Samenvatting

• Beschrijving klachten: Hallux valgus is een standafwijking van de grote teen. De grote teen wijst richting de andere tenen en aan de binnenzijde van de voorvoet ontstaat vaak een zichtbare knobbel, ook wel bunion genoemd.
• Ontstaanswijze: Hallux valgus kan ontstaan door erfelijke aanleg, voetstand, platvoeten, soepele gewrichten, smal schoeisel, hoge hakken, reuma, eerdere blessures, neurologische aandoeningen of langdurige belasting.
• Symptomen: Klachten bestaan vaak uit pijn of druk aan de binnenzijde van de grote teen, roodheid, zwelling, schoenproblemen, eelt, likdoorns, beperkte beweeglijkheid, voorvoetpijn en soms hamertenen of een aangepast looppatroon.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van inspectie, klachten, voetstand, beweeglijkheid, drukplekken en looppatroon. Een röntgenfoto kan nodig zijn bij ernstige klachten, standsverandering of wanneer een operatie wordt overwogen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op drukvermindering, passend schoeisel, teenruimte, zolen, teenortheses, oefeningen, belasting doseren en eventueel fysiotherapie of podotherapie. Bij ernstige klachten kan een operatie worden besproken.

Beschrijving klachten

Hallux valgus is een standafwijking van de grote teen. De grote teen wijkt richting de tweede teen, terwijl het eerste middenvoetsbeentje meer naar binnen komt te staan. Hierdoor ontstaat aan de binnenzijde van de voorvoet vaak een zichtbare en soms pijnlijke knobbel. Deze knobbel wordt ook wel een bunion genoemd.

De afwijking kan mild zijn en weinig klachten geven, maar kan ook toenemen en zorgen voor pijn, drukklachten, schoenproblemen en irritatie van huid of slijmbeurs. De klachten ontstaan vaak niet alleen door de stand van de teen, maar vooral door druk van schoenen, veranderde belasting van de voorvoet en irritatie rond het grote teengewricht.

Hallux valgus kan samengaan met andere voorvoetklachten, zoals metatarsalgie, eeltvorming, likdoorns, hallux rigidus of standsafwijkingen van de kleinere tenen, zoals hamertenen. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de grote teen te kijken, maar naar de hele voet, het schoeisel en het looppatroon.

Beschrijving van de afbeelding: De afbeelding toont een voet met standafwijking van de grote teen. Bij hallux valgus wijkt de grote teen richting de andere tenen en ontstaat vaak een knobbel aan de binnenzijde van de voorvoet.

Hallux valgus en hamertenen

Hallux valgus en hamertenen zijn niet hetzelfde, maar kunnen wel samen voorkomen. Door de scheefstand van de grote teen kan er minder ruimte ontstaan voor de tweede teen. Hierdoor kan deze teen omhoog of krom gaan staan, waardoor drukplekken, eelt, likdoorns en schoenproblemen kunnen ontstaan.

Ontstaanswijze

Hallux valgus ontstaat meestal geleidelijk. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol, zoals aanleg, voetstand, schoeisel, belasting en de beweeglijkheid van gewrichten. De stand kan langzaam toenemen, maar de hoeveelheid pijn verschilt sterk per persoon.

• Erfelijke aanleg: Hallux valgus komt vaker voor binnen families. De vorm van de voet, soepelheid van banden en stand van de tenen kunnen erfelijk bepaald zijn.
• Voetstand: Platvoeten, een doorgezakte voorvoet of veranderde afwikkeling kunnen de druk op het grote teengewricht verhogen.
• Soepele gewrichten: Mensen met hypermobiliteit of soepele banden kunnen gevoeliger zijn voor standsveranderingen van de voet en tenen.
• Schoeisel: Smalle schoenen, puntschoenen of hoge hakken kunnen druk op de voorvoet verhogen en bestaande klachten verergeren. Schoeisel is meestal niet de enige oorzaak, maar kan wel sterk bijdragen aan pijn en irritatie.
• Reuma of gewrichtsontsteking: Ontstekingsreuma kan gewrichten en banden in de voorvoet aantasten, waardoor standsafwijkingen sneller kunnen ontstaan.
• Eerdere blessure of trauma: Een breuk, kneuzing, gewrichtsletsel of operatie kan de stand of functie van de grote teen beïnvloeden.
• Neurologische aandoeningen: Aandoeningen die spiercontrole of looppatroon beïnvloeden kunnen bijdragen aan standsveranderingen van voet en tenen.
• Overgewicht en langdurige belasting: Extra belasting door gewicht, werk, sport of lang staan kan klachten rond de voorvoet versterken.
• Samenhang met andere voetklachten: Hallux valgus kan samengaan met hallux rigidus, metatarsalgie, eeltvorming, likdoorns of hamertenen.

Hallux valgus versus voorvoetpijn

Pijn bij hallux valgus zit vaak rond de knobbel aan de binnenzijde van de grote teen. Voorvoetpijn, zoals metatarsalgie, zit juist vaker onder de bal van de voet. Deze klachten kunnen samen voorkomen, maar vragen soms een andere aanpak. Bij aanhoudende pijn is beoordeling van voetstand, drukverdeling en schoeisel zinvol.

Symptomen

Niet iedereen met hallux valgus heeft pijn. Sommige mensen hebben vooral een zichtbare standsafwijking, terwijl anderen veel hinder ervaren door druk, irritatie of veranderde belasting van de voorvoet.

• Scheefstand van de grote teen: De grote teen wijst richting de tweede teen en kan deze soms raken of verdringen.
• Knobbel aan de binnenzijde van de voorvoet: De bunion kan gevoelig zijn door druk van schoenen.
• Pijn bij lopen of staan: Vooral lang lopen, strak schoeisel, traplopen of afzetten kan klachten uitlokken.
• Roodheid, zwelling of warmte: Door wrijving of irritatie kan de knobbel rood, dik of gevoelig worden.
• Schoenproblemen: De voorvoet kan breder worden, waardoor schoenen knellen of druk geven.
• Eelt of likdoorns: Door veranderde druk kunnen eeltplekken of likdoorns ontstaan op de grote teen, tweede teen of onder de voorvoet.
• Beperkte beweeglijkheid: Het grote teengewricht kan stijver worden, vooral wanneer er ook artrose of hallux rigidus aanwezig is.
• Voorvoetpijn: Door veranderde belasting kan pijn ontstaan onder de bal van de voet.
• Hamertenen of druk op de tweede teen: De grote teen kan de tweede teen wegdrukken, waardoor standsverandering of drukklachten ontstaan.
• Aangepast looppatroon: Door pijn of druk kun je anders gaan afwikkelen, wat ook klachten in voet, enkel, knie, heup of rug kan beïnvloeden.

Diagnose

De diagnose hallux valgus wordt meestal gesteld op basis van inspectie en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar de stand van de grote teen, de knobbel aan de binnenzijde van de voorvoet, huidirritatie, drukplekken, beweeglijkheid van het grote teengewricht, schoenslijtage en het looppatroon.

Ook wordt beoordeeld of er bijkomende klachten zijn, zoals voorvoetpijn, hamertenen, eelt, likdoorns, hallux rigidus, artrose of pees- en gewrichtsklachten. De ernst van de stand zegt niet altijd precies hoeveel pijn iemand ervaart. Soms geeft een milde afwijking veel drukklachten, terwijl een duidelijke afwijking weinig pijn hoeft te geven.

Een röntgenfoto is niet altijd nodig, maar kan zinvol zijn bij ernstige klachten, snelle toename van de standsafwijking, twijfel over artrose, verdenking op ander letsel of wanneer een operatie wordt overwogen. Op een röntgenfoto kan de stand van de botten en het grote teengewricht beter worden beoordeeld.

Laat de voet beoordelen bij toenemende pijn, forse roodheid of zwelling, wondjes, gevoelsverlies, snelle verandering van de teenstand, duidelijke schoenproblemen, diabetes, reuma of wanneer klachten blijven terugkomen ondanks aanpassing van schoenen of zolen.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van hallux valgus hangt af van de ernst van de stand, de hoeveelheid pijn, de schoenproblemen en de beperkingen in het dagelijks leven. Zonder pijn of hinder is behandeling vaak niet nodig. Bij klachten richt de aanpak zich vooral op druk verminderen, de voorvoet ontlasten en het lopen comfortabeler maken.

• Ruim en passend schoeisel: Kies schoenen met voldoende breedte bij de voorvoet, zachte of rekbare bovenkant, voldoende teenruimte en een stabiele zool. Vermijd schoenen die druk geven op de knobbel.
• Vermijd langdurig smal schoeisel: Smalle schoenen en hoge hakken kunnen druk en irritatie verergeren. Dit betekent niet dat ze altijd de oorzaak zijn, maar ze kunnen klachten wel duidelijk onderhouden.
• Zolen of schoenaanpassing: Bij voorvoetpijn, platvoeten of drukplekken kan een podotherapeut meedenken over steunzolen, drukverdeling of schoenadvies.
• Teenorthese, teenbeschermer of teenspreider: Een hulpmiddel kan soms druk verminderen of de huid beschermen. Het corrigeert een gevorderde hallux valgus meestal niet blijvend, maar kan comfort geven.
• Oefeningen: Oefeningen kunnen gericht zijn op voetspieren, teencontrole, mobiliteit, balans en looppatroon. Ze kunnen klachten helpen verminderen, maar veranderen een duidelijke standsafwijking meestal niet volledig.
• Fysiotherapie of podotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij looppatroon, mobiliteit, oefenopbouw en bijkomende klachten. Podotherapie kan helpen bij drukverdeling, zolen en schoenadvies. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je werken aan voetkracht, balans en belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om rustig en haalbaar op te bouwen.
• Pijnstilling of ontstekingsremming: Bij een geïrriteerde knobbel of gewrichtspijn kan pijnstilling tijdelijk helpen. Overleg met huisarts of apotheker bij twijfel, maagklachten, nierproblemen, hart- en vaatziekten, bloedverdunners of meerdere medicijnen.
• Leefstijl en gewicht: Een gezond gewicht en goede algemene belastbaarheid kunnen helpen om druk op voet, enkel, knie en heup beter te verdragen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.
• Operatie: Bij ernstige pijn, blijvende schoenproblemen, duidelijke standsafwijking of onvoldoende effect van conservatieve maatregelen kan een orthopedisch specialist beoordelen of een operatie zinvol is. De operatietechniek hangt af van de stand, beweeglijkheid, artrose en persoonlijke situatie.