Samenvatting

• Beschrijving klachten: Vertebrobasilaire insufficiëntie betekent dat de bloedtoevoer naar de achterste hersendelen onvoldoende kan zijn. Dit gebied is belangrijk voor balans, zicht, coördinatie, bewustzijn, slikken, spreken en aansturing.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn slagaderverkalking, hoge bloeddruk, vaatvernauwing, cervicale arteriële dissectie, nek- of hoofdtrauma, ontstekingsprocessen, vaatwandproblemen of andere hart- en vaatziekten.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn draaiduizeligheid, nekpijn, hoofdpijn, dubbelzien, wazig zien, misselijkheid, evenwichtsproblemen, spraak- of slikproblemen, coördinatieproblemen, doof gevoel of krachtsverlies.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van klachten, neurologisch onderzoek en zo nodig beeldvorming van hersenen en bloedvaten, zoals CT-angiografie, MRI/MRA, Doppleronderzoek of andere vaatdiagnostiek.
• (Zelf)behandeling en herstel: Zelfbehandeling is niet passend bij verdenking op VBI. Neem bij mogelijke signalen contact op met huisarts of huisartsenpost. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen, plots ernstige klachten of verdenking op beroerte.

Beschrijving van de aandoening

Vertebrobasilaire insufficiëntie, afgekort VBI, betekent dat de bloedtoevoer naar de achterste delen van de hersenen onvoldoende kan zijn. Dit gebied wordt verzorgd door de wervelslagaders en de basilaire slagader. Deze bloedvaten zijn belangrijk voor de hersenstam, kleine hersenen en hersengebieden die betrokken zijn bij zien, balans, coördinatie, slikken, spreken en bewustzijn.

Bij klachten in de regio nek en duizeligheid is VBI vooral belangrijk als mogelijke ernstige oorzaak om niet te missen. De klachten kunnen lijken op gewone nekduizeligheid, BPPV, migraine, spanning of evenwichtsproblemen, maar VBI kan ook samengaan met neurologische signalen zoals dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, coördinatieproblemen of ernstige balansverstoring.

VBI komt vaker voor bij oudere mensen en bij mensen met risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals hoge bloeddruk, roken, diabetes, verhoogd cholesterol of slagaderverkalking. Ook een cervicale arteriële dissectie kan klachten geven die lijken op VBI, vooral wanneer nekpijn of duizeligheid plots ontstaat.

Niet elke draaiduizeligheid of nekpijn is VBI. Veelvoorkomende oorzaken zoals BPPV, migraine, nekspierspanning of stress komen veel vaker voor. Het verschil zit vooral in het ontstaan, de ernst, het verloop en de aanwezigheid van neurologische alarmsignalen.

Toelichting afbeelding: De afbeelding toont belangrijke slagaders in hoofd en hals, waaronder de wervelslagader, halsslagaders en aorta. Deze bloedvaten zorgen voor de bloedtoevoer naar hersenen, gezicht en andere vitale structuren.

Nekpijn met duizeligheid: wanneer alert zijn?

Nekpijn met duizeligheid komt vaak door minder ernstige oorzaken. Maar bij dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, ernstige evenwichtsproblemen, flauwvallen, verwardheid of plots zeer heftige nek- of hoofdpijn moet een vaat- of neurologische oorzaak snel worden uitgesloten. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen of verdenking op een beroerte.

Ontstaanswijze

VBI ontstaat wanneer de bloedtoevoer via de wervelslagaders of basilaire slagader verminderd is. Dit kan komen door vernauwing, vaatwandproblemen, stolselvorming, dissectie of andere aandoeningen die de bloeddoorstroming beïnvloeden.

• Slagaderverkalking: Atherosclerose kan bloedvaten nauwer en minder soepel maken, waardoor de bloedtoevoer naar de achterste hersendelen vermindert.
• Hoge bloeddruk: Een verhoogde bloeddruk belast de vaatwand en vergroot het risico op hart- en vaatproblemen.
• Cervicale arteriële dissectie: Een scheur in de vaatwand van een halsslagader of wervelslagader kan de bloedstroom beïnvloeden.
• Nek- of hoofdtrauma: Een val, ongeluk, whiplashachtig letsel of harde klap kan in zeldzame gevallen vaatproblemen uitlokken.
• Vaatvernauwing of vaatwandafwijking: Een aangeboren of verworven afwijking van bloedvaten kan de doorstroming beperken.
• Ontstekingsprocessen: Ontsteking van bloedvaten of auto-immuunziekten kunnen de vaatwand kwetsbaarder maken.
• Hart- en vaatziekten: Hartritmestoornissen, stollingsproblemen of andere vaatziekten kunnen bijdragen aan verminderde bloedtoevoer of stolselvorming.
• Nekbewegingen bij kwetsbare vaten: Bij sommige vaatproblemen kunnen extreme draai- of strekbewegingen van de nek klachten uitlokken. Forceer de nek niet bij alarmsignalen.
• Cervicale kanaalstenose of nekartrose: Bij cervicale kanaalstenose of nekartrose kunnen nekklachten, duizeligheid en neurologische klachten elkaar overlappen. Dit betekent niet automatisch dat er VBI is.

Waarom VBI bij nek en duizeligheid extra aandacht vraagt

VBI kan klachten geven die lijken op gewone nekduizeligheid, migraine of BPPV. Het verschil zit vooral in de combinatie met neurologische signalen, zoals dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, coördinatieproblemen of plots ernstige klachten. In dat geval is snelle medische beoordeling nodig.

Symptomen

De klachten bij vertebrobasilaire insufficiëntie kunnen wisselen. Soms zijn ze kortdurend en aanvalsvormig. In de regio nek en duizeligheid valt vooral op dat draaiduizeligheid, nekpijn of balansproblemen kunnen samengaan met neurologische signalen.

• Draaiduizeligheid of vertigo: Een plots draaierig of heftig duizelig gevoel kan voorkomen.
• Nekpijn of nekklachten: Nekpijn kan samengaan met vaat- of neurologische klachten, maar komt ook vaak door minder ernstige oorzaken.
• Hoofdpijn: Hoofdpijn kan aanwezig zijn, vooral wanneer deze plots, anders of heviger is dan normaal.
• Dubbelzien of wazig zien: Visuele stoornissen zijn belangrijke alarmsignalen, zeker in combinatie met duizeligheid of uitval.
• Spraakproblemen: Onduidelijk spreken, moeite met woorden of veranderde spraak vraagt om snelle beoordeling.
• Slikproblemen: Moeite met slikken of verslikken kan passen bij betrokkenheid van hersenstamfuncties.
• Evenwichtsproblemen: Moeite met lopen, zwalken, vallen of niet recht kunnen blijven staan kan voorkomen.
• Coördinatieproblemen: Onhandigheid, misgrijpen of moeite met doelgerichte bewegingen kan een signaal zijn.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met draaiduizeligheid, nekpijn, hoofdpijn of neurologische klachten.
• Nystagmus: Onwillekeurige oogbewegingen kunnen optreden bij verstoring van evenwicht of hersenstamfuncties.
• Gevoelsstoornissen: Doof gevoel, tintelingen of veranderde sensatie rond mond, gezicht, arm of been.
• Krachtsverlies: Zwakte in arm, been of één lichaamszijde vraagt om spoedbeoordeling.
• Gehoorklachten of oorsuizen: Gehoorverandering of oorsuizen kan voorkomen, maar is niet specifiek voor VBI.
• Bewustzijnsverandering: Flauwvallen, bijna flauwvallen, sufheid of korte momenten van verminderd bewustzijn vragen om medische beoordeling.
• Paniek of angst: Heftige duizeligheid of uitval kan paniek uitlokken, maar paniek mag alarmsignalen niet verklaren zonder beoordeling.

Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen

Bel 112 bij plotselinge scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval, acute evenwichtsproblemen, bewustzijnsverandering of plots zeer ernstige hoofdpijn. Dit kan passen bij een beroerte of andere spoedsituatie.

Diagnose

De diagnose vertebrobasilaire insufficiëntie wordt gesteld door een arts. Daarbij worden het klachtenverhaal, het ontstaan, de duur, uitlokkende factoren, neurologische signalen en risicofactoren voor hart- en vaatziekten beoordeeld.

Bij nekklachten met duizeligheid kijkt een arts of specialist niet alleen naar de nek, maar ook naar signalen vanuit het evenwichtsorgaan, de ogen, hersenstamfuncties, bloedvaten en het zenuwstelsel. Bij het lichamelijk en neurologisch onderzoek kan worden gekeken naar oogbewegingen, balans, coördinatie, kracht, gevoel, spraak, slikken en looppatroon.

Aanvullende beeldvorming kan bestaan uit CT-scan, MRI, CT-angiografie, MRI/MRA, Doppleronderzoek of andere vaatdiagnostiek. Hiermee kan worden gekeken naar de hersenen, bloedvaten, bloeddoorstroming en mogelijke vernauwingen of afsluitingen.

Provocerende testen waarbij de nek ver wordt gestrekt of gedraaid zijn niet bedoeld als zelftest en zijn niet passend bij duidelijke alarmsignalen. Bij verdenking op VBI, dissectie of beroerte moet eerst medische beoordeling plaatsvinden.

(Zelf)behandeling en herstel

Bij verdenking op vertebrobasilaire insufficiëntie is zelfbehandeling niet passend. De eerste stap is medische beoordeling. De behandeling hangt af van de oorzaak, ernst van de klachten, aanwezigheid van neurologische uitval, vaatvernauwing, stollingsrisico en algemene gezondheid.

• Neem contact op bij passende klachten: Bij nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid met neurologische signalen is dezelfde dag medische beoordeling nodig.
• Bel 112 bij acute uitval: Denk aan scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval of verdenking op een beroerte.
• Geen nekmanipulatie of provocerende bewegingen: Bij verdenking op VBI, dissectie of beroerte horen geen nekmanipulatie, stevige massage, tractie of geforceerde nekbewegingen plaats te vinden.
• Bloeddruk en vaatrisico’s: Hoge bloeddruk, roken, diabetes, cholesterol en andere vaatrisico’s worden in overleg met huisarts of specialist aangepakt.
• Medicatie: Bij vaatproblemen kan een arts medicatie inzetten, bijvoorbeeld bloedplaatjesremmers, antistolling, bloeddrukmedicatie of cholesterolverlagers. Gebruik dit altijd volgens voorschrift en overleg bij vragen met arts of apotheker.
• Specialistische beoordeling: Afhankelijk van de situatie kan beoordeling door neuroloog, cardioloog, vaatspecialist of spoedeisende hulp nodig zijn.
• Ingreep in geselecteerde gevallen: Bij ernstige vaatvernauwing of onvoldoende bloeddoorstroming kan soms een vaatbehandeling of stent worden overwogen. Dit wordt individueel door de specialist beoordeeld.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is belangrijk voor de algemene vaatgezondheid. Bespreek ondersteuning met huisarts of praktijkondersteuner.
• Rustige opbouw na medische beoordeling: Bewegen en trainen zijn pas passend wanneer duidelijk is wat veilig is. Bouw activiteit rustig op en voorkom klachtenprovocatie.
• Fysiotherapie pas na uitsluiting of medische vrijgave: Fysiotherapie kan zinvol zijn wanneer ernstige vaat- of neurologische oorzaken zijn uitgesloten. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Leefstijl en preventie: Gezonde voeding, voldoende slaap, veilig bewegen, gezond gewicht en rustmomenten ondersteunen de algemene vaatgezondheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.