Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Dupuytren is een bindweefselaandoening van de handpalm. Er ontstaan knobbels en strengen onder de huid, waardoor één of meer vingers geleidelijk krom kunnen gaan staan.
• Ontstaanswijze: Erfelijke aanleg, leeftijd, mannelijk geslacht, Noordwest-Europese afkomst, diabetes, roken, alcoholgebruik, epilepsie/medicatie, handtrauma en bindweefselgevoeligheid kunnen meespelen.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn knobbels in de handpalm, strengen, huidintrekkingen, stijfheid, kromstand van vingers, moeite met hand plat neerleggen, minder grijpfunctie en soms pijn of gevoeligheid.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld met het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek. De tabletop-test, mate van contractuur en handfunctie bepalen vaak of verwijzing of behandeling nodig is.
• (Zelf)behandeling en herstel: Bij milde klachten is afwachten vaak voldoende. Bij duidelijke kromstand of functiebeperking kunnen naaldfasciotomie, operatie, handtherapie, spalkadvies en revalidatie worden besproken.

Beschrijving van de aandoening

De ziekte van Dupuytren, ook wel koetsiershand, morbus Dupuytren, palmaire fibromatose of contractuur van Dupuytren genoemd, is een aandoening van het bindweefsel in de handpalm.

Bij Dupuytren verandert de palmaire fascie: het stevige bindweefsel onder de huid van de handpalm. Dit weefsel kan verdikken en verharden, waardoor knobbels en strengen ontstaan. Na verloop van tijd kunnen deze strengen korter worden en één of meer vingers krom trekken.

De ringvinger en pink zijn het vaakst aangedaan, maar ook de middelvinger, wijsvinger of duim kunnen meedoen. De aandoening kan aan één hand of aan beide handen voorkomen.

Dupuytren is geen gewone peesontsteking. De pezen zelf zijn meestal niet het hoofdprobleem. De kromstand ontstaat vooral doordat bindweefsel in de handpalm verkort en strakker wordt.

De aandoening verloopt vaak langzaam. Sommige mensen hebben jarenlang alleen een knobbel of streng zonder veel beperking. Bij anderen neemt de kromstand toe, waardoor handen schudden, handschoenen aantrekken, hand plat neerleggen, wassen, werken of grijpen lastiger wordt.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont strengen en verdikkingen in de handpalm bij de ziekte van Dupuytren. Deze bindweefselstrengen kunnen de vingers geleidelijk krom trekken, vooral ringvinger en pink.

Wat gebeurt er in de hand?

Bij Dupuytren verandert het bindweefsel onder de huid van de handpalm. Dit verloopt meestal in stappen.

• Knobbels: Kleine verdikkingen of harde plekjes in de handpalm.
• Strengen: Verdikte bindweefselbanen die richting vingers kunnen lopen.
• Huidintrekkingen: De huid kan kuiltjes, plooien of intrekkingen krijgen.
• Contractuur: De vinger kan steeds minder goed strekken.
• Functiebeperking: Dagelijkse handelingen worden lastiger als de vinger krom blijft staan.

Niet iedere knobbel leidt tot ernstige kromstand. Het beloop verschilt sterk per persoon.

Wanneer moet je opletten?

Dupuytren is meestal geen spoedklacht, maar beoordeling is verstandig wanneer de handfunctie verandert of de kromstand toeneemt.

Neem contact op met huisarts, fysiotherapeut, handtherapeut of handchirurg bij

• Een toenemende streng of knobbel in de handpalm.
• Een vinger die steeds krommer gaat staan.
• De hand niet meer plat op tafel kunnen leggen.
• Moeite met handen wassen, handschoenen aantrekken, grijpen of iets in een zak steken.
• Pijnlijke knobbels of duidelijke gevoeligheid in de handpalm.
• Snelle verergering van de kromstand.
• Meerdere vingers die betrokken raken.
• Klachten aan beide handen of terugkeer na eerdere behandeling.
• Tintelingen, doof gevoel of duidelijke krachtsvermindering.
• Roodheid, warmte, forse zwelling of klachten na trauma.

Bel 112 bij ernstig trauma, open wond, acute verlamming, koude of blauw verkleurde hand of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van Dupuytren is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van erfelijke aanleg, bindweefselreactie, leeftijd en andere risicofactoren.

• Erfelijke aanleg: Dupuytren komt vaker voor in sommige families.
• Leeftijd: De kans neemt toe naarmate iemand ouder wordt.
• Geslacht: De aandoening komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.
• Afkomst: Dupuytren wordt relatief vaak gezien bij mensen met Noordwest-Europese afkomst.
• Diabetes: Mensen met diabetes hebben een verhoogde kans op Dupuytren-achtige bindweefselveranderingen.
• Roken en alcohol: Kunnen samenhangen met een verhoogd risico of ernstiger beloop.
• Epilepsie of bepaalde medicatie: Wordt in verband gebracht met een verhoogde kans op Dupuytren.
• Handtrauma: Een blessure of operatie kan soms voorafgaan aan lokale verergering, maar is meestal niet de enige oorzaak.
• Bindweefselgevoeligheid: Soms komen vergelijkbare bindweefselproblemen ook voor aan voetzool of penis.
• Handbelasting: Veel handgebruik kan klachten merkbaar maken, maar is meestal niet de enige verklaring voor het ontstaan.

Symptomen

De klachten ontstaan meestal geleidelijk. In het begin is er vaak alleen een knobbel of verdikking in de handpalm.

• Knobbels in de handpalm: Harde of gevoelige plekjes onder de huid.
• Strengen: Voelbare bindweefselbanen richting ringvinger, pink of andere vingers.
• Kromstand: Eén of meer vingers kunnen steeds minder goed strekken.
• Stijfheid: De vinger of hand voelt minder soepel aan.
• Huidintrekkingen: Kuiltjes, plooien of verdikkingen in de handpalm.
• Functieverlies: Moeite met grijpen, handen wassen, handschoenen aantrekken, typen of voorwerpen pakken.
• Tabletop-probleem: De hand kan niet meer plat op tafel worden gelegd.
• Pijn of gevoeligheid: Vooral knobbels kunnen gevoelig zijn, maar pijn staat niet altijd op de voorgrond.
• Beide handen: De aandoening kan aan beide handen voorkomen.
• Terugkeer: Na behandeling kan Dupuytren terugkomen of op een andere plek ontstaan.

Diagnose

De diagnose Dupuytren wordt meestal gesteld met het klachtenverhaal en lichamelijk onderzoek. De arts of therapeut kijkt naar knobbels, strengen, huidintrekkingen, vingerstand, strekbeperking en handfunctie.

Een bekende eenvoudige test is de tabletop-test: lukt het niet meer om de handpalm en vingers plat op tafel te leggen, dan kan er sprake zijn van een functioneel relevante contractuur.

Beeldvorming is meestal niet nodig om Dupuytren vast te stellen. Echo kan soms helpen bij twijfel over een knobbel, streng, peesprobleem of andere zwelling. Een röntgenfoto kan zinvol zijn wanneer ook artrose, oude breuk, standsafwijking of gewrichtsbeperking wordt vermoed.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Dupuytren kan lijken op triggerfinger, ganglion, littekenweefsel, peesverkorting, hand- of vingerartrose, reumatoïde artritis, zenuwbeknelling, peesletsel of een andere zwelling in de handpalm.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van de ernst, snelheid van verergering, hoeveelheid kromstand en beperking in dagelijkse handfunctie. Bij milde knobbels zonder kromstand is behandeling vaak niet nodig en kan controle voldoende zijn.

• Afwachten bij milde klachten: Als er alleen een knobbel of lichte streng is zonder functieverlies, wordt vaak afgewacht.
• Zelfmonitoring: Let op toename van kromstand, tabletop-test, handfunctie en dagelijkse beperkingen.
• Handtherapie: Kan helpen bij uitleg, functiebehoud, littekenzorg na ingreep, zwelling, oefenopbouw en praktische adviezen.
• Oefeningen: Oefeningen kunnen helpen om functie, mobiliteit en kracht zo goed mogelijk te behouden, maar ze laten de streng meestal niet verdwijnen.
• Spalk of brace: Een spalk kan soms na behandeling worden gebruikt volgens advies van specialist of handtherapeut. Als zelfstandige behandeling voorkomt een spalk meestal niet dat Dupuytren verdergaat.
• Naaldfasciotomie: Hierbij wordt een streng met een naald doorgenomen om de vinger beter te kunnen strekken. Herstel is vaak sneller, maar terugkeer kan voorkomen.
• Operatie, fasciectomie: Hierbij verwijdert de chirurg aangedaan bindweefsel. Dit kan nodig zijn bij ernstigere of complexere contracturen.
• Dermofasciectomie: Soms wordt ook huid vervangen met een huidtransplantaat, vooral bij terugkerende of uitgebreide ziekte.
• Collagenase-injectie: In sommige landen of situaties wordt een enzym gebruikt om een streng te verzwakken. Beschikbaarheid en beleid verschillen per regio en zorgsysteem.
• Na behandeling: Revalidatie kan bestaan uit wondzorg, littekenmobilisatie, zwelling verminderen, rustig oefenen, handfunctie herstellen en zo nodig spalkadvies.
• Terugkeer van klachten: Dupuytren kan na behandeling terugkomen of op een andere plek ontstaan. Behandeling richt zich vooral op functieverbetering.
• Ergotherapie: Kan zinvol zijn bij werk, hobby, hulpmiddelen en dagelijkse handelingen wanneer kromstand of herstel beperkingen geeft.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van handfunctie en belastbaarheid, vooral in de herstelfase na beoordeling of behandeling.
• BehandelaarWijzer: Bij functieverlies, herstel na ingreep, spalkadvies of handrevalidatie kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut of handtherapeut.