Samenvatting

• Beschrijving klachten: Pols-, hand-, duim- en vingerbreuken kunnen pijn, zwelling, blauwkleuring, drukpijn, standsafwijking, minder grip en bewegingsbeperking geven. Bekende polsbreuken zijn scaphoid-, Colles-, Smith-, Barton- en ulnafracturen.
• Ontstaanswijze: Breuken ontstaan vaak door een val op de hand, direct trauma, sportletsel, verkeersongeval, verdraaiing of overbelasting. Risicofactoren zijn onder andere osteoporose, hogere leeftijd, medicatiegebruik, valrisico en verminderde botkwaliteit.
• Symptomen: Symptomen verschillen per breuktype, maar bestaan vaak uit pijn, zwelling, blauwe plek, drukpijn, beperkte functie, niet goed kunnen steunen of grijpen, standsafwijking en soms tintelingen of gevoelsverlies.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met het verhaal, lichamelijk onderzoek en meestal een röntgenfoto. Bij verdenking op scaphoidbreuk of verborgen breuk kan aanvullend MRI-, CT- of herhaalonderzoek nodig zijn.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hangt af van type breuk, stand, stabiliteit en hersteldoel. Mogelijkheden zijn gips, spalk, brace, operatie, handtherapie, fysiotherapie en stapsgewijze oefenopbouw.

Beschrijving van de aandoening

Een breuk van pols, hand, duim of vinger ontstaat wanneer één of meer botten beschadigd raken. Dit gebeurt vaak door een val, stoot, verdraaiing, sportletsel of ongeluk. De ernst kan variëren van een klein scheurtje tot een verplaatste of instabiele breuk.

Bij polsbreuken gaat het vaak om de distale radius, het spaakbeen aan de kant van de pols. Bekende vormen zijn de Colles-fractuur, Smith-fractuur, Barton-fractuur en reversed Barton-fractuur. Ook een breuk van het scaphoid, een handwortelbeentje aan de duimzijde, komt regelmatig voor.

Hand-, duim- en vingerbreuken kunnen ontstaan in de middenhandsbeentjes, duim, vingerkootjes of gewrichten. Daarbij is niet alleen botgenezing belangrijk, maar ook het behoud van beweeglijkheid, grip, fijne motoriek en stand van de vingers.

Een scaphoidfractuur verdient extra aandacht. Deze breuk kan soms op een eerste röntgenfoto niet zichtbaar zijn, terwijl er wel klachten zijn in de anatomische snuifdoos aan de duimzijde van de pols. Bij blijvende verdenking is aanvullende beoordeling belangrijk.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont verschillende botten van pols en hand waar een breuk kan ontstaan. De exacte plek en stand van de breuk bepalen welke behandeling nodig is.

Veelvoorkomende soorten pols- en handbreuken

• Scaphoidfractuur: Breuk van het scheepsbotje aan de duimzijde van de pols. Klachten zitten vaak in de anatomische snuifdoos. Deze breuk kan soms lastig zichtbaar zijn op een eerste röntgenfoto.
• Colles-fractuur: Een distale radiusfractuur waarbij het handgedeelte meestal naar de rugzijde verplaatst. Dit ontstaat vaak na een val op een uitgestrekte hand.
• Smith-fractuur: Een distale radiusfractuur waarbij het handgedeelte juist meer naar de handpalmzijde verplaatst. Dit wordt ook wel een reversed Colles-fractuur genoemd.
• Barton-fractuur: Een breuk van de distale radius die doorloopt in het polsgewricht, vaak met verplaatsing van een gewrichtsfragment.
• Reversed Barton-fractuur: Een gewrichtsbreuk aan de volaire zijde van de distale radius, passend bij een Smith-achtig letsel in het gewricht.
• Ulnafractuur: Breuk van de ellepijp, bijvoorbeeld bij de pols, de processus styloideus ulnae of in combinatie met radiusletsel.
• Middenhandsbreuk: Breuk van een middenhandsbeentje, bijvoorbeeld na een stoot, val of vuistslag.
• Duim- of vingerbreuk: Breuk van een vingerkootje of duimkootje. Hierbij is stand, rotatie en gewrichtsbetrokkenheid belangrijk voor de handfunctie.

Wanneer moet je opletten?

Na een val of trauma is het niet altijd meteen duidelijk of er sprake is van een breuk. Toch zijn er signalen waarbij medische beoordeling verstandig is.

Neem contact op met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg bij

• Ernstige pijn na een val, stoot of verdraaiing van pols, hand, duim of vinger.
• Duidelijke zwelling, blauwe plek of drukpijn op één botpunt.
• Standsafwijking, scheefstand, verkorting of zichtbare misvorming.
• Niet goed kunnen steunen, grijpen, knijpen of bewegen.
• Pijn in de anatomische snuifdoos aan de duimzijde van de pols na een val.
• Asdrukpijn op duim of vinger na trauma.
• Een vinger die draait, scheef staat of niet goed meebuigt bij het maken van een vuist.
• Tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies of toenemende druk in hand of vingers.
• Koude, bleke of blauw verkleurde vingers.
• Pijn die na enkele dagen niet duidelijk afneemt of juist toeneemt.

Bel 112 bij ernstig trauma, open breuk, duidelijke standsafwijking, hevige pijn met snelle zwelling, verlamming, koude/blauwe hand of vingers, of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

Pols-, hand-, duim- en vingerbreuken ontstaan meestal door een kracht die groter is dan het bot kan opvangen. De richting van de kracht bepaalt vaak welk type breuk ontstaat.

• Val op uitgestrekte hand: Veelvoorkomend bij distale radiusfracturen, Colles-fracturen en scaphoidfracturen.
• Val op gebogen hand of handrug: Kan passen bij andere verplaatsingsrichtingen, zoals een Smith-achtig letsel.
• Direct trauma: Een klap, botsing, vuistslag of beknelling kan een hand-, duim- of vingerbreuk veroorzaken.
• Sportletsel: Contactsport, balsport, wintersport, fietsen, skaten, turnen en klimmen geven verhoogd risico.
• Verkeersongeval: Hoge energieletsels kunnen complexe breuken of meerdere letsels veroorzaken.
• Osteoporose: Bij osteoporose kan een relatief lichte val al een breuk veroorzaken.
• Hogere leeftijd: Valrisico en verminderde botkwaliteit verhogen de kans op polsbreuken.
• Balans- of zichtproblemen: Vergroten het risico op vallen.
• Medicatiegebruik: Langdurig gebruik van bepaalde medicatie, zoals corticosteroïden, kan botkwaliteit beïnvloeden.
• Laag lichaamsgewicht of verminderde spierkracht: Kan samenhangen met verhoogd val- en fractuurrisico.
• Herhaalde belasting: Soms ontstaat een stressfractuur door herhaalde belasting, vooral bij sport of intensief gebruik.

Let op posttraumatische dystrofie

Na een breuk, kneuzing of operatie kan soms posttraumatische dystrofie, ook wel CRPS genoemd, ontstaan. Denk hieraan bij aanhoudende ernstige pijn, zwelling, roodheid, temperatuurverschil, verkleuring, zweten of duidelijke functievermindering die niet past bij het normale herstel.

Symptomen

De klachten verschillen per breuktype, maar pijn, zwelling en functieverlies komen vaak voor.

Scaphoidfractuur

• Pijn aan de duimzijde van de pols: Vaak in de anatomische snuifdoos.
• Drukpijn: Druk op de snuifdoos of het scaphoid is gevoelig.
• Asdrukpijn duim: Druk in de lengterichting van de duim kan pijn geven.
• Pijn bij knijpen of steunen: Grip, opdrukken of steunen kan gevoelig zijn.
• Zwelling: Soms subtiel, waardoor de breuk makkelijk gemist kan worden.

Distale radiusfractuur, Colles-, Smith- en Barton-fractuur

• Pijn rond de pols: Vaak direct na een val of trauma.
• Zwelling en blauwkleuring: Meestal zichtbaar rond pols en hand.
• Standsafwijking: Bij verplaatste breuken kan de pols zichtbaar scheef staan.
• Bewegingsbeperking: Buigen, strekken, draaien of steunen lukt slecht.
• Krachtsverlies: Grip en gebruik van de hand zijn beperkt.
• Gevoelsklachten: Tintelingen of doof gevoel kunnen voorkomen door zwelling of zenuwirritatie.

Ulnafractuur

• Pijn aan de pinkzijde van de pols of onderarm: Vooral bij druk, draaien of bewegen.
• Zwelling of blauwe plek: Rond het breukgebied.
• Pijn bij draaien: Pronatie en supinatie kunnen beperkt of pijnlijk zijn.
• DRUJ-klachten: Soms ontstaat pijn of instabiliteit rond het distale radio-ulnaire gewricht.

Hand-, duim- en vingerbreuken

• Pijn in hand, duim of vinger: Vooral bij bewegen, grijpen of druk.
• Zwelling en blauwkleuring: Rond het gebroken bot of gewricht.
• Scheefstand of rotatie: Een vinger kan scheef staan of draaien bij het maken van een vuist.
• Bewegingsbeperking: Buigen of strekken lukt minder goed.
• Instabiliteit: Bij gewrichtsbetrokkenheid kan de vinger of duim onzeker aanvoelen.

Diagnose

De diagnose van een pols-, hand-, duim- of vingerbreuk wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en meestal beeldvorming. Belangrijk zijn het trauma, de pijnplek, zwelling, drukpijn, stand, beweeglijkheid, gripkracht, gevoel en doorbloeding.

Een röntgenfoto is meestal het eerste onderzoek om een breuk aan te tonen of uit te sluiten. Bij duidelijke verdenking op een breuk, maar geen afwijking op de eerste foto, kan herbeoordeling of aanvullend onderzoek nodig zijn.

Bij verdenking op een scaphoidfractuur kan een gewone röntgenfoto in het begin normaal lijken. Bij aanhoudende pijn in de anatomische snuifdoos of sterke verdenking kan een MRI-scan, CT-scan of herhaalde beeldvorming nodig zijn.

CT kan helpen bij complexe breuken, gewrichtsbreuken, verplaatsing of beoordeling van botgenezing. MRI kan nuttig zijn bij verborgen breuken, scaphoidletsel, bandletsel of bijkomende weke-delenklachten.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Een pols- of handbreuk kan lijken op een kneuzing, verstuiking, TFCC-letsel, polsinstabiliteit, DRUJ-instabiliteit, peesletsel, gewrichtsbandletsel, ganglion, ziekte van Kienböck of posttraumatische dystrofie.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van het type breuk, de stand van de botdelen, gewrichtsbetrokkenheid, stabiliteit, leeftijd, belasting en hersteldoel. Het belangrijkste is dat de botdelen goed genoeg staan en voldoende rust krijgen om te genezen, terwijl stijfheid en functieverlies zoveel mogelijk worden beperkt.

• Medische beoordeling: Laat een mogelijke breuk beoordelen bij duidelijke pijn, zwelling, standsafwijking, drukpijn op bot, functieverlies of pijn na trauma.
• Gips, spalk of brace: Niet-verplaatste of stabiele breuken worden vaak behandeld met gips, spalk of brace. De duur hangt af van het type breuk en het herstel.
• Scaphoidfractuur: Deze breuk vraagt extra zorgvuldige opvolging, omdat de doorbloeding en botgenezing kwetsbaar kunnen zijn.
• Operatie: Bij verplaatste, instabiele, open, complexe of gewrichtsbreuken kan operatie nodig zijn met bijvoorbeeld pinnen, plaat, schroeven of andere fixatie.
• Pijnregulatie: Paracetamol of ontstekingsremmende medicatie kan tijdelijk helpen. Overleg bij maagklachten, nierproblemen, bloedverdunners, zwangerschap of medicatiegebruik.
• Hoog houden en bewegen wat mag: Houd hand en pols in de eerste fase regelmatig hoog tegen zwelling. Beweeg vingers, elleboog en schouder voor zover toegestaan.
• Let op gipsklachten: Neem contact op bij toenemende pijn, knellen, tintelingen, gevoelloosheid, koude/blauwe vingers of duidelijke zwelling onder het gips.
• Na gips of operatie: Stijfheid, zwelling en krachtsverlies zijn normaal. Bouw mobiliteit, grip en belasting rustig op volgens advies van arts, fysiotherapeut of handtherapeut.
• Fysiotherapie of handtherapie: Kan helpen bij herstel van beweeglijkheid, kracht, grip, littekenmobiliteit, zwelling, fijne motoriek en terugkeer naar werk of sport.
• Oefenopbouw: Start met pijnarme bewegingen. Bouw daarna grip, polsbeweging, vingerfunctie, onderarmrotatie en kracht geleidelijk op.
• Ergotherapie: Kan zinvol zijn bij aanpassingen in werk, huishouden, hobby of hulpmiddelen tijdens herstel.
• Botgezondheid: Bij een breuk na lichte val, hogere leeftijd of risicofactoren kan beoordeling op osteoporose verstandig zijn.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht en belastbaarheid wanneer oefenen weer veilig is.
• BehandelaarWijzer: Bij herstel na een pols-, hand-, duim- of vingerbreuk kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut of handtherapeut.