Samenvatting

• Beschrijving klachten: De ziekte van Kienböck is een aandoening waarbij het os lunatum in de pols onvoldoende bloedtoevoer krijgt. Hierdoor kan het bot verzwakken, inzakken en pijn, stijfheid, krachtsverlies of polsartrose veroorzaken.
• Ontstaanswijze: Mogelijke factoren zijn verstoorde bloedvoorziening, negatieve ulnavariantie, herhaald trauma, val op de pols, hoge polsbelasting, botvorm, verhoogde druk in het bot, roken of onderliggende vaat-/botproblemen.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn diepe pijn aan de rugzijde of middenzijde van de pols, drukpijn op het os lunatum, zwelling, bewegingsbeperking, minder knijpkracht, pijn bij steunen en toenemende beperkingen bij handgebruik.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek en beeldvorming. In vroege stadia kan een röntgenfoto normaal zijn en is MRI vaak belangrijk om het os lunatum goed te beoordelen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hangt af van stadium en ernst. Mogelijkheden zijn immobilisatie, brace, belasting aanpassen, handtherapie, pijnregulatie en soms operaties zoals radiusverkorting, bottransplantaat, carpectomie of polsartrodese.

Beschrijving van de aandoening

De ziekte van Kienböck, ook wel lunatomalacie of avasculaire necrose van het os lunatum genoemd, is een aandoening van één van de handwortelbeentjes in de pols. Het os lunatum ligt centraal in de pols en speelt een belangrijke rol bij bewegen, steunen en kracht overbrengen tussen onderarm en hand.

Bij de ziekte van Kienböck raakt de bloedvoorziening van het os lunatum verstoord. Bot is levend weefsel en heeft bloedtoevoer nodig om gezond te blijven. Wanneer die toevoer onvoldoende is, kan het bot verzwakken, zachter worden, inzakken of uiteindelijk vervormen.

In het begin kan vooral diepe polspijn ontstaan, vaak aan de rugzijde of middenzijde van de pols. Later kunnen stijfheid, krachtsverlies, zwelling, bewegingsbeperking en artroseklachten ontstaan.

De ziekte van Kienböck is geen gewone polsverstuiking of peesklacht. Omdat vroege klachten soms lijken op overbelasting of een kneuzing, wordt de aandoening niet altijd direct herkend. Bij aanhoudende diepe polspijn is beoordeling daarom belangrijk.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont de botten van de pols. Het os lunatum, ook wel maanvormig handwortelbeentje genoemd, ligt centraal tussen spaakbeen, ellepijp en de andere handwortelbeentjes.

Wat gebeurt er met het os lunatum?

Bij Kienböck raakt het os lunatum geleidelijk minder goed belastbaar. Dit kan in ernst toenemen.

• Verminderde bloedtoevoer: Het bot krijgt onvoldoende voeding via de bloedvaten.
• Botverzwakking: Het os lunatum kan kwetsbaarder worden en pijn geven bij belasting.
• Sclerose: Het bot kan dichter en harder lijken op een röntgenfoto.
• Inzakking: In latere stadia kan het bot vervormen of gedeeltelijk instorten.
• Veranderde polsmechanica: Andere handwortelbeentjes kunnen anders gaan bewegen.
• Artrose: Bij langdurige of gevorderde ziekte kan slijtage in de pols ontstaan.

Het stadium van de aandoening bepaalt voor een groot deel welke behandeling passend is.

Fases van de ziekte van Kienböck

De ziekte van Kienböck wordt vaak ingedeeld in stadia. De exacte indeling gebeurt door een arts of specialist op basis van beeldvorming en klachten.

1. Vroege fase: Er is polspijn, maar een röntgenfoto kan nog normaal zijn. MRI kan afwijkingen in het os lunatum laten zien.
2. Botverandering: Het os lunatum kan op röntgenfoto dichter of afwijkend van structuur lijken.
3. Inzakking van het os lunatum: Het bot kan vervormen of gedeeltelijk instorten, waardoor de stand van andere handwortelbeentjes verandert.
4. Polsartrose: Er ontstaan slijtageveranderingen in omliggende gewrichten, met meer stijfheid, pijn en functiebeperking.

Klachten en beeldvorming lopen niet altijd één op één gelijk. Daarom is beoordeling door huisarts, handchirurg of specialist belangrijk bij verdenking op Kienböck.

Wanneer moet je opletten?

Aanhoudende diepe polspijn moet serieus worden genomen, vooral wanneer klachten niet passen bij een gewone kneuzing of overbelasting.

Neem contact op met huisarts, fysiotherapeut of handtherapeut bij

• Diepe pijn aan de rugzijde of middenzijde van de pols die blijft bestaan.
• Pijn na een val, stoot of verdraaiing van de pols.
• Drukpijn centraal op de pols, rond het os lunatum.
• Toenemende stijfheid of bewegingsbeperking van de pols.
• Minder knijpkracht of moeite met tillen, steunen, duwen of grijpen.
• Zwelling rond de pols die niet goed herstelt.
• Pijn die lijkt op een verstuiking, maar weken blijft aanhouden.
• Klachten bij zwaar werk, krachttraining, turnen, klimmen of sportbelasting.
• Bekende polsinstabiliteit, eerdere polsbreuk of langdurige polsklachten.
• Tintelingen, gevoelsverlies of koude/blauw verkleurde vingers.

Bel 112 bij ernstig trauma, duidelijke standsafwijking, open wond, acute verlamming, hevige pijn met snelle zwelling, koude of blauw verkleurde hand of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

De exacte oorzaak van de ziekte van Kienböck is niet altijd duidelijk. Waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van bloedvoorziening, botvorm, belasting en mechanische factoren.

• Verminderde bloedvoorziening: Het os lunatum krijgt onvoldoende bloedtoevoer, waardoor botweefsel kan verzwakken of afsterven.
• Negatieve ulnavariantie: Bij een relatief kortere ellepijp kan de drukverdeling in de pols veranderen, waardoor het os lunatum zwaarder belast wordt.
• Herhaald microtrauma: Veel herhaalde belasting, stoten, steunen of kracht zetten kan bijdragen aan klachten.
• Val of trauma: Een val op de hand of pols kan klachten uitlokken of bestaande kwetsbaarheid zichtbaar maken.
• Zwaar werk of sport: Werk of sport met veel polsbelasting, trillingen, stoten of steunen kan klachten onderhouden.
• Botvorm en polsanatomie: Verschillen in vorm van het lunatum, radius, ulna of gewrichtsstand kunnen een rol spelen.
• Verhoogde druk in het bot: Een verstoorde drukverdeling in het os lunatum kan de bloedvoorziening beïnvloeden.
• Roken en vaatgezondheid: Factoren die de doorbloeding beïnvloeden kunnen ongunstig zijn voor bot- en weefselherstel.
• Onderliggende aandoeningen: Sommige vaat-, bot-, stofwisselings- of ontstekingsproblemen kunnen de belastbaarheid van bot beïnvloeden.
• Leeftijd en geslacht: De aandoening wordt relatief vaak beschreven bij mannen tussen ongeveer 20 en 40 jaar, maar kan ook bij andere groepen voorkomen.

Symptomen

De klachten ontstaan vaak geleidelijk en worden soms in het begin aangezien voor een polsverstuiking, kneuzing of overbelasting.

• Diepe polspijn: Vaak aan de rugzijde of centrale zijde van de pols.
• Drukpijn op het os lunatum: Drukken op het midden van de pols kan gevoelig zijn.
• Pijn bij steunen: Bijvoorbeeld bij opdrukken, uit bed komen, yoga, turnen of steunen op een tafel.
• Pijn bij grijpen of knijpen: Knijpkracht en grip kunnen afnemen.
• Stijfheid: De pols kan minder goed buigen, strekken of draaien.
• Zwelling: Vooral bij gevorderde of actieve klachten kan zwelling ontstaan.
• Pijn bij polsbelasting: Tillen, duwen, trekken, klimmen of krachttraining kan klachten geven.
• Functieverlies: Dagelijkse taken, werk of sport kunnen lastiger worden.
• Verminderde bewegingsuitslag: De pols voelt beperkt of geblokkeerd aan.
• Artroseklachten: In latere stadia kunnen blijvende stijfheid, kraken, pijn en krachtverlies ontstaan.

Diagnose

De diagnose ziekte van Kienböck wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en beeldvorming. Belangrijk zijn de pijnplek, duur van de klachten, trauma, polsbelasting, drukpijn, bewegingsbeperking, zwelling, gripkracht en vergelijking met de andere pols.

Bij lichamelijk onderzoek wordt gekeken naar beweeglijkheid, drukpijn rond het os lunatum, pijn bij steunen, knijpkracht, zwelling, polsstand en tekenen van andere polsaandoeningen.

Een röntgenfoto kan in latere stadia veranderingen aan het os lunatum laten zien, zoals verdichting, vervorming, inzakking of artrose. In een vroeg stadium kan een röntgenfoto nog normaal zijn.

Een MRI-scan is belangrijk wanneer Kienböck wordt vermoed maar de röntgenfoto geen duidelijke afwijking laat zien. MRI kan veranderingen in het bot en de bloedvoorziening eerder zichtbaar maken. CT kan helpen om botvorm, inzakking, breuklijnen of artrose nauwkeuriger te beoordelen.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

De ziekte van Kienböck kan lijken op scaphoid- of polsbreuk, polsinstabiliteit, DRUJ-instabiliteit, TFCC-letsel, polsartrose, ganglion, peesklachten, reuma of een langdurige polsverstuiking.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van Kienböck hangt af van het stadium, de ernst van de klachten, leeftijd, belasting, botstand, ulnavariantie en aanwezigheid van inzakking of artrose. Daarom is begeleiding door huisarts, handchirurg of specialist belangrijk.

• Medische beoordeling: Laat aanhoudende diepe polspijn of verdenking op Kienböck beoordelen. Zelfzorg alleen is hierbij onvoldoende om het botprobleem uit te sluiten.
• Belasting aanpassen: Verminder tijdelijk steunen, zwaar tillen, duwen, trekken, wringen, krachttraining en sportbelasting als dit pijn uitlokt.
• Immobilisatie: In vroege stadia kan een arts tijdelijke immobilisatie met gips, spalk of brace adviseren om het os lunatum te ontlasten.
• Brace of spalk: Een polsbrace of spalk kan helpen om belasting te doseren, maar vervangt geen medische beoordeling of specialistisch beleid.
• Pijnregulatie: Paracetamol of ontstekingsremmende medicatie kan tijdelijk helpen. Overleg bij maagklachten, nierproblemen, bloedverdunners, zwangerschap of medicatiegebruik.
• Handtherapie of fysiotherapie: Kan helpen bij pijnvrije mobiliteit, zwelling, belastingopbouw, gripkracht, werk-/sportaanpassingen en revalidatie na immobilisatie of operatie.
• Oefenopbouw: Start pas met krachtopbouw wanneer dit veilig is volgens arts of handtherapeut. Te vroeg of te zwaar belasten kan klachten verergeren.
• Operatieve opties: Afhankelijk van het stadium kan een handchirurg opties bespreken zoals radiusverkorting, revascularisatie/bottransplantaat, capitate shortening, proximale rij carpectomie, gedeeltelijke of volledige polsartrodese of andere procedures.
• Bij artrose: In gevorderde stadia richt behandeling zich vaker op pijnvermindering, behoud van functie en het beperken van verdere belasting.
• Na operatie: Revalidatie verloopt meestal langzaam en stapsgewijs volgens het schema van de specialist. Vaak zijn immobilisatie, wondzorg, littekenzorg, mobiliteit en krachtopbouw nodig.
• Ergotherapie: Kan helpen bij werk, hobby, huishouden, hulpmiddelen en tijdelijke aanpassingen om polsbelasting te verminderen.
• Leefstijl: Stoppen met roken, voldoende slaap, goede voeding, veilige belasting en herstelmomenten ondersteunen algemene bot- en weefselgezondheid.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht en belastbaarheid wanneer oefenen weer veilig is.
• BehandelaarWijzer: Bij herstel na Kienböck, polsrevalidatie, werkhervatting of sportopbouw kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut of handtherapeut.