI kan vooral in een vroegere fase helpen om actieve ontsteking rond SI-gewrichten of wervelkolom zichtbaar te maken.

Omdat Bechterew soms lijkt op aspecifieke lage rugpijn, lage rug hernia of SI-gewrichtsklachten, is het belangrijk om vooral het ontstekingspatroon goed te herkennen.

Twijfel je of je lage rugpijn past bij een alarmsignaal of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De ziekte van Bechterew is een chronische aandoening. Behandeling richt zich op het verminderen van pijn en ontsteking, behouden van beweeglijkheid, voorkomen van functieverlies en het zo goed mogelijk blijven meedoen in het dagelijks leven.

• Medische behandeling via arts of reumatoloog: Medicatie kan nodig zijn om pijn en ontsteking te verminderen. Denk aan NSAID’s of, bij actieve ziekte en onvoldoende effect, biologische of gerichte ontstekingsremmende medicatie via de reumatoloog. Gebruik ontstekingsremmers alleen volgens advies van arts of apotheek.
• Blijven bewegen: Regelmatig bewegen is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Vaak helpt bewegen beter dan rust. Wandelen, fietsen, zwemmen en rustige mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om soepelheid en conditie te behouden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met houding, beweeglijkheid, kracht, ademhaling, rompcontrole en opbouw van conditie. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Bij Bechterew zijn rekken, versterken, houdingscontrole, diepe ademhaling, strekking van de wervelkolom en mobiliteit van lage rug, borstwervelkolom en nek belangrijk. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Acute opvlamming: Bij een duidelijke flare-up kan tijdelijk aanpassen van belasting nodig zijn. Overleg met huisarts of reumatoloog als opvlammingen vaak terugkomen, lang aanhouden of duidelijk toenemen.
• Bekken- of rugondersteuning: Een bekkenband kan soms tijdelijk comfort geven bij SI-/bekkenklachten, maar is geen hoofdbehandeling bij Bechterew. Gebruik dit vooral kortdurend en niet als vervanging van bewegen.
• Oefenmateriaal voor thuis: Een oefenmat is praktisch voor dagelijkse mobiliteitsoefeningen. Een oefenbal kan later nuttig zijn voor rustige mobiliteit, balans en rompcontrole als dit veilig en pijnarm kan.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is sterk aan te raden. Roken kan ongunstig zijn voor ontsteking, longfunctie, conditie en het beloop van Bechterew. Ondersteuning bij stoppen kan helpen, bijvoorbeeld via huisarts of stoppen-met-rokenbegeleiding.
• Let op ogen, huid en darmen: Een rood, pijnlijk oog met lichtschuwheid of wazig zien vraagt dezelfde dag medische beoordeling. Bespreek ook psoriasis, aanhoudende darmklachten of gewrichtsontstekingen met je arts.
• Trauma serieus nemen: Bij gevorderde stijfheid of botontkalking kan de wervelkolom kwetsbaarder zijn. Neem na een val, ongeluk of nieuwe heftige rugpijn contact op met een arts.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, regelmatige beweging, gezonde voeding, stressregulatie en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.