Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Bechterew, ook wel axiale spondyloartritis of ankyloserende spondylitis genoemd, is een chronische ontstekingsaandoening die vooral bekken, SI-gewrichten en wervelkolom kan aantasten.
• Ontstaanswijze: De oorzaak is niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, HLA-B27, afweerreacties en omgevingsfactoren spelen mogelijk mee. HLA-B27 kan de verdenking ondersteunen, maar is geen sluitende ja/nee-test.
• Symptomen: Typisch zijn geleidelijk ontstane lage rugpijn, diepe bilpijn, ochtendstijfheid, nachtelijke pijn, verbetering door bewegen, vermoeidheid en soms klachten aan ogen, huid, darmen of peesaanhechtingen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door huisarts/reumatoloog op basis van klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, HLA-B27 en beeldvorming van SI-gewrichten en wervelkolom, zoals röntgen of MRI.
• Behandeling en herstel: Behandeling bestaat uit uitleg, medische begeleiding, medicatie waar nodig, blijven bewegen, fysiotherapie, oefentherapie en leefstijlaanpassingen zoals stoppen met roken.

Beschrijving klachten

De ziekte van Bechterew is een chronische ontstekingsaandoening die vooral de wervelkolom en het bekken aantast. De moderne verzamelnaam is vaak axiale spondyloartritis. Wanneer er duidelijke veranderingen op röntgenfoto’s zichtbaar zijn, wordt ook gesproken van ankyloserende spondylitis of spondylitis ankylopoetica.

Bij Bechterew ontstaan ontstekingen op plekken waar gewrichten, banden en pezen aan bot hechten. Vaak begint dit rond de SI-gewrichten tussen bekken en heiligbeen. Daarna kunnen ook lage rug, borstwervelkolom, ribben, nek, heupen, schouders of andere gewrichten betrokken raken.

Een belangrijk kenmerk is dat de klachten vaak anders reageren dan gewone mechanische rugpijn. Bij Bechterew nemen pijn en stijfheid vaak toe na rust, lang zitten of slapen, terwijl bewegen juist verlichting kan geven. De klachten beginnen meestal geleidelijk en vaak vóór het 45e jaar.

Vroeger werd Bechterew vooral herkend in een vergevorderd stadium, wanneer de wervelkolom duidelijk verstijfd of krommer werd. Door betere herkenning, MRI-onderzoek en moderne medicatie wordt de aandoening tegenwoordig vaak eerder opgespoord en behandeld.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien hoe ontstekingen rond bekken, SI-gewrichten en wervelkolom kunnen bijdragen aan stijfheid, pijn en verminderde beweeglijkheid.

Bechterew is meer dan gewone rugpijn

Bechterew kan lijken op lage rugpijn, SI-klachten of stijfheid door houding en belasting. Het verschil zit vooral in het ontstekingspatroon: geleidelijk begin, ochtendstijfheid, nachtelijke pijn, verbetering door bewegen en klachten die vaak vóór het 45e jaar ontstaan.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van de ziekte van Bechterew is niet volledig bekend. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van erfelijke aanleg, afweerreacties en omgevingsfactoren.

• Erfelijke aanleg: Bechterew komt vaker voor binnen families. Het HLA-B27-gen wordt vaak gezien bij mensen met axiale spondyloartritis, maar niet iedereen met HLA-B27 krijgt de ziekte.
• Afweerreactie: Het immuunsysteem speelt een belangrijke rol. Er ontstaan ontstekingen op plekken waar gewrichten, pezen en banden aan bot hechten.
• Sacro-iliitis: Vaak begint de aandoening rond de SI-gewrichten. Dit kan diepe bilpijn, lage rugpijn en bekkenstijfheid veroorzaken.
• Uitbreiding naar de wervelkolom: Ontstekingen kunnen zich uitbreiden naar lage rug, borstwervelkolom, ribben en nek. Daardoor kan de wervelkolom stijver worden.
• Klachten buiten de wervelkolom: Sommige mensen krijgen ook oogontsteking, psoriasis, darmontsteking, gewrichtsontstekingen of pijn bij peesaanhechtingen, zoals hielpijn.
• Roken: Roken wordt ongunstig gezien bij Bechterew en kan samenhangen met meer klachten, slechtere longfunctie en een ongunstiger beloop.
• Belasting en houding: Mechanische belasting veroorzaakt Bechterew niet rechtstreeks, maar lang zitten, weinig bewegen of eenzijdige belasting kan bestaande stijfheid en pijn versterken.
• Verschil tussen mannen en vrouwen: Bechterew werd vroeger vooral bij mannen herkend. Bij vrouwen kan het klachtenbeeld subtieler of anders verlopen, waardoor herkenning soms later plaatsvindt.

HLA-B27 ondersteunt, maar bewijst niet alles

Een positieve HLA-B27-test kan de verdenking op axiale spondyloartritis versterken, maar bewijst de diagnose niet op zichzelf. Een negatieve test sluit Bechterew ook niet volledig uit. Het totale klachtenbeeld blijft leidend.

Symptomen

• Lage rugpijn die geleidelijk ontstaat: Vaak zonder duidelijk moment van vertillen of acute blessure.
• Klachten vóór het 45e jaar: Bechterew begint meestal op jongvolwassen leeftijd.
• Ochtendstijfheid: De rug, bekkenregio of wervelkolom voelt vooral in de ochtend stijf aan.
• Nachtelijke pijn: Wakker worden in de tweede helft van de nacht of vroeg in de ochtend komt regelmatig voor.
• Verbetering door bewegen: Wandelen, rustig rekken of actief blijven geeft vaak verlichting.
• Verergering door rust: Lang zitten, liggen of stilstand kan de klachten juist verergeren.
• Diepe bilpijn: Soms links en rechts wisselend, passend bij ontsteking rond de SI-gewrichten.
• Stijfheid van wervelkolom: Buigen, draaien, strekken of diep ademhalen kan minder soepel gaan.
• Borstkas- of ribklachten: Bij betrokkenheid van ribben en borstwervelkolom kan diep ademhalen of draaien gevoelig zijn.
• Nek- of bovenrugstijfheid: In latere fases of bij uitgebreidere betrokkenheid kan ook nekbeweging beperkt raken.
• Vermoeidheid: Chronische ontsteking, pijn en slechter slapen kunnen veel energie kosten.
• Peesaanhechtingspijn: Bijvoorbeeld hielpijn, pijn rond zitbeen, ribben, heup of andere aanhechtingen.
• Oogontsteking: Een rood, pijnlijk oog met lichtschuwheid of wazig zien kan passen bij uveïtis en vraagt dezelfde dag medische beoordeling.
• Huid- of darmklachten: Psoriasis of chronische darmontstekingen kunnen samenhangen met spondyloartritis.
• Alarmsignalen: Neem contact op met je huisarts bij koorts, ernstig ziek zijn, onverklaard gewichtsverlies, hevige pijn na trauma, nieuwe uitval, problemen met plassen of ontlasting of plots sterk toenemende pijn.

Wanneer denken aan Bechterew?

Denk aan Bechterew of axiale spondyloartritis bij rug- of bekkenpijn die vóór het 45e jaar begint, langer dan 3 maanden bestaat, ’s nachts of na rust erger is, verbetert door bewegen en samengaat met ochtendstijfheid, diepe bilpijn, oogontsteking, psoriasis, darmklachten of familiegeschiedenis.

Diagnose

De diagnose ziekte van Bechterew wordt niet gesteld met één losse test. De huisarts kijkt eerst naar het klachtenpatroon: leeftijd bij ontstaan, duur van de klachten, nachtelijke pijn, ochtendstijfheid, verbetering door bewegen, diepe bilpijn, familiegeschiedenis en eventuele klachten zoals psoriasis, darmontsteking, peesaanhechtingspijn of oogontsteking.

Bij verdenking op axiale spondyloartritis volgt meestal verwijzing naar een reumatoloog. Daar kan aanvullend onderzoek worden gedaan, zoals bloedonderzoek naar ontstekingswaarden en HLA-B27. Normale ontstekingswaarden sluiten de aandoening niet uit.

Beeldvormend onderzoek kan bestaan uit röntgenfoto’s van de SI-gewrichten en wervelkolom. Een MRI kan vooral in een vroegere fase helpen om actieve ontsteking rond SI-gewrichten of wervelkolom zichtbaar te maken.

Omdat Bechterew kan lijken op aspecifieke lage rugpijn, SI-gewrichtsklachten, lumbale kanaalstenose of lage rug hernia, is vooral het ontstekingspatroon belangrijk.

Twijfel je of je klachten passen bij alarmsignalen of bij fysiotherapie?

Start de Klachtencheck

(Zelf)behandeling en herstel

De ziekte van Bechterew is een chronische aandoening. Behandeling richt zich op het verminderen van pijn en ontsteking, behouden van beweeglijkheid, voorkomen van functieverlies en zo goed mogelijk blijven functioneren in dagelijks leven, werk en sport.

• Medische behandeling via arts of reumatoloog: Medicatie kan nodig zijn om pijn en ontsteking te verminderen. Denk aan NSAID’s of, bij actieve ziekte en onvoldoende effect, biologische of gerichte ontstekingsremmende medicatie via de reumatoloog. Gebruik ontstekingsremmers alleen volgens advies van arts of apotheek.
• Blijven bewegen: Regelmatig bewegen is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Vaak helpt bewegen beter dan rust. Wandelen, fietsen, zwemmen en rustige mobiliteitsoefeningen kunnen helpen om soepelheid en conditie te behouden.
• Fysiotherapie en oefentherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met houding, beweeglijkheid, kracht, ademhaling, rompcontrole, conditie en veilig opbouwen. Vind waar passend een praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Gericht oefenprogramma: Bij Bechterew zijn rekken, versterken, houdingscontrole, diepe ademhaling, strekking van de wervelkolom en mobiliteit van lage rug, borstwervelkolom en nek belangrijk. Een trainingsschema op maat kan ondersteunen als zelfstandig oefenen verantwoord is.
• Acute opvlamming: Bij een flare-up kan tijdelijk aanpassen van belasting nodig zijn. Overleg met huisarts of reumatoloog als opvlammingen vaak terugkomen, lang aanhouden of duidelijk toenemen.
• Oefenmateriaal voor thuis: Een oefenmat is praktisch voor dagelijkse mobiliteits-, ademhalings- en houdingsoefeningen. Een oefenbal kan later nuttig zijn voor rustige rompcontrole en bovenrugmobiliteit als dit veilig en pijnarm kan.
• Bekken- of rugondersteuning: Een bekkenband kan soms tijdelijk comfort geven bij SI-/bekkenklachten, maar is geen hoofdbehandeling bij Bechterew. Gebruik dit vooral kortdurend en niet als vervanging van bewegen.
• Hydrotherapie of warm water: Oefenen in warm water kan voor sommige mensen prettig zijn om stijfheid en pijn te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld via fysiotherapie of begeleide oefenvormen.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is sterk aan te raden. Roken kan ongunstig zijn voor ontsteking, longfunctie, conditie en het beloop van Bechterew.
• Let op ogen, huid en darmen: Een rood, pijnlijk oog met lichtschuwheid of wazig zien vraagt dezelfde dag medische beoordeling. Bespreek ook psoriasis, aanhoudende darmklachten of gewrichtsontstekingen met je arts.
• Trauma serieus nemen: Bij gevorderde stijfheid of botontkalking kan de wervelkolom kwetsbaarder zijn. Neem na een val, ongeluk of nieuwe heftige rug-, nek- of bovenrugpijn contact op met een arts.
• Leefstijl en herstel: Voldoende slaap, regelmatige beweging, gezonde voeding, stressregulatie en herstelmomenten ondersteunen belastbaarheid. Meer informatie staat op gezonde leefstijl of in de e-learning gezonde leefstijl.