Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een longembolie is een afsluiting van een bloedvat in de longen, meestal door een bloedprop die vanuit een ader in been of bekken naar de longen is verplaatst. Dit kan benauwdheid, pijn op de borst, pijn bij ademhalen en kortademigheid geven.
• Ontstaanswijze: De oorzaak is meestal trombose in been of bekken. Risicofactoren zijn onder andere langdurig stilzitten, operatie, gips, zwangerschap, kraamperiode, kanker, eerdere trombose, erfelijke aanleg, roken, overgewicht en bepaalde medicatie.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn plotselinge benauwdheid, pijn op de borst, pijn bij ademhalen, kortademigheid, snelle ademhaling, hartkloppingen, hoesten, bloed ophoesten, duizeligheid, flauwvallen, blauwe lippen of een pijnlijk/dik been.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van klachten, risicofactoren, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek en zo nodig beeldvorming zoals een CT-scan met contrast of aanvullend longonderzoek.
• (Zelf)behandeling en herstel: Een longembolie wordt medisch behandeld, meestal met bloedverdunners. Bij ernstige klachten kan ziekenhuisbehandeling, zuurstof of intensievere behandeling nodig zijn. Zelfzorg is vooral gericht op herstel, leefstijl, opvolgen van medicatieadvies en voorkomen van nieuwe trombose.

Beschrijving van de aandoening

Een longembolie is een afsluiting van een bloedvat in de longen. Meestal ontstaat dit doordat ergens anders in het lichaam een bloedprop ontstaat, vaak in een ader van het been of bekken. Als een deel van die prop losraakt, kan deze via de bloedbaan naar de longen gaan en daar vastlopen.

Door de afsluiting stroomt er minder bloed door een deel van de long. Daardoor kan de zuurstofopname verminderen en kan de druk op hart en longen toenemen. De ernst verschilt per persoon. Soms zijn de klachten relatief mild, maar een longembolie kan ook plotseling ernstig of levensbedreigend zijn.

De klachten kunnen lijken op andere aandoeningen, zoals hyperventilatie, longontsteking, klaplong, hartklachten, ribletsel of spierpijn rond borstkas en bovenrug. Daarom is het belangrijk om bij alarmsignalen niet zelf te blijven inschatten, maar medische hulp in te schakelen.

Een longembolie is geen klacht om met zelfzorg of fysiotherapie te behandelen. De eerste stap is altijd medische beoordeling wanneer de klachten of risicofactoren daarbij passen. Pas na diagnose en behandeling kan herstel, conditieopbouw en leefstijlbegeleiding een rol spelen.

Belangrijk bij twijfel

Een longembolie kan lijken op andere klachten van borstkas, longen, hart, ademhaling of spieren. Bij plotselinge benauwdheid, pijn op de borst, bloed ophoesten, flauwvallen of een pijnlijk/dik been moet je contact opnemen met een arts.

Wanneer moet je direct hulp zoeken?

Een longembolie kan ernstig verlopen. Wacht niet af bij duidelijke alarmsignalen of wanneer klachten snel toenemen.

Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij

• Plotselinge of duidelijke benauwdheid.
• Pijn, druk of beklemming op de borst.
• Pijn op de borst die erger wordt bij diep ademhalen.
• Bloed ophoesten of slijm met bloed.
• Snelle hartslag, hartkloppingen of snelle ademhaling.
• Duizeligheid, bijna flauwvallen of flauwvallen.
• Blauwe lippen of blauwige vingers.
• Zweten, bleekheid, klam aanvoelen of een ziek gevoel.
• Een pijnlijk, rood, warm of dik been, vooral aan één kant.
• Nieuwe klachten na een operatie, gips, lange reis, zwangerschap, bevalling of periode van bedrust.

Bel 112 bij ernstige benauwdheid, flauwvallen, blauwe lippen, hevige borstpijn, verwardheid, plots ernstige achteruitgang of wanneer iemand duidelijk ernstig ziek oogt.

Ontstaanswijze

Een longembolie ontstaat meestal door een bloedprop. Die bloedprop ontstaat vaak in de diepe aderen van het been of bekken. Dit heet diepe veneuze trombose. Als een deel van de prop loslaat, kan deze via het hart naar de longen reizen en daar een bloedvat afsluiten.

• Trombosebeen: Een bloedprop in een beenader kan losraken en een longembolie veroorzaken.
• Langdurig stilzitten: Lange reizen, bedrust of weinig bewegen kunnen de bloeddoorstroming vertragen.
• Operatie of ziekenhuisopname: Na een operatie, vooral bij buik-, heup-, knie- of bekkeningrepen, is het risico verhoogd.
• Letsel of gips: Minder bewegen door letsel, gips of immobilisatie verhoogt de kans op trombose.
• Zwangerschap en kraamperiode: In en na de zwangerschap is de kans op stolling tijdelijk verhoogd.
• Anticonceptie of hormoonbehandeling: Sommige hormoonbehandelingen of anticonceptie kunnen het risico verhogen, vooral in combinatie met andere risicofactoren.
• Kanker: Kanker en sommige kankerbehandelingen kunnen de bloedstolling beïnvloeden.
• Eerdere trombose of longembolie: Wie dit eerder heeft gehad, heeft meer kans op herhaling.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen hebben een verhoogde stollingsneiging in de familie.
• Roken, overgewicht en weinig bewegen: Deze factoren kunnen het risico op trombose en hart- en vaatproblemen verhogen.
• Ernstige ziekte of ontsteking: Ernstige infecties, chronische ontsteking of langdurige ziekte kunnen het risico verhogen.
• Zeldzame oorzaken: Heel soms kan een embolie ontstaan door lucht, vet of ander materiaal in de bloedbaan, meestal in specifieke medische situaties.

Vaak begint het in het been

Een longembolie ontstaat vaak vanuit een trombosebeen. Let daarom op een dik, pijnlijk, rood of warm been aan één kant, zeker wanneer dit samengaat met benauwdheid, pijn op de borst, pijn bij ademhalen of flauwvallen.

Risicofactoren voor longembolie

Een longembolie kan soms zonder duidelijke aanleiding ontstaan, maar vaak zijn er één of meerdere risicofactoren aanwezig. De kans neemt vooral toe wanneer meerdere factoren tegelijk spelen.

• Lange reis of lang stilzitten: Bijvoorbeeld lang vliegen, autorijden of reizen zonder tussendoor te bewegen.
• Operatie of opname: Vooral bij grotere operaties, trauma of minder mobiel zijn.
• Gips of immobilisatie: Minder gebruik van been of arm kan de doorbloeding beïnvloeden.
• Zwangerschap of kraamperiode: De stollingsneiging is dan tijdelijk verhoogd.
• Eerdere trombose of longembolie: Dit verhoogt de kans op een nieuwe episode.
• Familiegeschiedenis: Trombose of longembolie in de familie kan wijzen op verhoogde aanleg.
• Kanker of behandeling tegen kanker: Dit kan het stollingssysteem actiever maken.
• Roken: Roken verhoogt het risico op hart- en vaatproblemen en kan bijdragen aan tromboserisico.
• Overgewicht: Overgewicht verhoogt de belasting op hart, vaten en stofwisseling.
• Hormonen: De pil, hormoontherapie of bepaalde medicatie kan het risico beïnvloeden.
• Chronische aandoeningen: Sommige ontstekingsziekten, hart- en longaandoeningen of stollingsziekten kunnen risico verhogen.
• Uitdroging en weinig beweging: Te weinig vocht en weinig spieractiviteit kunnen ongunstig zijn voor de circulatie.

Symptomen

De klachten bij een longembolie kunnen sterk verschillen. Soms zijn de klachten mild en vaag, soms ontstaan ze plotseling en ernstig. De klachten kunnen lijken op hyperventilatie, longontsteking, klaplong, hartklachten, ribletsel of spier-/gewrichtspijn.

• Plotselinge benauwdheid: Het gevoel te weinig lucht te krijgen, soms ook in rust.
• Kortademigheid: Sneller buiten adem zijn dan normaal of moeite met ademhalen.
• Pijn op de borst: Pijn, druk of beklemming op de borst.
• Pijn bij ademhalen: Stekende pijn die erger wordt bij diep inademen, hoesten of bewegen.
• Snelle ademhaling: Ademhaling kan oppervlakkig en snel worden.
• Hartkloppingen: Snelle of bonzende hartslag.
• Hoesten: Soms een plotselinge hoestprikkel zonder duidelijke verkoudheid.
• Bloed ophoesten: Slijm met bloed of roodbruin slijm is een alarmsignaal.
• Zweten of onrust: Klam zweten, rusteloosheid of een angstig gevoel kan voorkomen.
• Duizeligheid of flauwvallen: Dit kan wijzen op ernstiger belasting van hart en longen.
• Blauwe lippen of vingers: Dit kan passen bij te weinig zuurstof in het bloed.
• Beenklachten: Een pijnlijk, rood, warm of dik been kan wijzen op trombose.
• Pijn richting rug, schouder of arm: Soms wordt pijn niet alleen in de borst gevoeld, maar ook rond bovenrug, schouder of arm. In combinatie met benauwdheid of pijn bij ademhalen vraagt dit medische beoordeling.

Alarmsignalen

Neem direct contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij plotselinge benauwdheid, pijn op de borst, pijn bij ademhalen, bloed ophoesten, flauwvallen, blauwe lippen, snelle hartslag, snelle ademhaling of een pijnlijk/dik been. Bel 112 bij ernstige benauwdheid, hevige borstpijn, bewustzijnsverlies, blauwe lippen of snelle achteruitgang.

Diagnose

Een longembolie wordt vastgesteld door een arts. De beoordeling begint met het klachtenverhaal, risicofactoren en lichamelijk onderzoek. De arts kijkt onder andere naar ademhaling, hartslag, zuurstofgehalte, bloeddruk, beenklachten en de ernst van de benauwdheid.

Bij verdenking op een longembolie kan bloedonderzoek worden gedaan. Soms wordt een D-dimeerwaarde bepaald. Een verhoogde waarde betekent niet automatisch dat er een longembolie is, maar kan wel aanleiding zijn voor verder onderzoek. Bij een duidelijke verdenking kan direct verwijzing naar het ziekenhuis nodig zijn.

In het ziekenhuis kan beeldvorming nodig zijn, meestal een CT-scan met contrast om de bloedvaten in de longen zichtbaar te maken. Soms wordt aanvullend een echo van het been, longonderzoek, hartfilmpje, bloedgas, longfoto of ander onderzoek gedaan.

Een longembolie kan lijken op andere aandoeningen, zoals longontsteking, klaplong, hartinfarct, ribletsel, hyperventilatie of spier-/gewrichtspijn. Daarom is het belangrijk dat de diagnose niet alleen op gevoel of zelftests wordt gebaseerd.

(Zelf)behandeling en herstel

Een longembolie wordt medisch behandeld. De behandeling hangt af van de ernst, het zuurstofgehalte, de belasting van hart en longen, onderliggende oorzaak en het risico op nieuwe stolsels. Zelf behandelen of afwachten is bij verdenking op longembolie niet veilig.

• Bloedverdunners: Meestal bestaat de behandeling uit bloedverdunners. Deze voorkomen dat het stolsel groter wordt en verkleinen de kans op nieuwe stolsels. Het lichaam ruimt het stolsel daarna geleidelijk op.
• Duur van behandeling: De arts bepaalt hoe lang bloedverdunners nodig zijn. Dit hangt af van oorzaak, risicofactoren, eerdere trombose en bloedingsrisico.
• Zuurstof of ziekenhuiszorg: Bij lage zuurstofwaarden, ernstige benauwdheid of instabiele situatie kan ziekenhuisopname en zuurstof nodig zijn.
• Trombolyse of intensieve behandeling: Bij ernstige of levensbedreigende longembolie kan in het ziekenhuis behandeling nodig zijn om het stolsel sneller op te lossen of te verwijderen.
• Controle en follow-up: Regelmatige controle is belangrijk om herstel, medicatie, bijwerkingen en risico op herhaling te bespreken.
• Let op bloedingen: Bloedverdunners verhogen het risico op bloedingen. Bespreek blauwe plekken, bloedneuzen, zwarte ontlasting, bloed in urine of hevige bloedingen met je arts.
• Bewegen opbouwen: Na medische behandeling is rustig bewegen vaak belangrijk. Bouw activiteit op volgens advies van arts of fysiotherapeut.
• Angst en vertrouwen: Benauwdheid en borstpijn kunnen veel angst geven. Bespreek aanhoudende angst, paniek of onzekerheid met huisarts, POH-GGZ of behandelaar.
• Fysiotherapie of longfysiotherapie: Begeleiding kan zinvol zijn bij conditieverlies, benauwdheidsangst, vermoeidheid of moeite met veilig opbouwen.
• Preventie: Stoppen met roken, voldoende bewegen, gezond gewicht, medicatie trouw gebruiken, beenoefeningen bij reizen en opvolgen van artsenadvies helpen om risico te verminderen.
• Steunkousen: Steunkousen kunnen soms passend zijn bij trombosebeen of zwelling, maar gebruik dit op advies van arts of specialist.
• Leefstijl: Een gezonde leefstijl ondersteunt herstel en verlaagt algemene gezondheidsrisico’s. Bekijk eventueel de e-learning Stoppen met roken, onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.