Samenvatting

• Beschrijving klachten: COVID-19 wordt veroorzaakt door SARS-CoV-2. Klachten variëren van milde verkoudheidsklachten tot koorts, hoesten, benauwdheid, vermoeidheid, spierpijn, hoofdpijn, reuk-/smaakverlies en soms ernstige ziekte.
• Ontstaanswijze: Het virus verspreidt zich vooral via druppels en aerosolen uit de luchtwegen. Risico op ernstiger beloop is groter bij kwetsbaarheid, hogere leeftijd, verminderde afweer, chronische aandoeningen of onvoldoende bescherming.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn keelpijn, hoesten, neusverkoudheid, koorts, koude rillingen, kortademigheid, vermoeidheid, spierpijn, hoofdpijn, diarree, misselijkheid, reuk-/smaakverlies en bij post-COVID ook brain fog, hartkloppingen en overprikkeling.
• Diagnose: Een zelftest kan helpen bij vermoeden van COVID-19, maar is niet altijd verplicht of noodzakelijk. Bij ernstige klachten, kwetsbaarheid of twijfel is overleg met huisarts of huisartsenpost belangrijk.
• (Zelf)behandeling en herstel: Herstel bestaat uit rust, voldoende drinken, klachten volgen, verspreiding beperken, medische hulp bij alarmsignalen en rustige opbouw. Bij post-COVID zijn pacing, symptoomgerichte begeleiding en multidisciplinaire zorg vaak belangrijk.

Beschrijving van de klachten

COVID-19 is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het coronavirus SARS-CoV-2. De klachten kunnen sterk verschillen per persoon. Sommige mensen hebben weinig klachten, terwijl anderen ernstig ziek worden of langdurige klachten houden.

Veelvoorkomende klachten lijken op een luchtweginfectie: keelpijn, hoesten, neusverkoudheid, niezen, koorts, koude rillingen, vermoeidheid, hoofdpijn, spierpijn, benauwdheid of druk op de borst. Ook reuk- of smaakverlies, maag-/darmklachten, duizeligheid, huidklachten of oogklachten kunnen voorkomen.

COVID-19 verspreidt zich vooral via druppels en kleine deeltjes uit de luchtwegen bij ademen, praten, hoesten of niezen. De kans op besmetting is groter in slecht geventileerde ruimtes, drukte, langdurig dichtbij contact en bij contact met iemand die besmettelijk is.

De incubatietijd, de periode tussen besmetting en klachten, verschilt per variant en persoon. Bij recente varianten ontstaan klachten vaak na enkele dagen, maar dit kan variëren.

De meeste mensen herstellen thuis. Bij kwetsbare mensen, ouderen, mensen met verminderde afweer, hart-/longziekten, diabetes, ernstig overgewicht of zwangerschap kan het risico op ernstig beloop groter zijn. Ook na een milde infectie kunnen langdurige klachten ontstaan. Dit wordt post-COVID of long COVID genoemd.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont COVID-19 als infectieziekte door het coronavirus SARS-CoV-2. Het virus kan luchtwegklachten veroorzaken, maar ook klachten buiten de longen en langdurige restklachten.

Langdurige gevolgen: post-COVID of long COVID

Post-COVID, ook wel long COVID genoemd, betekent dat klachten na een COVID-19-infectie lang aanhouden of later opnieuw opvlammen. De klachten kunnen mild, wisselend of ernstig beperkend zijn.

• Vermoeidheid: Diepe uitputting en minder belastbaarheid dan vóór de infectie.
• Benauwdheid: Kortademigheid, druk op de borst of moeite met inspanning.
• Brain fog: Concentratieproblemen, geheugenproblemen of trager denken.
• Overprikkeling: Licht, geluid, drukte, schermen of gesprekken kunnen klachten verergeren.
• Hartkloppingen en duizeligheid: Vooral bij opstaan, staan, warmte of inspanning.
• Slaapproblemen: Niet herstellend slapen, onrustige slaap of verstoord ritme.
• Pijnklachten: Spierpijn, gewrichtspijn, hoofdpijn of borstkas-/ribklachten.
• Post-exertionele malaise: Terugval na lichamelijke, mentale, sociale of emotionele inspanning.

Bij post-exertionele malaise is het belangrijk om niet door klachten heen te trainen, maar activiteiten te doseren met pacing en rustmomenten.

COVID-19, griep, verkoudheid of astma?

COVID-19 kan lijken op andere luchtwegklachten. De klachten alleen geven niet altijd zekerheid.

• Verkoudheid: Vaak neusverkoudheid, keelpijn, niezen en milde hoest.
• Griep: Vaak plots ziek met koorts, spierpijn, hoofdpijn en algehele malaise.
• COVID-19: Kan lijken op verkoudheid of griep, maar kan ook reuk-/smaakverlies, benauwdheid of langdurige klachten geven.
• Astma: Geeft vaak piepen, benauwdheid en hoesten door overgevoelige luchtwegen, soms uitgelokt door infectie.
• Longontsteking: Kan koorts, ziek zijn, benauwdheid, pijn op de borst en snelle achteruitgang geven.

Bij twijfel, kwetsbaarheid of ernstige klachten is overleg met huisarts of huisartsenpost verstandig.

Wanneer moet je opletten?

COVID-19 verloopt meestal mild, maar kan bij sommige mensen ernstig worden. Let vooral op benauwdheid, snelle verslechtering en alarmsignalen.

Neem contact op met huisarts of huisartsenpost bij

• Toenemende benauwdheid of kortademigheid.
• Koorts die aanhoudt of terugkomt met zieker worden.
• Pijn of druk op de borst.
• Niet goed kunnen drinken, sufheid of verwardheid.
• Blauwe lippen, grauwe kleur of duidelijke uitputting.
• Ernstige hoest, geel/groen slijm of verdenking op longontsteking.
• Klachten bij kwetsbare gezondheid, zwangerschap, hoge leeftijd of verminderde afweer.
• Nieuwe hartkloppingen, flauwvallen of ernstige duizeligheid.
• Restklachten die weken aanhouden of je dagelijks functioneren beperken.
• Terugval na inspanning, brain fog, overprikkeling of niet kunnen opbouwen.

Bel direct 112 bij ernstige benauwdheid, blauw verkleurde lippen, sufheid, verwardheid, niet kunnen spreken in zinnen, flauwvallen, pijn op de borst met uitstraling of snelle verslechtering.

Ontstaanswijze

COVID-19 ontstaat door besmetting met SARS-CoV-2. Het virus dringt het lichaam binnen via de luchtwegen en kan daarna lokale en algemene ontstekingsreacties veroorzaken.

• Besmetting via luchtwegen: Het virus verspreidt zich vooral via druppels en aerosolen bij ademen, praten, hoesten en niezen.
• Dichtbij contact: Langdurig contact in dezelfde ruimte vergroot de kans op overdracht.
• Slecht geventileerde ruimtes: Binnenruimtes met weinig frisse lucht verhogen het risico op verspreiding.
• Virusvarianten: SARS-CoV-2 verandert door mutaties. Varianten kunnen verschillen in besmettelijkheid en klachtenpatroon.
• Afweer en vaccinatie: Eerdere infectie en vaccinatie kunnen bescherming geven tegen ernstig beloop, maar besmetting blijft mogelijk.
• Kwetsbaarheid: Hogere leeftijd, verminderde afweer, hart-/longziekten, diabetes, ernstig overgewicht of zwangerschap kunnen risico verhogen.
• Post-COVID-risico: Langdurige klachten kunnen ontstaan na milde of ernstige infectie. De precieze oorzaak is nog niet volledig duidelijk.
• Autonome ontregeling: Bij post-COVID kunnen hartslag, duizeligheid, staan, warmte en inspanning ontregeld aanvoelen.
• Prikkelverwerking: Sommige mensen worden gevoeliger voor licht, geluid, drukte, schermen of mentale belasting.
• Post-exertionele malaise: Inspanning kan klachten tijdelijk of langdurig verergeren, soms met vertraging.

Symptomen

COVID-19 kan veel verschillende klachten geven. Het klachtenbeeld kan veranderen door varianten, vaccinatiestatus, leeftijd en persoonlijke gezondheid.

• Keelpijn en verkoudheid: Keelpijn, loopneus, verstopte neus, niezen of heesheid.
• Hoesten: Droge hoest of hoest met slijm.
• Koorts of koude rillingen: Verhoging, koorts of grieperig gevoel.
• Benauwdheid: Kortademigheid, druk op de borst of sneller buiten adem zijn.
• Vermoeidheid: Meer moe dan normaal, soms diepe uitputting.
• Spier- en gewrichtspijn: Pijn door het hele lichaam of lokale pijnklachten.
• Hoofdpijn: Drukkende, bonzende of aanhoudende hoofdpijn.
• Reuk- of smaakverlies: Minder ruiken of proeven, soms plotseling.
• Maag-/darmklachten: Misselijkheid, buikpijn, diarree of minder eetlust.
• Duizeligheid: Licht gevoel in het hoofd, draaierigheid of bijna flauwvallen.
• Brain fog: Concentratieproblemen, geheugenproblemen of trager denken.
• Slaapstoornissen: Slechter slapen of niet uitgerust wakker worden.
• Hartkloppingen: Snelle of onregelmatige hartslag, vooral bij opstaan of inspanning.
• Huid- of oogklachten: Rode ogen, huiduitslag of verkleuring kan soms voorkomen.
• Tijdelijke haaruitval: Kan na een infectie optreden door lichamelijke stress.

Diagnose

De diagnose COVID-19 wordt vermoed op basis van klachten, contact met besmette personen en soms een test. Een zelftest kan helpen om meer duidelijkheid te krijgen, maar is niet altijd verplicht of noodzakelijk.

Een antigeen-zelftest kan thuis worden gedaan. Let op de houdbaarheidsdatum en volg de gebruiksaanwijzing zorgvuldig. Een negatieve test sluit COVID-19 niet altijd volledig uit, vooral vroeg in het klachtenbeloop.

Een PCR-test of test via zorginstelling kan nodig zijn bij kwetsbare mensen, zorgsituaties, ziekenhuisopname, kwetsbare contacten of wanneer een arts dit adviseert.

Bij benauwdheid, lage saturatie, pijn op de borst, snelle verslechtering of langdurige klachten kan aanvullend onderzoek nodig zijn, zoals lichamelijk onderzoek, saturatiemeting, bloedonderzoek, longfoto, ECG, longfunctieonderzoek of verwijzing naar specialistische zorg.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

COVID-19 kan lijken op griep, verkoudheid, RSV, longontsteking, astma, COPD, hooikoorts, bijholteontsteking, hyperventilatie of disfunctionele ademhaling, hartproblemen, longembolie, reflux of andere infecties.

Wat doe je bij klachten?

Bij luchtwegklachten is het verstandig om verspreiding te beperken en je herstel serieus te nemen.

• Blijf thuis als je ziek bent: Rust uit en voorkom dat je anderen besmet.
• Vermijd kwetsbare mensen: Stel bezoek aan ouderen, kwetsbaren of mensen met verminderde afweer uit zolang je klachten hebt.
• Ventileer: Zorg voor frisse lucht in huis en werkruimtes.
• Hoest en nies hygiënisch: Gebruik je elleboog of een papieren zakdoek en was je handen.
• Test eventueel: Een zelftest kan helpen bij twijfel, bezoek aan kwetsbaren of praktische beslissingen.
• Gebruik een mondneusmasker waar passend: Bijvoorbeeld bij noodzakelijke contacten met kwetsbare mensen of in zorgsituaties.
• Vraag hulp bij alarmsignalen: Neem contact op met huisarts of huisartsenpost bij benauwdheid, snelle verslechtering of kwetsbaarheid.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van de ernst van de klachten, je gezondheid en het beloop. De meeste mensen herstellen thuis met rust, voldoende drinken en symptoomgerichte zorg. Bij ernstige klachten of kwetsbaarheid is medische beoordeling belangrijk.

• Verdacht op COVID-19? Meet zo nodig temperatuur met een thermometer en overweeg een zelftest als dit helpt voor duidelijkheid of om anderen te beschermen.
• Rust en herstel: Neem rust, drink voldoende en forceer geen inspanning zolang je ziek bent.
• Koorts en pijn: Paracetamol kan tijdelijk helpen bij koorts, hoofdpijn of spierpijn. Gebruik medicatie volgens bijsluiter en overleg bij twijfel.
• Benauwdheid: Neem contact op met huisarts of huisartsenpost bij toenemende kortademigheid, piepen, pijn op de borst, sufheid of snelle verslechtering.
• Kwetsbare gezondheid: Overleg eerder met huisarts bij hoge leeftijd, zwangerschap, verminderde afweer, hart-/longziekten, diabetes of ernstig overgewicht.
• Antivirale behandeling: Sommige kwetsbare mensen kunnen in aanmerking komen voor medicatie tegen COVID-19. Dit moet vroeg in het ziektebeloop en altijd via arts of specialist.
• Restklachten: Bij aanhoudende klachten na COVID-19 is overleg met de huisarts verstandig. Herstel is vaak wisselend en niet altijd lineair.
• Opbouw van belastbaarheid: Bouw pas op wanneer klachten stabiel zijn. Begin laag en verhoog alleen als dit geen terugval geeft.
• Let op PEM/PESE: Bij terugval na inspanning, brain fog, hartkloppingen of overprikkeling is pacing belangrijker dan trainen op wilskracht.
• Fysiotherapie: Kan helpen bij ademhaling, conditieopbouw, spierkracht, balans, disfunctionele ademhaling, angst voor inspanning en terugkeer naar werk of sport.
• Ergotherapie: Kan helpen bij energieverdeling, dagstructuur, prikkelmanagement, hulpmiddelen en werkhervatting.
• Logopedie: Kan zinvol zijn bij stemklachten, slikklachten, adem-stemcoördinatie of aanhoudende heesheid.
• Psychologische ondersteuning: Kan helpen bij angst, somberheid, overprikkeling, verlieservaring, paniek of omgaan met langdurige klachten.
• C-support: Bij complexe of langdurige post-COVID-klachten kan ondersteuning via C-support passend zijn.
• Vergoeding: De eerdere tijdelijke regeling voor paramedische herstelzorg na COVID-19 vanuit de basisverzekering is per 1 juli 2024 beëindigd. Controleer je eigen polis en aanvullende verzekering.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan alleen passend zijn als het veilig, symptoomgestuurd en afgestemd op jouw belastbaarheid is.
• BehandelaarWijzer: Bij herstel na COVID-19, ademhalingsklachten, conditieopbouw of post-COVID kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.

Ademhaling, slijm en herstel

Na COVID-19 kun je last houden van kortademigheid, vastzittend slijm, hoesten, druk op de borst of een ontregelde ademhaling. De juiste aanpak hangt af van de oorzaak.

• Vastzittend slijm: Huffen, rustig uitademen en drinken kunnen helpen om slijm los te krijgen.
• Disfunctionele ademhaling: Ademregulatie en ontspanning kunnen helpen bij benauwdheidsgevoel zonder duidelijke longschade.
• Ademspiertraining: Kan bij sommige mensen ondersteunend zijn, maar moet rustig worden opgebouwd.
• Benauwdheid bij inspanning: Laat dit beoordelen als het nieuw, fors of toenemend is.
• Lage saturatie: Een lage zuurstofwaarde of daling bij inspanning vraagt medische beoordeling.

Ademoefeningen zijn ondersteunend en vervangen geen medische beoordeling bij benauwdheid, pijn op de borst, koorts of snelle verslechtering.

Mentale ondersteuning online

Stress, angst of somberheid naast je lichamelijke klacht?

Psycholoog op Afstand biedt laagdrempelige online ondersteuning wanneer spanning, piekeren of mentale belasting je herstel beïnvloedt. Online hulp · geen crisiszorg · geen vervanging van huisarts of fysiotherapeut

Nieuwe, ernstige of veranderende lichamelijke klachten? Start eerst de Klachtencheck. Bij acute psychische nood: bel 112 of neem direct contact op met je huisarts/huisartsenpost.

Bekijk Psycholoog op Afstand